Türkiye'de küçük ve orta ölçekli işletmelerin büyük çoğunluğu, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi ihtiyacını ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden, yani OSGB'lerden karşılar. Bu model, kadroda tam zamanlı İSG profesyoneli istihdam etmenin mümkün veya gerekli olmadığı işyerleri için pratik bir çözümdür. Ancak OSGB ile çalışma, sözleşmeyi imzalayıp her ay faturayı ödemekten ibaret değildir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenin İSG hizmetlerini dışarıdan almasının onun sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını açıkça belirtir (md. 4). Başka bir deyişle, OSGB'nin eksik ya da özensiz hizmetinin sonuçları da işverene yansır. Bu nedenle doğru OSGB'yi seçmek, sözleşmeyi dikkatle kurmak ve hizmeti düzenli olarak takip etmek gerekir.
Bu yazıda OSGB seçerken sorulması gereken soruları, sözleşmede bulunması gereken maddeleri, hizmetin nasıl izleneceğini ve sık karşılaşılan sorunları ele alıyoruz.
OSGB Nedir, Ne Hizmet Verir?
OSGB, işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunmak üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş kuruluştur. Kadrosunda iş güvenliği uzmanları, işyeri hekimleri ve diğer sağlık personeli bulunur. Tipik hizmet kapsamı şunlardır:
- İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmesi
- Gerekli işyerlerinde diğer sağlık personeli görevlendirmesi
- Risk değerlendirmesinin yürütülmesine teknik destek
- Acil durum planlarının hazırlanmasına destek
- Çalışanlara İSG eğitimlerinin verilmesi
- İşe giriş ve periyodik muayenelerin organizasyonu
- Tespit ve öneri defterine yazılan eksikliklerin raporlanması
Ortam ölçümleri, periyodik kontroller ve laboratuvar tetkikleri gibi hizmetler ise genellikle ayrıca yetkilendirilmiş kuruluşlardan alınır veya sözleşmeye ek kalem olarak eklenir. Bu ayrımı baştan netleştirmek, sonradan sürpriz maliyetlerin önüne geçer.
OSGB'nin rolünü doğru konumlandırmak da önemlidir. OSGB, işyerinizin İSG sistemini kuran ve yöneten taraf değil; bu sistemi kurmanız ve yürütmeniz için size uzmanlık sağlayan taraftır. Tedbirlerin uygulanmasına karar vermek, bütçe ayırmak, çalışanları eğitime göndermek ve kurallara uyulmasını sağlamak yönetimin işidir. Bu iş bölümünü baştan yöneticilerinize anlatmak, "OSGB halleder" yanılgısının önüne geçer.
OSGB Seçerken Sorulacak 10 Soru
Fiyat, OSGB seçiminde tek kriter olmamalıdır. Aşağıdaki sorular, hizmet kalitesini öngörmenize yardımcı olur:
- OSGB'nin Bakanlık yetki belgesi geçerli mi?
- İşyerinize atanacak uzmanın belge sınıfı, işyerinizin tehlike sınıfına uygun mu?
- Atanacak uzman ve hekim kimler, sektörünüzde deneyimleri var mı?
- Uzman ve hekimin aynı anda kaç işyerine hizmet verdiği makul düzeyde mi?
- Ziyaret planı nasıl olacak, ziyaretler önceden mi bildirilecek?
- Ziyaret sonrası yazılı rapor veriliyor mu?
- Eğitimler yüz yüze mi, uzaktan mı verilecek; eğitim kayıtları nasıl tutulacak?
- Muayeneler işyerinde mi yapılacak, yoksa çalışanlar bir merkeze mi gidecek?
- Acil bir durumda (iş kazası, denetim) OSGB'ye nasıl ve ne kadar hızlı ulaşılabilir?
- Sözleşme sona erdiğinde dokümanların ve sağlık kayıtlarının devri nasıl yapılacak?
