İş hukukunda zamanaşımı süreleri, işçi veya işverenin bir alacağı ya da hakkı mahkemede ileri sürebileceği azami süreleri ifade eder. Bu süreler iki farklı türdedir: süre geçince alacağın dava yoluyla istenmesini engelleyen zamanaşımı ve süre geçince hakkın tamamen ortadan kalktığı hak düşürücü süre. İşveren için bu tablo yalnızca dava riskinin ne kadar süre açık kalacağını değil, hangi belgenin ne kadar saklanacağını da belirler.
Beş yıllık sürenin başlangıcı ve zamanaşımının kesilmesi gibi ayrıntılar için işçilik alacaklarında zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz. Bu yazı, iş ilişkisindeki tüm önemli süreleri tek bir başvuru tablosunda toplar.
Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Süre Arasındaki Fark
| Özellik | Zamanaşımı | Hak düşürücü süre |
|---|---|---|
| Süre geçince | Alacak var olmaya devam eder, ancak dava yoluyla istenemez | Hak tamamen sona erer |
| Mahkeme kendiliğinden dikkate alır mı? | Hayır, borçlunun savunma olarak ileri sürmesi gerekir | Evet, kendiliğinden dikkate alır |
| Durma ve kesilme | TBK md. 153–154'teki hallerde durur veya kesilir | Kural olarak durmaz, kesilmez (kanundaki istisnalar saklı) |
| Örnek | Kıdem tazminatı, ücret alacağı | İşe iade başvurusu, haklı fesih süresi |
Pratik sonuç şudur: Zamanaşımı dolmuş bir alacak için işveren davada zamanaşımı def'ini açıkça ileri sürmezse mahkeme alacağa hükmedebilir. Hak düşürücü sürelerde ise süre kontrolü mahkemenin görevidir.
Ana Tablo: İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı
| Alacak | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Aylık ücret | 5 yıl | Her ayın ücretinin muaccel olduğu tarih | 4857 md. 32, TBK md. 147 |
| Fazla çalışma ücreti | 5 yıl | İlgili ayın ücret ödeme tarihi | 4857 md. 32, TBK md. 147 |
| Hafta tatili, genel tatil ücreti | 5 yıl | İlgili ayın ücret ödeme tarihi | 4857 md. 32, TBK md. 147 |
| Prim, ikramiye, dönemsel ödemeler | 5 yıl | Her ödemenin muaccel olduğu tarih | TBK md. 147 |
| Kullanılmamış yıllık izin ücreti | 5 yıl | İş sözleşmesinin sona erdiği tarih | 4857 md. 59, Ek md. 3 |
| Kıdem tazminatı | 5 yıl | Fesih tarihi | 4857 Ek md. 3 |
| İhbar tazminatı | 5 yıl | Fesih tarihi | 4857 Ek md. 3 |
| Kötüniyet tazminatı | 5 yıl | Fesih tarihi | 4857 Ek md. 3 |
| Eşit davranma ilkesine aykırı fesih tazminatı | 5 yıl | Fesih tarihi | 4857 Ek md. 3 |
Ek madde 3'teki beş yıllık süre, 7036 sayılı Kanunla getirilmiştir ve geçici md. 8 uyarınca bu düzenlemenin yürürlüğe girdiği 25 Ekim 2017'den sonra sona eren iş sözleşmelerine uygulanır. Daha önce sona eren sözleşmelerdeki tazminatlar için önceki hükümler, yani on yıllık genel süre esas alınır; ancak kalan süre beş yıldan uzunsa yeni sürenin dolmasıyla zamanaşımı tamamlanır.
Çalışma devam ederken ücret zamanaşımı işler mi?
Evet. Türk Borçlar Kanunu md. 153, hizmet ilişkisi süresince zamanaşımının durmasını yalnızca ev hizmetlileri için öngörür. Bu nedenle çalışmaya devam eden bir işçinin altı yıl önceki fazla çalışma alacağı, işveren zamanaşımı savunmasında bulunursa kural olarak istenemez. Yıllık izin ücreti ise bunun istisnasıdır; izin ücreti zamanaşımı ancak sözleşme sona erdiğinde başlar.
