Bir iş kazası yaşandığında ilk öncelik, elbette yaralanan çalışanın sağlığıdır. Ancak ilk müdahale tamamlandıktan sonra işverenin önünde çok kısa süreli ve sonuçları ağır bir yükümlülük vardır: iş kazası SGK bildirimi. 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre iş kazası, kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya bildirilmelidir.
Bu süre, kazanın yaşandığı günün telaşı, hastane süreçleri ve iç incelemeler arasında kolayca kaçabilir. Bu yazıda iş kazasının SGK boyutunu; bildirim süresini, bildirimde yer alan bilgileri, geç bildirimin sonuçlarını, geçici iş göremezlik sürecini ve işverene rücu riskini ele alıyoruz. İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin genel çerçevesi için İSG işveren yükümlülükleri yazımıza göz atabilirsiniz.
İş kazası nedir?
5510 sayılı Kanun'a göre iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışına gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda veya işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olaydır.
Bu tanım, iş kazasının yalnızca üretim hattında yaşanan olaylardan ibaret olmadığını gösterir. Servis aracında yaşanan bir trafik kazası veya görevli gidilen bir müşteri ziyaretinde meydana gelen bir olay da iş kazası sayılabilir.
Bildirim süresi: 3 iş günü kuralı
| Olay | Bildirim süresi |
|---|---|
| İş kazası | Kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya |
| Meslek hastalığı | Öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde SGK'ya |
Örnek senaryo: Perşembe günü öğleden sonra bir depoda yaşanan kazada süre cuma günü işlemeye başlar; hafta sonu iş günü sayılmadığından, araya resmî tatil girmezse son gün salı olur. Bu hesap yalnızca bir örnektir; araya giren tatiller süreyi değiştirebilir.
Bunun yanında kanun, kazanın işveren tarafından o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirilmesini de öngörür. Sürenin "iş günü" olarak hesaplandığını ve kazanın yaşandığı günün süreye dahil edilmediğini unutmayın. Uygulamada en güvenli yaklaşım, bildirimi süre sonunu beklemeden mümkün olan en kısa sürede yapmaktır.
İş kazası SGK bildirimi nasıl yapılır?
İş kazası bildirimi SGK'nın işveren e-hizmetleri üzerinden elektronik olarak yapılır. Bildirimi yapmadan önce şu bilgileri toplayın:
- Kazazedenin kimlik ve sigortalılık bilgileri
- Kazanın tarihi, saati ve yeri
- Kazanın oluş şekli ve nedeni
- Yaralanmanın türü ve vücudun etkilenen bölgesi
- Kazazedenin kaza anında yaptığı iş ve kullandığı ekipman
- Tanıkların bilgileri
- Sağlık kuruluşuna sevk bilgileri
Adım adım süreç
- İlk müdahale ve sevk: Çalışanın sağlık kuruluşuna ulaştırılmasını sağlayın.
- Kolluğa bildirim: Kazayı derhal yetkili kolluk kuvvetlerine bildirin.
- Olay yerini kayıt altına alın: Fotoğraf, tanık ifadeleri ve kaza tutanağı hazırlayın.
- İSG ekibini dahil edin: İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimiyle kaza incelemesini başlatın.
- SGK'ya bildirim: 3 iş günü içinde elektronik bildirimi tamamlayın ve çıktısını alın.
- İstirahat sürecini takip edin: Rapor süresince çalışmadığına dair bildirimleri zamanında yapın.
- Kök neden analizi ve önlem: Benzer kazaların tekrarlanmaması için düzeltici faaliyetleri planlayın.
Geç bildirimin sonuçları
İş kazasını süresinde bildirmemek işveren için birden fazla sonuç doğurur:
- İdari para cezası: Süresinde yapılmayan bildirimler için SGK idari para cezası uygular. Güncel tutar için SGK duyurularına bakın.
- Geçici iş göremezlik ödeneğinin işverenden alınması: Bildirim süresinde yapılmazsa, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneğinin işverenden tahsil edilmesi gündeme gelir.
- Delil kaybı: Geç yapılan bildirimlerde kazanın oluş şekline ilişkin kanıtlar zayıflar; bu da olası uyuşmazlıklarda işverenin aleyhine olabilir.
Geçici iş göremezlik ve istirahat süreci
İş kazası geçiren sigortalı, hekim raporuyla istirahatli olduğu süre için SGK'dan geçici iş göremezlik ödeneği alır. Bu süreçte işverenin yapması gerekenler:
- Rapor süresince çalışanın çalışmadığını SGK sistemine bildirmek
- Raporlu günleri aylık bildirimde uygun eksik gün nedeniyle göstermek
- İşveren raporlu günler için ücret ödüyorsa, ödeneğin mahsubu konusunu sözleşme ve mevzuata göre değerlendirmek
Raporlu günlerin bordroya yansıtılması için eksik gün bildirimi yazımıza da göz atabilirsiniz.
İşverene rücu riski
5510 sayılı Kanun'a göre iş kazası, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse, SGK'nın sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı ve ileride yapacağı ödemeler işverene rücu edilebilir. Sigortalının hiç bildirilmediği durumlarda da kurum giderlerinin işverenden talep edilmesi söz konusudur.
Rücu riskini azaltmanın yolu, kazadan önce alınan önlemlerdir:
- Risk değerlendirmesinin güncel tutulması (çok tehlikeli işyerlerinde 2, tehlikeli işyerlerinde 4, az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir yenilenir)
- İSG eğitimlerinin verilmesi ve belgelenmesi
- Kişisel koruyucu donanımların zimmetle teslimi ve kullanımının denetlenmesi
- Tüm çalışanların işe başlamadan önce SGK'ya bildirilmesi
- Kaza ve ramak kala olaylarının kayıt altına alınması
Hazırlıklı olmak için kontrol listesi
- İş kazası durumunda kimin ne yapacağını gösteren yazılı bir prosedür var mı?
- SGK sistemine kim, hangi şifreyle bildirim yapacak?
- Hafta sonu ve tatil günlerinde bildirimden sorumlu kişi belli mi?
- Kaza tutanağı şablonu hazır mı?
- Tanık ifadeleri ve fotoğraflar nerede saklanacak?
Hem önlemde hem süreçte yanınızdayız
İş kazası, işletmenin hem insani hem hukuki açıdan en zor anlarından biridir. Doğru bildirim, doğru belgeleme ve önceden kurulmuş bir prosedür, bu zor anda işvereni korur. İK Partner olarak iş kazası prosedürlerinizi, SGK bildirim süreçlerinizi ve ilgili İK dokümantasyonunuzu birlikte hazırlıyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz hakkında ücretsiz ilk görüşme talep edebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlarınız için hukuk danışmanınıza, iş güvenliği uzmanınıza veya mali müşavirinize başvurmanızı öneririz.
