Hiçbir işveren iş kazası yaşanmasını istemez; ancak her işverenin bir kaza yaşandığında ne yapacağını bilmesi gerekir. İş kazası sonrası ilk saatler hem yaralının hayatı hem de olayın doğru anlaşılması açısından kritik önemdedir. Bu saatlerde yapılan hatalar, panikle değiştirilen olay yeri, kaybolan kamera kaydı, kayda geçirilmeyen tanık anlatımları veya gecikmiş bildirimler, sonraki haftalarda telafisi zor sorunlara yol açabilir.
Yasal açıdan en bilinen yükümlülük, iş kazasının kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya bildirilmesidir (5510 sayılı Kanun md. 13; 6331 sayılı Kanun md. 14). Ancak bildirim, sürecin yalnızca bir parçasıdır. İlk 24 saat içinde atılması gereken adımlar, hem bildirimin doğru yapılmasını hem de benzer bir kazanın önlenmesini sağlar.
Bu rehber, kaza anından itibaren saat saat bir yol haritası sunar. Kendi işyerinize göre uyarlayıp acil durum planınızın eki olarak kullanabilirsiniz.
İlk dakikalar: hayatı korumak ve alanı güvenli hale getirmek
Kaza anında öncelik sırası değişmez: önce insan, sonra her şey.
- Tehlikeyi durdurun. Makineyi durdurun, enerjiyi kesin, gaz veya kimyasal kaynağını kapatın. Müdahale edenlerin ikinci bir kazaya maruz kalmasını önleyin.
- İlk yardım ekibini çağırın ve ihtiyaç halinde vakit kaybetmeden 112'yi arayın. 112'ye net adres, kazanın türü ve yaralı sayısı bildirilmelidir.
- Yaralıyı gereksiz yere hareket ettirmeyin. Ancak yangın, çökme veya gaz gibi yakın tehlike varsa güvenli bölgeye taşıyın.
- Ambulansı karşılayacak bir kişi görevlendirin. Büyük tesislerde ekiplerin olay yerine yönlendirilmesi dakikalar kazandırır.
- Diğer çalışanları alandan uzaklaştırın.
Bu dakikalarda kimin ne yapacağı, yangınla mücadele ve ilk yardım ekipleri planlamasında önceden belirlenmiş olmalıdır.
İlk saat: olay yerini korumak
Yaralı sağlık ekibine teslim edildikten sonra en önemli görev olay yerini korumaktır.
- Alanı şeritle veya bariyerle kapatın. Yetkisiz kişilerin girmesini engelleyin.
- Hiçbir şeyi yerinden oynatmayın. Ekipman, malzeme ve KKD'ler kaza anındaki konumunda kalmalıdır. Can kurtarmak veya yeni bir tehlikeyi önlemek dışında yapılan değişiklikler not edilmelidir.
- Ciddi kazalarda kolluk ve adli süreçler devreye girebilir. Bu durumda olay yerine ilişkin incelemeler tamamlanmadan alanda temizlik veya onarım yapmayın; yetkililerin talimatlarına uyun.
- Fotoğraf ve video çekin. Olay yerinin genel görünümünü, ekipmanın durumunu, zemin koşullarını, aydınlatmayı ve uyarı işaretlerini farklı açılardan kayıt altına alın.
- Kamera kayıtlarını koruma altına alın. Kayıt sistemleri belirli süre sonra eski görüntülerin üzerine yazabilir; ilgili kaydın yedeğini hemen alın ve erişimi sınırlayın. Kayıtların kullanımında kişisel verilerin korunması kurallarına dikkat edin.
İlk 6 saat: bilgi toplamak ve iletişim
Tanıklar: Kazayı gören veya olay öncesinde alanda bulunan çalışanların isimlerini listeleyin. Anlatımları, hafızalar tazeyken ve birbirlerinden etkilenmeden önce, ayrı ayrı alın. Tanık anlatımı bir sorgu değildir; çalışanı yönlendirmeden, "ne gördünüz?" sorusuyla başlayın ve anlatımı kendi ifadeleriyle yazıya geçirip imzasını alın.
Kazalı çalışanın ailesi: Ailenin kazayı sosyal medyadan veya başka çalışanlardan öğrenmesi büyük bir güven kaybıdır. Aileyi, belirlenmiş bir yetkili sakin ve doğru bilgiyle aramalı; hangi hastaneye götürüldüğünü bildirmeli ve ulaşım gibi konularda destek teklif etmelidir.
