Fesihte 6 İş Günü Kuralı: Hak Düşürücü Süre Nasıl Hesaplanır?

Bir çalışanın hırsızlık yaptığını, işyerinde ağır bir hakarette bulunduğunu veya şirket sırlarını rakibe ilettiğini öğrendiniz. Delilleriniz güçlü, haklı nedeniniz açık. Yine de feshi bir hafta, on gün sonra yaparsanız mahkeme haklı nedeni hiç incelemeden feshi haksız bulabilir. Bunun sebebi İş Kanunu'nun 26. maddesinde düzenlenen 6 iş günü kuralıdır.

Bu süre hak düşürücü niteliktedir: geçtiği anda fesih hakkı o olay için sona erer, taraflar anlaşsa bile canlandırılamaz ve mahkeme bunu kendiliğinden dikkate alır. Bu yazıda kuralın kapsamını, sürenin ne zaman başladığını, soruşturma süreçleriyle ilişkisini ve örnek tarih hesaplarını ele alıyoruz.

6 İş Günü Kuralı Nedir?

Md. 26'ya göre, md. 24 ve 25'in (II) numaralı bentlerinde gösterilen ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallere dayanan fesih yetkisi:

• Fesih hakkı olan tarafın bu davranışı öğrendiği günden itibaren 6 iş günü geçtikten sonra,
• Ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren 1 yıl geçtikten sonra kullanılamaz.

İşçinin olayda maddi çıkar sağlaması halinde bir yıllık süre uygulanmaz; ancak öğrenmeden itibaren 6 iş günü kuralı yine geçerlidir.

Kural iki tarafı da bağlar. Çalışan, işverenin ahlak ve iyi niyete aykırı bir davranışı nedeniyle (md. 24/II) fesih yapacaksa o da aynı süreler içinde hareket etmek zorundadır.

Hangi fesihlere uygulanmaz?

Süre Ne Zaman Başlar?

Sürenin başlangıcı "öğrenme" anıdır, ancak burada kast edilen kişi herhangi bir çalışan değil, fesih yetkisine sahip kişi veya organdır. Yargı uygulamasında öne çıkan ilkeler şunlardır:

1. Tüzel kişi işverenlerde süre, fesih yetkisi bulunan organın (yönetim kurulu, genel müdür veya bu yetkinin devredildiği yönetici) öğrendiği tarihte başlar.
2. Olayın aydınlatılması için bir soruşturma veya inceleme gerekiyorsa, süre genellikle soruşturmanın tamamlanıp sonucun yetkili kişi veya organa sunulduğu tarihten itibaren işler.
3. Soruşturmanın makul süre içinde yürütülmesi gerekir. Gereksiz yere uzatılan bir inceleme, sürenin kötüye kullanıldığı şeklinde değerlendirilebilir.
4. Ücretin ödenmemesi gibi süregelen aykırılıklarda süre, aykırılık devam ettiği sürece işlemez.

İş Günü Nasıl Sayılır?

Kanun "iş günü" ifadesini kullanır. Uygulamada öğrenme günü hesaba katılmaz; ertesi günden başlanarak işyerinde çalışılan günler sayılır. Hafta tatili ve resmi tatil günleri genellikle iş günü sayılmaz. Cumartesi gününün işyerinde çalışılan bir gün olup olmaması hesaplamayı etkileyebileceğinden, tereddütte en kısa ihtimale göre hareket etmek en güvenli yaklaşımdır.

Örnek senaryo 1: Genel müdür, bir çalışanın kasadan para aldığını Pazartesi günü kamera kayıtlarından öğreniyor. İşyerinde Cumartesi ve Pazar çalışılmıyor ve arada resmi tatil yok. Salı birinci, Çarşamba ikinci, Perşembe üçüncü, Cuma dördüncü, ertesi Pazartesi beşinci ve Salı altıncı iş günüdür. Fesih bildiriminin en geç bu Salı günü yapılması gerekir. Güvenli tarafta kalmak için bildirimi daha önce tebliğ etmek önerilir.