Temsilî hesap örneği
Temsilî bir örnek: Bir çalışanın sözleşmesi 15 Mart 2026'da sona eriyor ve çalışan 1 Nisan 2026'da arabulucuya başvuruyor. Kesilme sebepleri hesaba katılmadan basit bir görünüm şöyledir:
| Alacak | Zamanaşımının dolduğu tarih (yaklaşık) | Not |
|---|---|---|
| Kıdem ve ihbar tazminatı | 15 Mart 2031 | Fesih tarihinden 5 yıl |
| Kullanılmamış yıllık izin ücreti | 15 Mart 2031 | Sözleşmenin sona ermesinden 5 yıl |
| Ödeme tarihi 1 Nisan 2021'den önce olan fazla çalışma alacakları | Zamanaşımına uğramıştır (def'i ileri sürülürse) | Her ay ayrı hesaplanır |
| Ödeme tarihi 1 Nisan 2021 ve sonrası olan fazla çalışma alacakları | Süresi içinde | Başvuru tarihinden geriye doğru 5 yıl istenebilir |
Bu nedenle uygulamada fazla çalışma ve benzeri ücret alacakları için, dava veya arabuluculuk başvurusu tarihinden geriye doğru yaklaşık beş yıllık dönem esas alınır.
Fesih ve İşe İadeye İlişkin Hak Düşürücü Süreler
| İşlem | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa dayanan haklı fesih | 6 iş günü / her halde 1 yıl | Öğrenme / fiilin gerçekleşmesi | 4857 md. 26 |
| Esaslı değişiklik önerisini kabul | 6 iş günü | Yazılı bildirim | 4857 md. 22 |
| İşe iade için arabulucuya başvuru | 1 ay | Fesih bildiriminin tebliği | 4857 md. 20 |
| İşe iade davası | 2 hafta | Arabuluculuk son tutanağı | 4857 md. 20 |
| Kesinleşen karardan sonra işe başlama başvurusu | 10 iş günü | Kesinleşen kararın tebliği | 4857 md. 21 |
| İşverenin işe başlatması | 1 ay | İşçinin başvurusu | 4857 md. 21 |
Haklı fesihte bir yıllık üst süre, işçinin olayda maddi çıkar sağladığı durumlarda uygulanmaz. Altı iş günü kuralının hesaplanması için fesihte 6 iş günü kuralı yazımıza, işe iade süreleri için işe iade süreci ve süreleri rehberimize bakabilirsiniz.
Genel Hükümlere Tabi veya Tartışmalı Süreler
Bazı alacaklar için iş mevzuatında özel bir süre yoktur ve genel hükümler uygulanır. Bu başlıklarda uygulamada farklı kararlar bulunabileceğinden, aşağıdaki tablo yön gösterici niteliktedir:
| Alacak | Değerlendirme |
|---|---|
| İşe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti | Ek md. 3'te sayılmadığından genel hükümlere göre değerlendirilir; başlangıç ve süre konusunda farklı görüşler bulunabilir |
| Sendikal tazminat (6356 md. 25) | Kanunda özel zamanaşımı yoktur; genel hükümler esas alınır |
| İş sözleşmesine aykırılıktan doğan diğer tazminatlar | TBK md. 146 uyarınca kural olarak 10 yıl |
| İşverene karşı iş kazası maddi ve manevi tazminatı | Sözleşmeye aykırılığa dayandığında yerleşik uygulamada 10 yıl; haksız fiile dayanıldığında TBK md. 72'deki 2 ve 10 yıllık süreler |
İş kazası tazminatlarında zamanaşımının başlangıcı genellikle zararın kesin olarak öğrenildiği, örneğin sürekli iş göremezlik oranının kesinleştiği tarih olarak değerlendirilir. Ayrıntılar için iş kazası tazminatı türleri yazımıza bakabilirsiniz.
