İş Kazası Sonrası Yapılması Gerekenler: İşveren İçin 10 Adım

İş kazası sonrası yapılması gerekenler, kazanın gerçekleştiği andan dosyanın kapatılmasına kadar işverenin yerine getirmesi gereken acil müdahale, bildirim, inceleme, kayıt ve önleme adımlarının bütünüdür. 5510 sayılı Kanun ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu bu adımların bir kısmını kesin sürelere bağlar; geri kalanlar ise işverenin ileride karşılaşabileceği tazminat ve rücu davalarında kusur oranını doğrudan etkiler.

İlk saatlerdeki kriz yönetimi için iş kazası sonrası ilk 24 saat yazımıza, bildirim formunun doldurulması için iş kazası SGK bildirimi süreci rehberimize bakabilirsiniz. Bu yazı, kazadan sonraki haftaları ve ayları da kapsayan uçtan uca bir yol haritası sunar.

Süreç Haritası

Adım 1: İlk Yardım ve Acil Müdahale

Önceliğin insan hayatı olduğu tartışmasızdır. Yaralıya eğitimli ilk yardımcı müdahale etmeli, gerekirse 112 aranmalıdır. Yaralıyı yalnızca hayati tehlike varsa yerinden oynatın; omurga veya kafa travması şüphesinde yanlış taşıma kalıcı hasara yol açabilir. Kazazedeye kimin eşlik ettiğini, hangi hastaneye götürüldüğünü ve saatleri not alın; bu bilgiler bildirim formunda ve ileride tanık beyanlarında gerekecektir.

Adım 2: Tehlikeyi Kontrol Altına Alın ve Olay Yerini Koruyun

Kazaya neden olan makine, enerji kaynağı veya ortam koşulu derhal güvenli hale getirilmelidir: makine durdurulur, enerji kesilir, alan şeritle kapatılır. Ancak olay yeri, inceleme tamamlanana kadar mümkün olduğunca değiştirilmemelidir. Ekipmanın konumu, koruyucu donanımın durumu ve zemindeki izler fotoğraflanmalı, ölçüler alınmalıdır. "Temizleyip hemen üretime dönelim" refleksi, hem kök nedenin bulunmasını hem de işverenin ileride kendini savunmasını zorlaştırır.

Adım 3: Kolluğa Bildirim

5510 sayılı Kanun md. 13'e göre işveren iş kazasını o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirmekle yükümlüdür. Özellikle yaralanmalı ve ölümlü kazalarda kolluk ve savcılık incelemesi başlayabilir; bu incelemeye zemin hazırlayan belgelerin (görevlendirme yazısı, eğitim kayıtları, risk değerlendirmesi) hazır bulundurulması önemlidir.

Adım 4: Bilgi ve Delil Toplama

İlk saatlerde toplanacak bilgiler, haftalar sonra yeniden elde edilemeyebilir:

• Tanıkların adları ve kısa yazılı beyanları (her tanık ayrı ayrı, kendi ifadesiyle),
• Kamera kayıtlarının kopyalanması (otomatik silinme süresine dikkat),
• Kazalının o günkü görevi, vardiyası, mesai saatleri ve fazla çalışma durumu,
• Kullanılan ekipmanın bakım kayıtları ve kişisel koruyucu donanım zimmet belgeleri,
• Çalışanın aldığı İSG eğitimlerinin belgeleri.

Tanık beyanlarını yönlendirici sorular sormadan almak ve tutanağa olduğu gibi aktarmak gerekir. Tutanak şablonu için iş kazası tutanağı örneği yazımıza bakabilirsiniz.

Adım 5: SGK'ya 3 İş Günü İçinde Bildirim

5510 md. 13 ve 6331 md. 14'e göre iş kazası, kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK'ya iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle bildirilmelidir. Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse süre, kazanın öğrenildiği tarihten başlar.

Bildirimin gecikmesinin somut bir maliyeti vardır: md. 21'e göre süresinde bildirim yapılmazsa, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir. Ayrıca idari para cezası riski de doğar. "Hafif yaralanma, rapor almadı" gibi değerlendirmelerle bildirimden vazgeçmek doğru değildir; kanundaki tanım yaralanmanın ağırlığına göre değil, olayın niteliğine göre yapılır. Tanım için iş kazası sayılan haller yazımıza bakın.

Adım 6: Kayıt ve Rapor

6331 md. 14'e göre işveren bütün iş kazalarının kaydını tutar, gerekli incelemeleri yaparak raporlarını düzenler. Aynı madde, yaralanma veya ölüme yol açmayan ancak çalışanı, işyerini veya ekipmanı zarara uğratma potansiyeli olan olayların (ramak kala olaylar) da incelenip raporlanmasını ister. Kayıt, kazanın kendisi kadar öncesindeki uyarı işaretlerini de görünür kılar.

Kaza raporunda en az şunlar bulunmalıdır: olayın tarihi, saati ve yeri; kazalının görevi; olayın akışı; tanık beyanlarının özeti; yaralanmanın niteliği; doğrudan ve kök nedenler; alınan ve alınacak önlemler; sorumlular ve tarihler.

Adım 7: Kök Neden Analizi ve Düzeltici Faaliyet

İncelemenin amacı suçlu bulmak değil, kazanın tekrarını önlemektir. "Çalışan dikkatsizdi" sonucu, çoğu zaman analizin yeterince derine inmediğinin işaretidir: Neden dikkatsizdi? Vardiya uzun muydu, makine koruyucusu neden yoktu, iş talimatı neden uygulanmıyordu? Kök neden analizi yöntemleri (5 Neden, balık kılçığı) için iş kazası kök neden analizi yazımıza bakabilirsiniz.

