İş sözleşmesi fesih türleri, iş ilişkisini sona erdirmek isteyen tarafın kullanabileceği hukuki yolları ifade eder: bildirim süresine uyarak yapılan fesih, geçerli nedenle fesih, haklı nedenle derhal fesih, deneme süresinde fesih ve tarafların karşılıklı anlaşmasıyla sona erme (ikale). Hangi yolun seçildiği; ihbar ve kıdem tazminatını, işe iade riskini, SGK çıkış kodunu ve çalışanın işsizlik ödeneği hakkını birlikte belirler.
Fesih kavramının temelleri fesih nedir yazımızda yer alıyor. Bu rehber ise işverenin karar anında ihtiyaç duyduğu soruya odaklanır: Bu durumda hangi fesih yolu uygun ve bunun bana maliyeti ne olur?
Tek Bakışta Fesih Türleri ve Tazminatlar
| Fesih türü | Kim kullanır? | Dayanak | Kıdem tazminatı* | İhbar tazminatı | İşe iade riski |
|---|---|---|---|---|---|
| Bildirimli (süreli) fesih – işveren | İşveren | 4857 md. 17 | Var | Bildirim süresi verilmezse var | İş güvencesi kapsamındaysa var |
| Geçerli nedenle fesih | İşveren | md. 18-19 | Var | Bildirim süresi verilmezse var | Var (gerekçe ispatlanamazsa) |
| Haklı nedenle fesih – ahlak ve iyi niyet (md. 25/II) | İşveren | md. 25/II | Yok | Yok | Var (gerekçe ispatlanamazsa) |
| Haklı nedenle fesih – sağlık, zorlayıcı neden, gözaltı (md. 25/I, III, IV) | İşveren | md. 25 | Var | Yok | Var (koşullar ispatlanamazsa) |
| İşçinin haklı nedenle feshi | İşçi | md. 24 | Var | Yok | — |
| İstifa (işçinin bildirimli feshi) | İşçi | md. 17 | Yok | İşçi bildirim süresine uymazsa işverene öder | — |
| Deneme süresinde fesih | Her iki taraf | md. 15 | Yok | Yok | Yok |
| İkale (karşılıklı anlaşma) | Birlikte | Genel sözleşme hukuku | Anlaşmaya göre | Anlaşmaya göre | İrade sakatlığı iddiası halinde |
*Kıdem tazminatı için 1475 sayılı Kanun md. 14 uyarınca aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışma gerekir. Tutar hesabında fesih tarihindeki dönemin tavanı uygulanır; güncel tavanlar için 2026 bordro parametreleri yazımıza bakın.
1. Bildirimli (Süreli) Fesih
4857 sayılı Kanun md. 17'ye göre belirsiz süreli iş sözleşmesinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir. Asgari bildirim süreleri şöyledir:
| Kıdem | Bildirim süresi |
|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta |
| 6 ay – 1,5 yıl | 4 hafta |
| 1,5 yıl – 3 yıl | 6 hafta |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta |
Bu süreler asgaridir, sözleşmeyle artırılabilir. Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında ihbar tazminatı öder. İşveren, bildirim süresinin ücretini peşin ödeyerek de sözleşmeyi feshedebilir; hangisinin daha uygun olduğunu ihbar önelini kullandırmak mı peşin ödemek mi yazımızda karşılaştırdık.
Bildirim süresince işveren, çalışana günde en az iki saat ücretli iş arama izni vermek zorundadır (md. 27).
Dikkat: İş güvencesi kapsamı dışındaki bir çalışanın sözleşmesi fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilirse, bildirim süresi ücretinin üç katı tutarında kötüniyet tazminatı ödenir (md. 17).
2. Geçerli Nedenle Fesih
Md. 18'e göre otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli sözleşmesini fesheden işveren, geçerli bir nedene dayanmak zorundadır. Geçerli neden üç kaynaktan gelebilir:
- İşçinin yeterliliği: Performans düşüklüğü, öğrenme güçlüğü, sık hastalanma gibi.
- İşçinin davranışları: Haklı fesih ağırlığına ulaşmayan ancak iş ilişkisini olumsuz etkileyen davranışlar.
- İşletme gerekleri: Ekonomik, teknolojik veya organizasyonel nedenler.
Usul kuralları kesindir: Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin belirtilmelidir (md. 19). Davranış veya verimle ilgili nedenle fesihten önce işçinin savunması alınmalıdır. Feshin geçerli nedene dayandığını ispat yükü işverendedir (md. 20).
Sendika üyeliği, idari veya adli makamlara başvurmak, hamilelik, doğum, aile yükümlülükleri veya hastalık nedeniyle bekleme süresi içinde geçici devamsızlık gibi haller geçerli neden oluşturmaz. Adım adım süreç için geçerli nedenle fesih süreci yazımıza bakın.
Fesih geçersiz bulunursa işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa 4-8 aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ve kararın kesinleşmesine kadar en çok 4 aylık boşta geçen süre ücreti öder (md. 21).
3. Haklı Nedenle Derhal Fesih
Haklı nedenle fesih, bildirim süresi beklenmeden sözleşmenin derhal sona erdirilmesidir. Hem işveren (md. 25) hem işçi (md. 24) bu hakka sahiptir.
