İş güvenliği uzmanı, işyerindeki İSG sisteminin teknik omurgasıdır. Risk değerlendirmesinin yürütülmesinden çalışma ortamının gözetimine, eğitimlerin planlanmasından eksikliklerin tespit defterine yazılmasına kadar pek çok görevi üstlenir. İş güvenliği uzmanı görevlendirme yükümlülüğü ise 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile bütün işverenlere getirilmiştir; çalışan sayısı ne olursa olsun bu yükümlülük vardır.
Görevlendirme yalnızca bir isim yazmaktan ibaret değildir. Uzmanın belge sınıfının işyerinin tehlike sınıfına uygun olması, çalışma süresinin yeterli olması, görevlendirmenin İSG-KATİP üzerinden yapılması ve uzmana görevini yerine getirebilmesi için gerekli imkânların sağlanması gerekir. Bu yazıda görevlendirmenin kurallarını, uzmanın görev ve yetkilerini ve işverenin bu ilişkideki sorumluluklarını ele alıyoruz.
Hangi İşyeri Hangi Sınıf Uzmanla Çalışmalı?
İş güvenliği uzmanları, aldıkları eğitim ve deneyime göre (A), (B) ve (C) sınıfı belgeye sahiptir. Görevlendirilecek uzmanın sınıfı, işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenir:
| İşyerinin tehlike sınıfı | Görevlendirilebilecek uzmanın belge sınıfı |
|---|---|
| Çok tehlikeli | (A) sınıfı |
| Tehlikeli | En az (B) sınıfı, yani (A) veya (B) |
| Az tehlikeli | En az (C) sınıfı, yani (A), (B) veya (C) |
Üst sınıf belgeye sahip uzman, daha az tehlikeli sınıftaki işyerinde görev yapabilir; tersi mümkün değildir. Tehlike sınıfınızı doğru tespit etmeden uzman sınıfına karar vermek, sözleşmenin tümüyle hatalı kurulmasına yol açabilir. Bu konuyu işyeri tehlike sınıfları yazımızda ayrıntılı anlattık.
İş Güvenliği Uzmanı Görevlendirme Yolları
İşveren, iş güvenliği uzmanı ihtiyacını farklı yollarla karşılayabilir:
- Çalışanlar arasından görevlendirme: İşyerinde gerekli belgeye sahip bir çalışan varsa, bu kişi iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilebilir.
- İşyerinde İSG birimi kurma: Büyük işyerlerinde uzman, işyeri hekimi ve diğer sağlık personelinden oluşan bir birim kurulabilir.
- Ortak sağlık ve güvenlik biriminden (OSGB) hizmet alma: Uygulamada en yaygın yöntemdir; uzman OSGB'nin kadrosundan atanır.
- İşverenin kendisinin üstlenmesi: Mevzuatta belirlenen şartları taşıyan bazı küçük işyerlerinde, gerekli eğitimi alan işveren veya işveren vekili bu hizmeti kendisi yürütebilir.
Hangi yolun seçileceği; işyerinin büyüklüğüne, tehlike sınıfına ve çalışma süresi ihtiyacına bağlıdır. Uzmanın işyerinde geçireceği asgari süre, çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre yönetmelikte belirlenir; güncel süreleri ilgili yönetmelikten ve İSG-KATİP'in hesaplamasından kontrol etmeniz gerekir.
Uzmanın Başlıca Görevleri
İş güvenliği uzmanının görevleri ilgili yönetmelikte dört ana başlık altında toplanır:
Rehberlik
İşverene; çalışma ortamının planlanması, yeni ekipman ve teknolojilerin seçimi, iş organizasyonu ve İSG politikaları konusunda önerilerde bulunur. Tespit ettiği eksiklikleri ve alınması gereken önlemleri yazılı olarak bildirir.
Risk değerlendirmesi
Risk değerlendirmesi ekibinin teknik üyesi olarak tehlikelerin belirlenmesi, risklerin analizi ve tedbirlerin kararlaştırılması çalışmalarına katılır; tedbirlerin uygulanmasını takip eder.
Çalışma ortamı gözetimi
Periyodik saha denetimleri yapar, ölçüm ve periyodik kontrol ihtiyaçlarını belirler, iş kazası ve ramak kala olaylarının nedenlerini araştırır, acil durum planlarının hazırlanmasına katılır.