Analizin ardından düzeltici faaliyetler sorumlu ve tarihle birlikte bir eylem planına bağlanmalı, risk değerlendirmesi kazadan elde edilen bulgularla gözden geçirilmelidir. Aynı makinede veya aynı süreçte çalışan diğer ekipler de bilgilendirilmelidir.

Adım 8: Çalışanla ve Ailesiyle İletişim

Kazalı çalışanla iletişim hem insani hem hukuki bir konudur. Hastane ziyareti, düzenli bilgi alma ve ailesine yönelik açık bir iletişim kanalı, güven ilişkisini korur ve gereksiz uyuşmazlıkların önüne geçer. Bu iletişimde dikkat edilecekler:

• Kusur tartışmasına girmeyin; olayın incelendiğini ve sonuçların paylaşılacağını söyleyin.
• İstirahat raporlarını, geçici iş göremezlik ödeneği sürecini ve işyerinin destek imkânlarını açıklayın.
• Çalışana "tazminat istemeyeceğine dair" belge imzalatmaya çalışmayın; bu tür belgeler hem hukuken tartışmalıdır hem güveni zedeler.
• Kaza nedeniyle raporlu çalışanın sözleşmesini aceleyle feshetmeyin. İş Kanunu md. 25/I'e göre hastalık ve kaza hallerinde işverenin bildirimsiz fesih hakkı, ancak bildirim süresinin altı hafta aşılmasından sonra doğar; md. 18'e göre bu bekleme süresindeki geçici devamsızlık geçerli fesih nedeni de değildir. Ayrıntı için izindeki veya raporlu çalışanın feshi yazımıza bakın.

Adım 9: İşe Dönüş ve İlave Eğitim

6331 md. 17'ye göre iş kazası geçiren çalışana işe başlamadan önce kazanın sebepleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemleri hakkında ilave eğitim verilir. Bu, isteğe bağlı bir iyi uygulama değil, kanuni bir yükümlülüktür ve belgelenmelidir. md. 15 uyarınca iş kazası veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra işe dönüşte, talep halinde sağlık muayenesi de yapılır.

İşe dönüşte çalışanın sağlık durumuna uygun görevlendirme yapılmalı, gerekiyorsa işyeri hekiminin görüşüyle geçici olarak daha hafif bir işe yönlendirme değerlendirilmelidir.

Adım 10: Dosyanın Kapatılması ve Arşiv

Kaza dosyası; bildirim belgeleri, tutanaklar, fotoğraflar, tanık beyanları, kök neden raporu, eylem planı, eğitim kayıtları ve sağlık raporlarını içermelidir. İş kazası tazminat davalarının uzun zamanaşımı sürelerine tabi olabileceği dikkate alındığında, bu dosyanın uzun süreli arşivde tutulması gerekir. Süreler için iş hukukunda zamanaşımı süreleri yazımıza bakabilirsiniz.

İşveren İçin Kontrol Listesi

• [ ] İlk yardım yapıldı, gerekirse 112 arandı, kazazedenin hastane bilgisi not edildi.
• [ ] Tehlike kaynağı durduruldu, olay yeri korundu ve fotoğraflandı.
• [ ] Kolluğa derhal bildirim yapıldı.
• [ ] Tanık beyanları ve kamera kayıtları güvence altına alındı.
• [ ] SGK bildirimi kazadan sonraki 3 iş günü içinde yapıldı; bildirim belgesi dosyaya kondu.
• [ ] Kaza kaydı ve raporu düzenlendi.
• [ ] Kök neden analizi yapıldı, eylem planı sorumlu ve tarihle oluşturuldu.
• [ ] Risk değerlendirmesi gözden geçirildi.
• [ ] Çalışanla düzenli iletişim kuruldu; fesih kararı alınmadı.
• [ ] İşe dönüş öncesi ilave eğitim verildi ve belgelendi.
• [ ] Dosya eksiksiz olarak arşivlendi.

Sık Yapılan Hatalar

• Bildirimi "hafif kaza" diye atlamak. Geç bildirim, geçici iş göremezlik ödeneğinin işverenden tahsiline yol açar.
• Olay yerini hemen eski haline getirmek. Delil kaybı, kusur incelemesinde işverenin aleyhine sonuç doğurabilir.
• Kök nedeni çalışanın dikkatsizliğine indirgemek. Sistemsel nedenler çözülmezse kaza tekrar eder.
• İlave eğitimi belgelememek. Belgelenmeyen eğitim, verilmemiş kabul edilebilir.
• Raporlu çalışanı bekleme süresinde çıkarmak. Fesih geçersiz sayılabilir ve ayrıca tazminat riski doğar.
• Çalışana feragat belgesi imzalatmak. Güveni zedeler, hukuki koruma sağlamaz.

Kaza Yönetimini Sisteme Dönüştürün

Kazadan sonra yapılanlar, kazadan önce yapılanlar kadar önemlidir: Doğru yönetilen bir kaza süreci, hem çalışanın haklarını korur hem de işverenin hukuki riskini sınırlar. Olası tazminat kalemleri için iş kazası tazminatı türleri yazımıza bakabilirsiniz. Kaza sonrası kriz iletişimini ve süreç tasarımını birlikte ele almak için kriz yönetimi hizmetimizden yararlanabilir veya bizimle iletişime geçin.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın. Bildirim usulleri ve süreleri değişebileceğinden SGK'nın güncel duyurularını kontrol edin.