Sosyal Güvenlik Alanındaki Süreler
| Talep | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Hizmet tespiti davası (bildirilmeyen çalışmalar) | Hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl | 5510 md. 86 |
| İş kazası, meslek hastalığı ve ölüm hallerinde gelir ve aylıkların istenmemesi | Hak kazanılan tarihten itibaren 5 yıl içinde istenmeyen kısım zamanaşımına uğrar | 5510 md. 97 |
| İş kazasının SGK'ya bildirimi | Kazadan sonraki 3 iş günü | 5510 md. 13, 6331 md. 14 |
Hizmet tespiti için öngörülen beş yıllık süre, yerleşik uygulamada hak düşürücü süre olarak kabul edilir. Bu dava, işçinin sigortasız veya eksik bildirilen çalışmaları için işveren açısından en uzun süreli risklerden biridir.
Zamanaşımını Durduran ve Kesen Haller
- Arabuluculuk: 7036 sayılı Kanun md. 3'e göre arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.
- İkrar ve kısmi ödeme: Borçlunun borcu ikrar etmesi, özellikle kısmen ödeme yapması zamanaşımını keser ve yeni bir süre başlatır (TBK md. 154, 156).
- Dava ve icra takibi: Alacaklının dava açması veya icra takibi başlatması zamanaşımını keser.
İşverenler açısından sık gözden kaçan nokta şudur: Eski bir alacak için "kısmen ödeyelim" denilerek yapılan ödeme, borcun ikrarı sayılarak zamanaşımını kesebilir ve kalan kısım için yeni bir süre başlatabilir.
İşveren İçin Belge Saklama ve Kontrol Listesi
- [ ] Bordro, puantaj ve fazla çalışma kayıtlarını en az beş yıllık zamanaşımı süresini aşacak şekilde saklayın; hizmet tespiti ve iş kazası riskleri nedeniyle daha uzun saklama değerlendirin.
- [ ] Yıllık izin kayıtlarını iş ilişkisinin tamamı boyunca ve sona ermesinden sonra en az beş yıl saklayın.
- [ ] Fesih dosyalarını (bildirim, tebliğ, savunma, ödeme dekontları) fesih tarihinden itibaren en az beş yıl arşivleyin.
- [ ] İş kazası dosyalarını, tazminat sürelerinin uzunluğunu dikkate alarak uzun süreli arşive alın.
- [ ] Davada zamanaşımı def'ini ilk savunmada açıkça ileri sürmeyi avukatınızla planlayın.
- [ ] Eski alacak taleplerinde kısmi ödeme veya yazılı kabul yapmadan önce hukuki görüş alın.
Kişisel veri içeren kayıtların saklama süreleri, KVKK kapsamındaki imha politikalarıyla birlikte değerlendirilmelidir; dava süreleri boyunca saklama, meşru bir saklama gerekçesi olarak politika metnine yazılmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Zamanaşımının kendiliğinden işleyeceğini sanmak. Def'i ileri sürülmezse mahkeme alacağa hükmedebilir.
- Yıllık izin ücretini ücret gibi değerlendirmek. İzin ücreti zamanaşımı sözleşmenin sona ermesiyle başlar.
- Hak düşürücü sürelerde esnek davranılacağını düşünmek. Altı iş günü veya bir aylık süre kaçırıldığında hak kesin olarak düşer.
- Belgeleri beş yıl dolmadan imha etmek. İspat yükü işverende olan alacaklarda belge yokluğu davayı kaybettirir.
- Arabuluculuk süresini hesaba katmamak. Arabuluculukta geçen süre zamanaşımı hesabından düşülür.
Süreleri Belge Yönetimiyle Birlikte Planlayın
Zamanaşımı tablosu, bir hukuki risk haritası olduğu kadar bir arşiv planıdır. Hangi belgenin ne kadar saklanacağı, hangi talebin hangi tarihte riskten çıkacağı bilinirse dava hazırlığı da kolaylaşır. Süre ve belge yönetiminizi mevzuata uygun kurgulamak için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden yararlanabilir veya bizimle iletişime geçin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın. Süreler mevzuat değişiklikleriyle güncellenebileceğinden resmî metinleri kontrol edin.