Örnek senaryo 2: Bir satış temsilcisinin sahte masraf faturaları sunduğu, iç denetim incelemesi sonucunda ortaya çıkıyor. Denetim raporu fesih yetkisi olan yöneticiye Perşembe günü sunuluyor. Süre bu tarihten itibaren işlemeye başlar. Masrafların bir kısmı 14 ay önceye ait olsa da çalışan maddi çıkar sağladığı için 1 yıllık üst süre uygulanmaz.

Savunma Almak Süreyi Durdurur mu?

Savunma istemek, 6 iş günlük süreyi kendiliğinden durdurmaz. Bu nedenle savunma sürecini süre içinde tamamlayacak şekilde planlamalısınız:

• Olayı öğrendiğiniz gün veya ertesi gün savunma davet yazısını tebliğ edin.
• Savunma için makul ama kısa bir süre verin.
• Savunmanın gelmesini takiben aynı gün veya ertesi gün kararı verin.
• Fesih bildirimini süre dolmadan tebliğ edin; tebliğ yöntemi (elden imzalı, noter, KEP veya iadeli taahhütlü posta) ispatlanabilir olmalıdır.

Savunma alma usulünün ayrıntıları için savunma alma usulü rehberimize göz atabilirsiniz.

Süre Kaçırılırsa Ne Olur?

6 iş günü geçmişse:

• Aynı olaya dayanarak 25/II ile tazminatsız fesih yapılamaz.
• Davranış, koşulları varsa geçerli neden olarak değerlendirilebilir. Bu durumda ihbar süresi verilir veya ücreti ödenir, kıdem tazminatı ödenir ve iş güvencesi kapsamındaki çalışandan savunma alınır.
• Süreden sonra yapılan haklı fesih, mahkemede bildirimsiz haksız fesih olarak kabul edilir; kıdem ve ihbar tazminatı ile iş güvencesi kapsamındaysa işe iade riski doğar.

Süreyi Korumak İçin İç Düzenleme Önerileri

Hak düşürücü süreyi kaçırmanın en yaygın nedeni, bilginin fesih yetkilisine geç ulaşmasıdır. Bunu önlemek için:

• Disiplin yönetmeliğinde, ciddi bir olayı öğrenen yöneticinin aynı gün İK'ya yazılı bildirim yapmasını zorunlu tutun.
• Fesih yetkisinin kimde olduğunu (genel müdür, İK direktörü, şube müdürü) yazılı bir yetki matrisiyle belirleyin.
• Disiplin kurulu varsa toplanma süresini kısa tutun ve vekalet düzenlemesi yapın.
• Soruşturma başladığında başlangıç tarihini, toplanan delilleri ve raporun teslim tarihini içeren bir dosya açın.

Kontrol Listesi

• Olayı öğrenen kişi kim, fesih yetkisi var mı?
• Öğrenme tarihi yazılı olarak kayıt altında mı?
• Soruşturma gerekiyorsa başlangıç ve bitiş tarihleri belgelendi mi?
• İş günü sayımında hafta tatili, resmi tatil ve Cumartesi durumu kontrol edildi mi?
• Fesih bildiriminin tebliğ tarihi süre içinde mi?
• Maddi çıkar varsa bu husus bildirimde belirtildi mi?

İK Partner ile Süreleri Kaçırmayın

Hak düşürücü süreler, haklı bir davayı usulden kaybetmenin en yaygın nedenlerinden biridir. İK Partner olarak disiplin ve soruşturma süreçlerinizi süre takibiyle birlikte planlıyor, fesih yazılarınızı hazırlıyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz için ücretsiz ilk görüşme talep edebilirsiniz.

Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat ve yargı uygulaması değişebilir. Somut durumlarda hukuk danışmanınıza başvurun.