İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı zorunluluğu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 6 uyarınca işverenin, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmek üzere belgeli bir iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmesi; çok tehlikeli sınıfta ve 10 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde ayrıca diğer sağlık personeli görevlendirmesidir. Görevlendirmenin süresi, işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre belirlenir.
İşverenlerin en sık sorduğu sorular nettir: "Bizim işyerimiz için zorunlu mu, ayda kaç dakika hizmet almalıyız, tam zamanlı birini ne zaman istihdam etmeliyiz ve OSGB ile çalışmak yeterli mi?" Bu rehber, bu soruları sayısal tablolar ve temsilî hesaplarla cevaplar. Görevlerin ayrıntısı için işyeri hekimi görevlendirme ve görevleri ile iş güvenliği uzmanı görevlendirme yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kanuni Dayanak: 6331 md. 6 ve md. 8
6331 sayılı Kanun md. 6/1-a'ya göre işveren:
- Çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirir,
- On ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ayrıca diğer sağlık personeli (DSP) görevlendirir,
- Çalışanları arasında gerekli niteliklere sahip personel yoksa hizmetin tamamını veya bir kısmını ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden (OSGB) veya ÇASMER'lerden alabilir,
- Gerekli niteliklere ve belgeye sahipse, tehlike sınıfı ve çalışan sayısını dikkate alarak hizmeti kendisi üstlenebilir.
Kanun ayrıca şu kuralları koyar:
- Tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerlerinde DSP görevlendirilmesi zorunlu değildir (md. 6/3).
- Görevlendirme süresinin belirlenmesinde, öğrenci statüsündeki çırak ve stajyerler çalışan sayısına dahil edilmez (md. 6/4).
- İş güvenliği uzmanı; çok tehlikeli işyerlerinde (A) sınıfı, tehlikeli işyerlerinde en az (B) sınıfı, az tehlikeli işyerlerinde en az (C) sınıfı belgeye sahip olmalıdır (md. 8/5).
- Belirlenen çalışma süresi nedeniyle hekim ve uzmanın tam süreli görevlendirilmesi gereken durumlarda işveren işyeri sağlık ve güvenlik birimi kurar (md. 8/6).
Belge sınıfı için kanunda geçiş hükümleri de bulunduğundan, görevlendirme öncesinde uzmanın belgesinin işyerinin tehlike sınıfına uygunluğunu İSG-KATİP üzerinden kontrol etmek gerekir.
50'den Az Çalışanı Olan Az Tehlikeli İşyerleri
Kamu kurumları ile 50'den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri için md. 6 ve 7'nin yürürlük tarihi birkaç kez ertelenmiştir. Ertelemeye ilişkin tarih ibaresi 2025 yılında Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiş ve bu iptal Aralık 2025'te yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle bu gruptaki işyerlerinin güncel durumunu Bakanlık duyuruları ve İSG-KATİP üzerinden teyit etmenizi öneririz.
Bu gruptaki işverenler için kanun, md. 6/1-a'da özel bir imkân da tanır: Gerekli belgeye sahip olmasalar bile Bakanlıkça ilan edilen eğitimleri tamamlayan işveren veya işveren vekilleri, işe giriş ve periyodik muayeneler ile tetkikler hariç İSG hizmetlerini kendileri yürütebilir. Muayeneler için yine bir hekimden hizmet alınması gerekir.
