Temizlik, güvenlik, yemek, bakım-onarım, inşaat, lojistik... Birçok işyerinde sahada çalışanların önemli bir kısmı asıl işverenin değil, alt işverenlerin ve yüklenicilerin çalışanlarıdır. Aynı alanı paylaşan farklı işverenlerin farklı kurallarla çalışması, iş güvenliğinde en tehlikeli boşlukları yaratır. İSG koordinasyonu, bu boşlukları kapatmak için kurulması gereken ortak sistemdir.
6331 sayılı Kanun'un 23. maddesi, aynı çalışma alanını birden fazla işverenin paylaşması halinde işverenlerin İSG hususlarında işbirliği yapmasını, mesleki risklerin önlenmesi ve korunma çalışmalarını koordinasyon içinde yürütmesini ve birbirlerini bu risklerle ilgili bilgilendirmesini öngörür. 4857 sayılı Kanun'un 2. maddesi ise asıl işverenin, alt işverenin kendi işçilerine karşı kanundan, iş sözleşmesinden veya toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işverenle birlikte sorumlu olduğunu düzenler. Bu nedenle "o bizim çalışanımız değil" yaklaşımı hem güvenlik hem de hukuki açıdan ciddi bir risktir.
Alt işveren ilişkisinin geçerlilik şartları ve iş hukuku boyutu ayrı bir konudur; bu yazıda yalnızca sahadaki İSG koordinasyonunun nasıl kurulacağına odaklanıyoruz.
İSG koordinasyonu sözleşmeyle başlar
Koordinasyonun temeli, alt işveren veya yüklenici sözleşmesine eklenecek bir İSG protokolüdür. Bu protokolde şu konular açıkça düzenlenmelidir:
- Alt işverenin kendi çalışanları için İSG hizmeti (uzman, hekim) sağlama yükümlülüğü
- Alt işverenin hazırlayacağı risk değerlendirmesi ve asıl işverenin risk değerlendirmesiyle uyumu
- Çalışanların eğitim ve sağlık raporlarının işe başlamadan önce teslimi
- KKD'yi kimin sağlayacağı ve hangi standartta olacağı
- Asıl işverenin saha kurallarına, çalışma izni sistemine ve acil durum planına uyma yükümlülüğü
- İş kazası ve ramak kala olaylarının asıl işverene derhal bildirilmesi
- Ekipmanların periyodik kontrol belgelerinin sunulması
- Kurallara uyulmaması halinde işin durdurulması ve sözleşmesel yaptırımlar
Sahaya giriş öncesi kontrol listesi
Alt işveren çalışanları sahaya girmeden önce aşağıdaki belgelerin kontrol edilmesi gerekir:
| Kontrol | Amaç |
|---|---|
| SGK işe giriş bildirimi | Çalışanın sigortalı olarak çalıştırıldığını doğrulamak |
| İSG eğitim belgeleri | Temel eğitimin alındığını görmek |
| İşe giriş sağlık raporu | İşe uygunluğu teyit etmek |
| Mesleki yeterlilik veya operatör belgeleri | Belge gerektiren işlerde yetkinliği doğrulamak |
| Risk değerlendirmesi | Yapılacak işin risklerinin değerlendirildiğini görmek |
| Ekipman kontrol raporları | Sahaya getirilen ekipmanın güvenliğini doğrulamak |
| KKD listesi | Gerekli donanımın hazır olduğunu teyit etmek |
Belgeleri tek seferlik değil, süreli olarak takip edin. Eğitimin veya raporun geçerliliği dolan çalışan sahaya alınmamalıdır. Bu takip için ortak bir dijital klasör veya basit bir tablo büyük kolaylık sağlar.
