İş sağlığı ve güvenliği denince çoğu işverenin aklına önce iş güvenliği uzmanı gelir; işyeri hekimi ise çoğu zaman "işe giriş raporunu imzalayan kişi" olarak görülür. Oysa 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işyeri hekimine çok daha geniş bir rol verir. İşyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğü, tehlike sınıfı ve çalışan sayısı fark etmeksizin tüm işverenler için geçerlidir.
İşyeri hekimi; çalışanların sağlık durumunun işe uygunluğunu değerlendiren, meslek hastalıklarının erken fark edilmesine katkı sağlayan, risk değerlendirmesinde sağlık boyutunu temsil eden ve işverene sağlık konularında rehberlik eden profesyoneldir. Bu yazıda işyeri hekiminin nasıl görevlendirileceğini, temel görevlerini, sağlık kayıtlarının yönetimini ve işverenin hekime karşı yükümlülüklerini ele alıyoruz.
İşyeri Hekimi Görevlendirme Kimler İçin Zorunlu?
6331 sayılı Kanun, işverenin çalışanlar arasından iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmesini, işyerinde bu nitelikte personel yoksa hizmeti dışarıdan almasını öngörür (md. 6). Bu yükümlülük:
- az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli tüm işyerlerini,
- tek çalışanlı işyerleri dahil her büyüklükteki işyerini,
- kamu ve özel sektör işyerlerini
kapsar. Hekimin işyerinde geçireceği asgari süre ise tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre ilgili yönetmelikte belirlenir. Bu süreleri İSG-KATİP sistemi sözleşme aşamasında dikkate alır; güncel değerleri yönetmelikten ve sistemden kontrol etmeniz gerekir.
İşyeri hekimi olarak görev yapabilmek için hekimin, Bakanlıkça yetkilendirilmiş eğitimi tamamlayıp sınavda başarılı olarak işyeri hekimliği belgesi almış olması gerekir. Görevlendirme, iş güvenliği uzmanında olduğu gibi İSG-KATİP üzerinden yapılır ve onaylanır.
Görevlendirme Seçenekleri
| Seçenek | Kimler için uygun | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Çalışanlar arasından hekim görevlendirme | Kadrosunda işyeri hekimliği belgeli hekim bulunan işyerleri | Hekimin süre ve bağımsızlık koşullarının sağlanması |
| İşyerinde İSG birimi kurma | Büyük ve çok tehlikeli işyerleri | Birim için gerekli mekân ve donanım |
| OSGB'den hizmet alma | Küçük ve orta ölçekli işyerlerinin çoğu | Sözleşmede hizmet kapsamının netleştirilmesi |
Hangi model seçilirse seçilsin, sorumluluğun işverende kaldığını unutmamak gerekir. Hizmet modellerinin karşılaştırmasını İSG hizmet modelleri yazımızda bulabilirsiniz.
İşyeri Hekiminin Başlıca Görevleri
İşyeri hekiminin görevleri ilgili yönetmelikte şu başlıklar altında toplanır:
Rehberlik
İşverene; işyerinde sağlığın korunması, iş organizasyonu, çalışma ortamının sağlık açısından düzenlenmesi ve özel politika gerektiren grupların (gebe, emziren, genç, engelli, kronik hastalığı olan çalışanlar) korunması konularında önerilerde bulunur. Tespit ettiği eksikleri onaylı tespit ve öneri defterine yazar.
Risk değerlendirmesi
Risk değerlendirmesi ekibinin sağlık boyutunu temsil eder. Kimyasal, biyolojik, fiziksel ve psikososyal etkenlerin sağlık üzerindeki etkilerini değerlendirir; sağlık gözetimi bulgularını analiz sürecine taşır.
Sağlık gözetimi
Çalışanların işe giriş ve periyodik muayenelerinin yapılmasını, işe dönüşte sağlık durumunun değerlendirilmesini ve gerekli tetkiklerin planlanmasını sağlar. Muayene sıklığı ve içeriği, risk değerlendirmesi ve mevzuata göre belirlenir.
Eğitim, bilgilendirme ve kayıt
Çalışanlara genel sağlık, meslek hastalıkları, ilk yardım ve sağlıklı yaşam konularında eğitim verir; sağlık kayıtlarını tutar ve İSG kurulu bulunan işyerlerinde kurul toplantılarına katılır.