Aylık Çalışma Süreleri
Görevlendirme süreleri ilgili yönetmeliklerle belirlenmiştir. Süreler çalışan başına ve ayda en az olarak ifade edilir:
| Tehlike sınıfı | İş güvenliği uzmanı | İşyeri hekimi |
|---|---|---|
| Az tehlikeli | 10 dakika | 5 dakika |
| Tehlikeli | 20 dakika | 10 dakika |
| Çok tehlikeli | 40 dakika | 15 dakika |
Diğer sağlık personeli yalnızca çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde zorunludur ve süresi çalışan sayısına göre değişir:
| Çok tehlikeli işyerinde çalışan sayısı | DSP süresi (çalışan başına, ayda en az) |
|---|---|
| 10–49 | 10 dakika |
| 50–249 | 15 dakika |
| 250 ve üzeri | 20 dakika |
DSP hakkında ayrıntı için diğer sağlık personeli (DSP) nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Tam Süreli Görevlendirme Eşikleri
Çalışan sayısı belirli eşiklere ulaştığında kısmi süreli hizmet yerine tam gün görevlendirme gerekir:
| Tehlike sınıfı | Tam gün iş güvenliği uzmanı | Tam gün işyeri hekimi |
|---|---|---|
| Az tehlikeli | Her 1000 çalışan için bir | Her 2000 çalışan için bir |
| Tehlikeli | Her 500 çalışan için bir | Her 1000 çalışan için bir |
| Çok tehlikeli | Her 250 çalışan için bir | Her 750 çalışan için bir |
Tam süreli görevlendirme gerektiğinde 6331 md. 8/6 gereği işyeri sağlık ve güvenlik birimi kurulur ve süre hesabında İş Kanunu'na göre belirlenen haftalık çalışma süresi dikkate alınır. Yönetmeliğe göre iş güvenliği uzmanları tam gün çalıştıkları işyeri dışında fazla çalışma yapamaz.
Temsilî Hesap Örnekleri
Aşağıdaki örnekler, aylık asgari süreyi kanun ve yönetmelikteki dakikalarla hesaplar. Sonuç saate çevrilmiştir.
| Örnek işyeri | Uzman hesabı | Hekim hesabı | DSP |
|---|---|---|---|
| Az tehlikeli, 80 çalışan (ofis) | 80 × 10 = 800 dk ≈ 13,3 saat | 80 × 5 = 400 dk ≈ 6,7 saat | Gerekmez |
| Tehlikeli, 120 çalışan (gıda üretimi) | 120 × 20 = 2.400 dk = 40 saat | 120 × 10 = 1.200 dk = 20 saat | Gerekmez |
| Çok tehlikeli, 60 çalışan (inşaat) | 60 × 40 = 2.400 dk = 40 saat | 60 × 15 = 900 dk = 15 saat | 60 × 15 = 900 dk = 15 saat |
| Çok tehlikeli, 300 çalışan (metal) | 250 eşiği aşıldığı için en az bir tam gün uzman; kalan 50 çalışan için 50 × 40 = 2.000 dk ≈ 33,3 saat ek süre | 300 × 15 = 4.500 dk = 75 saat | 300 × 20 = 6.000 dk = 100 saat |
Son satırdaki eşik üstü hesap temsilîdir; eşiği aşan kısım için ek kısmi görevlendirme mi yoksa ikinci tam gün görevlendirme mi gerektiği İSG-KATİP sisteminin hesaplamasıyla ve yönetmeliğin güncel metniyle teyit edilmelidir. Stajyer ve çırakların çalışan sayısından düşülmesi gerektiğini de unutmayın.
Görevlendirme Modelleri: Hangisi Size Uygun?
| Model | Uygun olduğu durum | Avantaj | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Kendi çalışanını görevlendirme | Belgeli personeli olan, tam süreli ihtiyacı bulunan işyerleri | İşyerini iyi tanıyan, sürekli erişilebilir uzman | İSG birimi kurma ve bağımsızlık güvencesi |
| OSGB'den hizmet alma | KOBİ'ler, kısmi süreli ihtiyaç | Esneklik, birden fazla uzmanlık | Sözleşmedeki süre ve ziyaret planının fiilen uygulanması |
| ÇASMER'den hizmet alma | Kanunun saydığı alternatif | Kamu kurumu güvencesi | Hizmet kapsamının netleştirilmesi |
| İşverenin kendisinin üstlenmesi | Belgeli işveren veya kanundaki eğitimi tamamlayan küçük az tehlikeli işyerleri | Maliyet avantajı | Muayeneler için yine hekim gerekir; sorumluluk tamamen işverende |
Model karşılaştırması için İSG hizmet modelleri: birim, OSGB veya işveren, OSGB seçimi ve sözleşme için OSGB ile çalışma rehberi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Hangi modeli seçerseniz seçin, görevlendirme İSG-KATİP sistemi üzerinden yapılır ve sözleşme onaylanmadan görevlendirme tamamlanmış sayılmaz. Süreç için İSG-KATİP nedir, nasıl kullanılır yazımıza göz atabilirsiniz.