İşverenin haklı nedenle feshi (md. 25)
| Bent | Örnek hal | Kıdem |
|---|---|---|
| I – Sağlık sebepleri | İşçinin kendi kastı veya düzensiz yaşamından doğan hastalık nedeniyle devamsızlık; tedavi edilemeyen ve çalışmasında sakınca bulunan hastalık | Ödenir |
| II – Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık | Doğruluk ve bağlılığa aykırı davranış, devamsızlık, görev yapmamakta ısrar, sataşma, işyerinde suç | Ödenmez |
| III – Zorlayıcı sebepler | İşçiyi bir haftadan fazla çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı neden | Ödenir |
| IV – Gözaltı/tutuklama | Devamsızlığın bildirim süresini aşması | Ödenir |
Hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi hallerde (md. 25/I-a dışı) işverenin bildirimsiz fesih hakkı, işçinin kıdemine göre bildirim süresinin altı hafta aşılmasından sonra doğar.
Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı hallerde fesih hakkı, işverenin olayı öğrendiği günden itibaren altı iş günü ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır; işçinin olayda maddi çıkar sağlaması halinde bir yıllık süre uygulanmaz (md. 26). Süre hesabı için fesihte 6 iş günü kuralı yazımıza bakın.
İşçinin haklı nedenle feshi (md. 24)
İşçi; sağlık sebepleri, işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları (ücretin ödenmemesi, çalışma şartlarının uygulanmaması, taciz, hakaret gibi) ve zorlayıcı sebepler halinde sözleşmeyi derhal feshedebilir. Bu durumda bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatı alır; ihbar tazminatı doğmaz. Ayrıntılar için işçinin haklı nedenle fesih hakkı rehberimize bakın.
4. Deneme Süresinde Fesih
Md. 15'e göre deneme süresi içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir; çalışılan günlerin ücreti ve diğer hakları saklıdır. Deneme süresi en çok iki ay, toplu iş sözleşmesiyle en çok dört aydır. Süre dolduktan sonra "deneme süresinde fesih" gerekçesi kullanılamaz. Sınırlar için deneme süresinde fesih yazımıza bakabilirsiniz.
5. İkale: Karşılıklı Anlaşmayla Sona Erme
İkale, tarafların iş sözleşmesini birlikte sona erdirmek için yaptıkları sözleşmedir; tek taraflı bir fesih değildir. Bu nedenle ihbar süresi, savunma alma ve iş güvencesi hükümleri uygulanmaz. Ancak Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre, teklif işverenden geldiğinde işçiye yasal haklarının ötesinde makul bir yarar sağlanması ve iradenin serbestçe oluştuğunun ispatlanabilmesi beklenir; aksi halde ikale geçersiz sayılıp fesih işveren feshi gibi değerlendirilebilir. Geçerlilik koşulları için ikale sözleşmesi nedir yazımıza bakın.
6. Diğer Sona Erme Halleri
- Belirli süreli sözleşmenin süre bitimi: Sözleşme kendiliğinden sona erer, fesih bildirimine gerek yoktur. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre bu durumda da şartları varsa kıdem tazminatı ödenir; ihbar tazminatı doğmaz.
- Özel ayrılış halleri: Muvazzaf askerlik, emeklilik (yaşlılık aylığı veya toptan ödeme için), kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ayrılması ve işçinin ölümü halinde 1475 sayılı Kanun md. 14 uyarınca kıdem tazminatı ödenir. Liste için kıdem tazminatı hak kazanma halleri yazımıza bakın.
- Toplu işçi çıkarma: Md. 29'daki eşikler aşılırsa en az otuz gün önceden bildirim ve görüşme usulü uygulanır.
İşveren İçin Adım Adım Fesih Kararı
- Nedeni sınıflandırın: Performans mı, davranış mı, işletme gereği mi, ağır bir ihlal mi, yoksa karşılıklı ayrılık mı?
- İş güvencesini kontrol edin: İşyerinde 30 işçi ve çalışanın 6 ay kıdemi var mı?
- Süreyi kontrol edin: Haklı nedende 6 iş günü / 1 yıl; deneme süresinde iki ay.
- Belgeyi hazırlayın: Tutanak, ihtar, performans kaydı, savunma istem yazısı.
- Savunma alın: Davranış veya verimle ilgili nedenlerde zorunludur.
- Fesih bildirimini yazılı yapın: Gerekçeyi açık ve kesin yazın; ayrıntılar için fesih bildirimi nasıl yazılır.
- Çıkış kodunu gerekçeyle uyumlu seçin.
- Ödemeleri hesaplayın: Kıdem, ihbar, kullanılmamış yıllık izin ücreti, son ay ücreti.
- Fesih sonrası adımları uygulayın: İş sözleşmesi feshi sonrası yapılacaklar listemizi izleyin.
Sık Yapılan Hatalar
- Geçerli neden niteliğindeki bir sorunu "haklı fesih" diye kodlayıp kıdem tazminatı ödememek.
- Haklı fesih için 6 iş günlük süreyi kaçırmak.
- Savunma almadan performans veya davranış nedeniyle fesih yapmak.
- Fesih bildiriminde "işletme ihtiyacı" gibi belirsiz gerekçeler kullanmak.
- İkaleyi işçiye hiçbir ek yarar sağlamadan, hazır metin imzalatarak yapmak.
- Deneme süresi dolduktan sonra deneme feshi yapmak.
Kapanış
Fesih türünü seçmek, yalnızca hukuki bir sınıflandırma değil, aynı zamanda bir maliyet ve risk kararıdır. Gerekçe, süre, usul ve belge zinciri birbiriyle uyumlu olduğunda işe iade ve tazminat davalarında işverenin konumu güçlenir. Fesih süreçlerinizi önceden değerlendirmek isterseniz iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden destek alabilir veya bizimle iletişime geçin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın.