İç iletişim: Diğer çalışanlara kısa ve doğru bir bilgilendirme yapın. Söylentiler, gerçek bilgiden hızlı yayılır. İnceleme tamamlanmadan suçlayıcı açıklamalardan kaçının.
İlgili kişiler: İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, işveren veya işveren vekili ve varsa çalışan temsilcisi bilgilendirilmelidir. Kazalı çalışan bir alt işveren çalışanıysa alt işverenin yetkilisine de derhal haber verin.
İlk 24 saat: kayıt, ön inceleme ve bildirim hazırlığı
Günün sonuna kadar şu kayıtları oluşturun:
| Belge | İçerik | Sorumlu |
|---|---|---|
| Olay ön raporu | Tarih, saat, yer, olayın kısa anlatımı, yaralanmanın niteliği | İSG uzmanı |
| Tanık anlatımları | İmzalı, tarihli ifadeler | İSG uzmanı veya yetkili yönetici |
| Fotoğraf ve kayıtlar | Olay yeri görselleri, kamera kaydı yedeği | İSG uzmanı |
| İlk yardım kaydı | Yapılan müdahale, saat, müdahale eden | İlk yardımcı veya işyeri hekimi |
| Çalışan bilgileri | Görevi, işe giriş tarihi, eğitim ve sağlık kayıtları | İK |
| Ekipman bilgileri | Periyodik kontrol ve bakım kayıtları | Bakım birimi |
SGK bildirimi: İş kazası, kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya elektronik ortamda bildirilir. İlk 24 saatte bildirimi yapmak zorunlu değildir; ancak bildirim için gerekli bilgileri bu süre içinde toplamak, sürenin kaçırılmasını önler. Kazalı çalışan alt işveren çalışanıysa bildirim yükümlülüğünün kimde olduğunu ve iletişimi önceden netleştirin. Bildirimin usulü ve iş kazası tanımına ilişkin yasal çerçeve için İSG işveren yükümlülükleri yazımıza bakabilirsiniz.
İşin durumu: Kazaya yol açan tehlike giderilmeden aynı işin devam ettirilmemesi gerekir. Benzer ekipman veya süreçler başka alanlarda da varsa, geçici önlem alın.
İş kazası sonrası ilk günden itibaren: kök neden ve önleme
İlk 24 saat kriz yönetimidir; asıl öğrenme sonraki günlerde gelir. Ön rapor, kapsamlı bir kök neden analizine dönüştürülmeli ve düzeltici faaliyetler sorumlusu ve tarihiyle takip edilmelidir. Kazanın "dikkatsizlik" etiketiyle kapatılması, aynı kazanın tekrar yaşanması anlamına gelir. Risk değerlendirmesi de kazanın ışığında yeniden gözden geçirilmelidir.
Kazalı çalışanla ilişkiyi yönetmek
Kaza sonrası çalışanın tedavi süreci boyunca kendisiyle ve ailesiyle insani bir iletişim sürdürmek önemlidir. İstirahat raporları, iş göremezlik ödenekleri ve işe dönüş süreci hakkında çalışanı bilgilendirin. Çalışan işe döndüğünde işyeri hekiminin işe dönüş değerlendirmesi yapması ve gerekirse görevde geçici uyarlamalar planlanması gerekir.
Sık yapılan hatalar
- Olay yerini incelemeden temizlemek veya onarmak
- Kamera kayıtlarının silinmesine izin vermek
- Tanıkları birlikte dinlemek veya yönlendirmek
- Aileyi geç veya yanlış kişi aracılığıyla bilgilendirmek
- Bildirim süresini hafta sonu ve resmi tatilleri yanlış hesaplayarak kaçırmak
- Kazayı tek bir çalışanın hatasına indirgemek
Kriz anına hazırlıklı olun
İş kazası sonrası süreç; İSG, İK, hukuk ve iletişim birimlerinin uyum içinde çalışmasını gerektirir. İK Partner, kaza sonrası iletişim protokollerinin, kayıt düzeninin ve işe dönüş süreçlerinin önceden yapılandırılmasında işverenlere destek veriyor. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için İSG profesyonellerine ve hukuk danışmanınıza başvurmanızı öneririz.