Görevlendirme Yapılmazsa: Ceza Mantığı
6331 sayılı Kanun md. 26/1-b uyarınca, belirlenen nitelikte iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmeyen işverene görevlendirmediği her bir kişi için idari para cezası uygulanır ve aykırılık devam ettiği her ay için aynı miktar tekrar eder. DSP görevlendirmeyen işverene de ayrı bir ceza ve aylık tekrar öngörülmüştür. Ceza, md. 26/3 uyarınca tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre artırılır; kanundaki tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.
Bunun yanında işveren; görevlendirdiği kişilerin araç, gereç, mekân ve zaman ihtiyaçlarını karşılamak, aralarında koordinasyonu sağlamak ve bu kişilerin yazılı olarak bildirdiği tedbirleri yerine getirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüklere aykırılık da ayrı ayrı cezalandırılır. Ceza mantığının tamamı için İSG yükümlülükleri ve cezaları yazımıza bakabilirsiniz.
Hekim ve uzmanın bağımsızlığı
Kanun md. 8, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının hak ve yetkilerinin görevleri nedeniyle kısıtlanamayacağını belirtir. Acil ve hayati tehlike içeren eksikliklerin işveren tarafından giderilmemesi halinde bu kişiler durumu Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirim nedeniyle iş sözleşmeleri feshedilemez ve hak kaybına uğratılamazlar; aksi halde işveren aleyhine en az bir yıllık sözleşme ücreti tutarında tazminata hükmedilir.
İşveren İçin Kontrol Listesi
- [ ] İşyerinin tehlike sınıfı NACE koduna göre doğru belirlendi mi?
- [ ] Çalışan sayısı stajyer ve çıraklar hariç tutularak hesaplandı mı?
- [ ] Uzmanın belge sınıfı tehlike sınıfına uygun mu?
- [ ] Aylık süreler tabloya göre hesaplandı ve sözleşmeye yazıldı mı?
- [ ] Çok tehlikeli ve 10+ çalışanlı işyerinde DSP görevlendirildi mi?
- [ ] Tam süreli eşik aşıldıysa İSG birimi kuruldu mu?
- [ ] Sözleşmeler İSG-KATİP üzerinden onaylandı mı?
- [ ] Çalışan sayısı değiştiğinde süreler güncelleniyor mu?
- [ ] Hekim ve uzmanın yazılı tespitleri için aksiyon takibi yapılıyor mu?
Sık Yapılan Hatalar
- Çalışan sayısı arttığı halde sözleşme süresini güncellememek: Mevsimsel işe alımlarda sık görülür.
- OSGB sözleşmesini imzalayıp ziyaretleri takip etmemek: Kâğıt üzerindeki süre fiilen kullanılmıyorsa hizmet eksik sayılabilir.
- Belge sınıfını kontrol etmemek: Tehlikeli işyerinde (C) sınıfı uzmanla çalışmak, görevlendirme yapılmamış gibi sonuç doğurabilir.
- DSP'yi unutmak: Çok tehlikeli işyerlerinde 10 çalışanı aşınca DSP zorunluluğu başlar.
- Hekimin ve uzmanın önerilerini dosyada bekletmek: Yerine getirilmeyen her yazılı tedbir ayrı bir ceza konusudur.
İSG organizasyonunuzu çalışan sayısı, tehlike sınıfı ve bütçe açısından doğru modele oturtmak için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden destek alabilir ya da bizimle iletişime geçin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın. Süreler ve yürürlük hükümleri değişebileceğinden güncel durumu Bakanlık duyuruları ve İSG-KATİP üzerinden kontrol edin.