Saha oryantasyonu ve günlük koordinasyon
Alt işverenin kendi verdiği eğitim, asıl işverenin sahasına özgü riskleri kapsamaz. Bu nedenle sahaya ilk kez giren her çalışana kısa bir saha oryantasyonu verin:
- Sahanın genel riskleri ve yasak alanlar
- Acil durum planı, alarm sesleri, kaçış yolları ve toplanma alanı
- Çalışma izni gerektiren işler
- KKD kuralları
- Kaza ve ramak kala bildirimi
- İletişim kurulacak kişiler
Oryantasyona katılımı imzayla kayıt altına alın. Uzun süreli projelerde düzenli koordinasyon toplantıları yapın: Haftalık iş planları, eş zamanlı yapılacak tehlikeli işler (örneğin aynı alanda kaynak ve boya işi) ve yaşanan olaylar bu toplantılarda ele alınmalıdır.
Çalışma izni ve eş zamanlı işler
Yüksekte çalışma, sıcak çalışma, kapalı alana giriş ve elektrikli sistemlerde çalışma gibi tehlikeli işlerde çalışma izni sistemi, alt işveren çalışanlarını da kapsamalıdır. Asıl işverenin izin sistemi, farklı ekiplerin aynı alanda birbirini riske atmasını engelleyen başlıca araçtır. Örneğin bir yüklenici yüksekte çalışırken aynı alanda başka bir ekibin malzeme taşıması, ancak koordinasyonla önlenebilir. Yüksekte çalışmaya özgü önlemler için yüksekte çalışmada İSG yazımıza bakabilirsiniz.
Denetim ve performans takibi
Sözleşmede yazan kuralların uygulanıp uygulanmadığı sahada görülür. Denetim için:
- Düzenli saha turlarında alt işveren çalışanlarını da gözlemleyin.
- Tespit edilen uygunsuzlukları alt işveren yetkilisine yazılı olarak iletin ve kapanışını takip edin.
- Alt işverenlerin İSG performansını (kaza, ramak kala, uygunsuzluk kapatma süresi) dönemsel olarak değerlendirin ve sözleşme yenilemelerinde dikkate alın.
- Ciddi ve yakın tehlike durumunda işi durdurma yetkisini kullanın.
Koordinasyondan kim sorumlu olmalı?
Koordinasyon, herkesin işi olduğunda kimsenin işi olmayan bir alana dönüşebilir. Bu nedenle asıl işveren tarafında yüklenici yönetiminden sorumlu bir koordinatör belirleyin. Bu kişi; belge takibini, oryantasyon kayıtlarını, koordinasyon toplantılarını ve uygunsuzlukların kapatılmasını izler. Her alt işverenden de sahada muhatap olacak bir İSG sorumlusu talep edin. Koordinatörün asıl işverenin iş güvenliği uzmanıyla düzenli bilgi paylaşması ve önemli konuları işveren vekiline raporlaması, sorumluluk zincirini netleştirir. Büyük projelerde koordinasyon görevi için ayrı bir rol tanımlamak, maliyetinden çok daha fazla risk azaltır.
Kaza durumunda koordinasyon
Alt işveren çalışanının yaralandığı bir kazada, SGK bildirimi çalışanın işvereni olan alt işveren tarafından yapılır; iş kazası kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirilmelidir. Asıl işveren ise olay yerinin korunması, ilk müdahale, incelemeye katılım ve kendi kayıtlarının oluşturulmasından sorumludur. Bu iş bölümünü kaza olmadan önce protokolde netleştirmek, kriz anında karmaşayı önler.
Sık yapılan hatalar
- Alt işveren çalışanlarını acil durum planına dahil etmemek
- Belgeleri yalnızca sözleşme başında kontrol etmek
- Saha oryantasyonunu atlamak
- Alt işverenin ucuz ve uygunsuz KKD kullanmasına göz yummak
- Koordinasyonu yalnızca sorun çıktığında hatırlamak
Yüklenici yönetiminizi sistemleştirin
Alt işveren ve yüklenici yönetimi; satın alma, hukuk, İK ve İSG birimlerinin ortak işidir. İK Partner, sözleşme İSG protokollerinin, belge takip sistemlerinin ve oryantasyon süreçlerinin kurulmasında işverenlere destek veriyor. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için İSG profesyonellerine ve hukuk danışmanınıza başvurmanızı öneririz.