İlgili birimlerle iş birliği
Meslek hastalığı şüphesi bulunan vakalarda gerekli yönlendirmeyi yapar, iş kazası sonrası sağlık boyutuyla incelemeye katkı sağlar ve ilk yardım organizasyonunda rol alır.
Sağlık Kayıtları ve Gizlilik
İşyeri hekiminin tuttuğu muayene sonuçları ve sağlık dosyaları, özel nitelikli kişisel veri içerir. Bu nedenle:
- Sağlık dosyaları, yetkisiz kişilerin erişemeyeceği şekilde ve hekimin kontrolünde saklanmalıdır.
- İK birimine iletilmesi gereken bilgi, genellikle çalışanın işe uygun olup olmadığı veya hangi koşullarla çalışabileceği sonucudur; teşhis ve tıbbi ayrıntılar paylaşılmamalıdır.
- Kişisel verilerin korunması mevzuatı kapsamında aydınlatma ve güvenlik yükümlülükleri yerine getirilmelidir.
- OSGB değişikliği veya hekim değişikliği durumunda sağlık kayıtlarının nasıl devredileceği sözleşmede düzenlenmelidir.
Uygulamada sık yapılan bir hata, muayene formlarının tamamının özlük dosyasına konulmasıdır. Bu durum hem gizlilik hem de veri koruma açısından risk yaratır.
İşverenin İşyeri Hekimine Karşı Yükümlülükleri
İşveren; hekimin görevini yerine getirebilmesi için gerekli araç, gereç, mekân ve zamanı sağlamakla yükümlüdür. Ayrıca:
- Hekimin görevleri nedeniyle hakları kısıtlanamaz ve mesleki bağımsızlığına müdahale edilemez.
- Hekime işyerindeki riskler, kullanılan kimyasallar, ortam ölçüm sonuçları ve iş kazası kayıtları hakkında bilgi verilir.
- Hekimin tespit ve önerileri dikkate alınır; yazılı bildirilen eksiklikler için gerekli tedbirler alınır.
- Hekim de hayati tehlike arz eden bir durum tespit ettiğinde işverene yazılı bildirir; işverenin tedbir almaması halinde Bakanlığın ilgili birimine bildirimde bulunur.
İK ile İşyeri Hekimi Arasında Pratik İş Birliği
İşyeri hekimi ile İK birimi arasındaki ilişki, gizlilik sınırları korunarak düzenli bir akışa bağlanmalıdır. Pratikte en çok fayda sağlayan uygulamalar şunlardır:
- İşe giriş süreci: İşe alım kararı kesinleştiğinde adayın görev tanımı ve maruz kalacağı riskler hekime önceden iletilir; muayene bu bilgiye göre yapılır.
- Uzun süreli rapor sonrası dönüş: Hastalık veya kaza nedeniyle uzun süre işten uzak kalan çalışanın göreve dönüşünden önce hekim görüşü alınır.
- Görev değişikliği: Çalışan farklı risklere sahip bir pozisyona geçecekse, yeni görev için sağlık açısından uygunluk değerlendirilir.
- Gebelik bildirimi: Hekim, çalışma koşullarında gerekli düzenlemeleri İK ve yöneticiyle birlikte planlar.
Bu akışların yazılı bir prosedürle tanımlanması, hem çalışanın haklarını korur hem de işverenin özen yükümlülüğünü belgelendirir.
Sık Yapılan Hatalar
- Hekimin yalnızca işe giriş muayenesi için çağrılması, sahayı hiç görmemesi
- İSG-KATİP sözleşmesinin süresinin dolmasının fark edilmemesi
- Periyodik muayene takviminin takip edilmemesi
- Sağlık raporlarının özlük dosyasında açık şekilde tutulması
- Hekimin risk değerlendirmesi ekibine fiilen katılmaması
İK Partner ile İSG Organizasyonu
İşyeri hekimiyle çalışmanın verimli olması; doğru sözleşme, net iletişim kanalları ve sağlık verilerinin güvenli yönetimi gerektirir. İK Partner olarak İSG profesyonelleriyle çalışma düzeninizi, sağlık kayıtlarının KVKK uyumlu yönetimini ve muayene takip süreçlerinizi kurgulamanıza destek veriyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz hakkında bilgi alabilir, ücretsiz ilk görüşme planlayabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanınıza ve İSG profesyonelinize başvurun.