Eğitim, bilgilendirme ve kayıt
Çalışanlara yönelik İSG eğitimlerini planlar ve verir, çalışma talimatlarının hazırlanmasına katkıda bulunur, İSG kurulu bulunan işyerlerinde kurulun toplantılarına katılır ve kayıtların düzenli tutulmasını sağlar.
Tespit ve Öneri Defteri: İşverenin En Önemli Kaydı
İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, işyerinde tespit ettikleri eksiklikleri ve önerilerini onaylı tespit ve öneri defterine yazar. Bu defter, işveren ile İSG profesyonelleri arasındaki resmi iletişimin kanıtıdır.
İşveren açısından kritik noktalar şunlardır:
- Deftere yazılan her tespit, işverenin o riski bildiği anlamına gelir.
- İşverenin yazılı olarak bildirilen eksiklikler için gerekli tedbirleri alması beklenir; tedbir alınmadan geçen her gün olası bir kazada kusur değerlendirmesini ağırlaştırır.
- Uzman, hayati tehlike arz eden bir durumu tespit ettiğinde bunu işverene yazılı olarak bildirir; işveren gerekli tedbiri almazsa durumu Bakanlığın ilgili birimine bildirmekle yükümlüdür.
Bu nedenle defteri imzalayıp rafa kaldırmak yerine, her tespitin bir aksiyon planına dönüştürülmesi ve sorumlu ile termin tarihi atanması gerekir.
İşverenin Uzmana Karşı Yükümlülükleri
Kanun, İSG profesyonellerinin bağımsız ve etkin çalışabilmesini güvence altına alır. İşveren:
- Uzmanın görevini yerine getirebilmesi için gerekli araç, gereç, mekân ve zamanı sağlar.
- Uzmanın görevleri nedeniyle hakları kısıtlanamaz; tespitlerinden dolayı uzmana baskı yapılamaz.
- Uzmanın işyerine ilişkin bilgi ve belgelere erişimini sağlar.
- Uzmanın önerilerini dikkate alır ve uygulanan tedbirler hakkında bilgi verir.
- Uzmanla diğer birimler (satın alma, üretim, İK, bakım) arasındaki koordinasyonu kurar.
Uzmanın da görevini gereği gibi yapma yükümlülüğü vardır. Görevini yerine getirmeyen uzmanın belgesinin askıya alınabileceği kanunda düzenlenmiştir.
Uzman Değiştiğinde veya Sözleşme Sona Erdiğinde
Uzmanın istifa etmesi, OSGB ile sözleşmenin sona ermesi veya uzmanın başka bir işyerine atanması, işyerinde İSG hizmetinin kesintiye uğraması riskini doğurur. Bu geçişlerde şu adımlar izlenmelidir:
- Yeni uzmanın görevlendirmesi ve İSG-KATİP onayı, mümkünse eski sözleşme bitmeden tamamlanmalıdır.
- Eski uzmandan risk değerlendirmesi, açık tespitler, eğitim kayıtları ve periyodik kontrol takvimi teslim alınmalıdır.
- Yeni uzman, ilk ziyaretlerinde saha turu yaparak mevcut dokümanların güncelliğini doğrulamalıdır.
- Çalışanlara ve temsilcilerine yeni uzmanın kim olduğu ve nasıl ulaşılacağı duyurulmalıdır.
Hizmetsiz geçen süreler, denetimde doğrudan eksiklik olarak değerlendirilebileceği gibi, bu dönemde yaşanacak bir kazada işverenin sorumluluğunu ağırlaştırır.
Sık Yapılan Hatalar
- İşyerinin tehlike sınıfına uygun olmayan belge sınıfında uzman görevlendirmek
- İSG-KATİP'te sözleşmeyi onaylamamak veya süresi dolan sözleşmeyi yenilememek
- Uzmanın yönetmelikte öngörülen süre kadar işyerinde bulunmasını takip etmemek
- Tespit defterindeki maddeleri yanıtsız bırakmak
- Uzmanı yalnızca evrak hazırlayan bir dış kişi gibi konumlandırıp yönetim toplantılarından uzak tutmak
İK Partner ile İSG Organizasyonu
İş güvenliği uzmanıyla verimli bir ilişki, doğru sözleşme, net rol tanımı ve düzenli takip gerektirir. İK Partner olarak İSG profesyonellerinizle ilişkinizi düzenlemenize, tespitlerin aksiyon planına dönüşmesine ve belge takibinin kurulmasına destek veriyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme için bize yazabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumunuz için hukuk danışmanınıza ve İSG profesyonelinize başvurun.