Sözleşmede Bulunması Gereken Maddeler
OSGB ile yapılan sözleşme, İSG-KATİP sistemi üzerinden de onaylanır. Ancak sistemdeki standart bilgiler, tarafların tüm hak ve yükümlülüklerini yansıtmaz. Yazılı sözleşmede şu konuların açıkça düzenlenmesi önerilir:
| Sözleşme maddesi | Neden önemli? |
|---|---|
| Hizmet kapsamı | Hangi hizmetlerin fiyata dahil, hangilerinin ek ücretli olduğu netleşir |
| Görevlendirilen profesyoneller ve süreleri | Yönetmelikteki asgari sürelerin karşılandığı belgelenir |
| Ziyaret ve raporlama düzeni | Hizmetin fiilen verildiği kanıtlanabilir |
| Eğitim planı | Eğitimlerin konusu, yöntemi ve kayıt şekli belirlenir |
| Sağlık kayıtlarının gizliliği | Özel nitelikli kişisel verilerin korunması güvence altına alınır |
| Personel değişikliği | Uzman veya hekim değiştiğinde bildirim ve geçiş süreci tanımlanır |
| Fesih ve devir | Hizmet kesintisi olmadan geçiş ve doküman teslimi sağlanır |
| İletişim ve acil durum | Kaza veya denetim anında ulaşılabilirlik taahhüdü yazılır |
OSGB ile Çalışma Sürecinde Hizmeti Nasıl Takip Edersiniz?
Sözleşmenin imzalanması, takibin başlangıcıdır. Hizmetin gerçekten verildiğini ve etkili olduğunu görmek için basit bir izleme sistemi kurabilirsiniz:
- Ziyaret kaydı: Uzman ve hekimin her ziyaretinin tarihi, süresi ve yapılan işler kayıt altına alınsın.
- Tespit takibi: Tespit ve öneri defterine yazılan her madde için sorumlu ve termin belirleyin; kapanan ve açık maddeleri düzenli olarak gözden geçirin.
- Eğitim takibi: Hangi çalışanın hangi eğitimi ne zaman aldığını ve bir sonraki eğitim tarihini izleyin.
- Muayene takibi: İşe giriş ve periyodik muayenelerin zamanında yapılıp yapılmadığını kontrol edin.
- Doküman güncelliği: Risk değerlendirmesi ve acil durum planının yenileme tarihlerini takvime işleyin.
- Periyodik değerlendirme toplantısı: Belirli aralıklarla OSGB yetkilisiyle hizmet kalitesini konuşun.
Sık Karşılaşılan Sorunlar
Uygulamada OSGB ilişkilerinde en sık şu sorunlarla karşılaşılır:
- Uzmanın veya hekimin işyerine yalnızca imza için gelmesi
- Başka işyerlerinden kopyalanmış risk değerlendirmesi ve acil durum planı
- Eğitimlerin fiilen verilmeden katılım formlarının imzalatılması
- Sık personel değişikliği nedeniyle işyerini tanıyan bir profesyonelin olmaması
- İSG-KATİP sözleşmesinin süresinin dolmasının fark edilmemesi
Bu sorunların hiçbiri işverenin sorumluluğunu azaltmaz. Aksine, bir kaza sonrası incelemede bu eksiklikler işverenin denetim ve gözetim yükümlülüğünü yerine getirmediği şeklinde değerlendirilebilir. Hizmet modellerinin karşılaştırmasını İSG hizmet modelleri yazımızda bulabilirsiniz.
OSGB Değiştirirken İzlenecek Adımlar
OSGB değiştirmeye karar verdiyseniz, hizmet kesintisi yaşamamak için şu sırayı izleyin:
- Yeni OSGB ile sözleşmeyi, eski sözleşmenin bitiş tarihinden önce imzalayın.
- Yeni görevlendirmelerin İSG-KATİP'te onaylanmasını sağlayın.
- Eski OSGB'den risk değerlendirmesi, acil durum planı, eğitim kayıtları ve açık tespitlerin listesini teslim alın.
- Sağlık kayıtlarının gizlilik kurallarına uygun biçimde devrini planlayın.
- Yeni ekibin ilk ziyaretinde kapsamlı bir saha turu yapılmasını isteyin.
İK Partner ile OSGB İlişkinizi Güçlendirin
Doğru OSGB'yi seçmek ve hizmeti etkin biçimde takip etmek, hem çalışanlarınızın güvenliği hem de olası hukuki riskleri azaltmak için kritik önemdedir. İK Partner olarak OSGB seçim kriterlerinizi belirlemenize, sözleşmeyi gözden geçirmenize ve hizmet takip sistemini kurmanıza destek veriyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanınıza ve İSG profesyonelinize başvurun.
