İSG kanunu 14. madde, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nda işverenin iş kazaları ve meslek hastalıklarına ilişkin iki ayrı yükümlülüğünü düzenler: işyeri içinde kayıt tutma ve inceleme yapma, ve Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) belirli süre içinde bildirim. Madde ayrıca yaralanma veya ölümle sonuçlanmayan ama zarar potansiyeli taşıyan olayların, yani uygulamada "ramak kala" ve "hasarlı olay" denilen durumların da incelenip raporlanmasını ister.
Bu yazı, maddeyi işverenin "iç kayıt sistemi" ve "dış bildirim takvimi" olarak iki katmanda ele alır ve 5510 sayılı Kanun'daki paralel hükümlerle ilişkisini gösterir.
Kanun Metni
Aşağıdaki metin mevzuat.gov.tr'deki güncel 6331 sayılı Kanun metninden alınmıştır.
İş kazası ve meslek hastalıklarının kayıt ve bildirimi
MADDE 14 – (1) İşveren;
a) Bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutar, gerekli incelemeleri yaparak bunlar ile ilgili raporları düzenler.
b) İşyerinde meydana gelen ancak yaralanma veya ölüme neden olmadığı halde işyeri ya da iş ekipmanının zarara uğramasına yol açan veya çalışan, işyeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olan olayları inceleyerek bunlar ile ilgili raporları düzenler.
(2) İşveren, aşağıdaki hallerde belirtilen sürede Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirimde bulunur:
a) İş kazalarını kazadan sonraki üç iş günü içinde.
b) Sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalıklarını, öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde.
(3) İşyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucuları; meslek hastalığı ön tanısı koydukları vakaları, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına sevk eder.
(4) Sağlık hizmeti sunucuları kendilerine intikal eden iş kazalarını, yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları ise meslek hastalığı tanısı koydukları vakaları en geç on gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir.
(5) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Sağlık Bakanlığının uygun görüşü alınarak Bakanlıkça belirlenir.
Madde Ne Düzenliyor?
Birinci katman: İç kayıt ve inceleme (md. 14/1)
(a) bendi, istisnasız "bütün" iş kazaları ve meslek hastalıklarının kaydını ister. Hafif bir kesik, bir burkulma veya iş günü kaybına yol açmayan bir olay da bu kayda girer. İşveren yalnızca kayıt tutmakla kalmaz, "gerekli incelemeleri" yaparak rapor düzenler. Bu inceleme, olayın nedenini ve tekrarlanmaması için alınacak tedbirleri ortaya koymalıdır; uygulamada kök neden analizi bu amaçla kullanılır.
(b) bendi daha geniş bir alanı kapsar. Kimsenin yaralanmadığı ama:
- işyerinin veya ekipmanın zarar gördüğü olaylar (hasarlı olay) ve
- çalışan, işyeri veya ekipman için zarar potansiyeli taşıyan olaylar (ramak kala)
de incelenip raporlanır. Forkliftin raftan devirdiği ama kimseye çarpmayan palet, yere düşen ama kimsenin altında olmadığı yük, kısa devre yapan ama yangına dönüşmeyen pano bu bendin tipik örnekleridir. Ramak kala kayıtları, gelecekteki kazaların en değerli erken uyarı verisidir ve risk değerlendirmesinin güncellenmesinde kullanılır.
İkinci katman: SGK bildirimi (md. 14/2)
| Olay | Süre | Sürenin başlangıcı |
|---|---|---|
| İş kazası | Üç iş günü | Kazadan sonraki gün |
| Meslek hastalığı | Üç iş günü | Sağlık hizmeti sunucusu veya işyeri hekiminin bildirimiyle işverenin öğrendiği tarih |
Bildirim süresi takvim günü değil iş günü olarak hesaplanır. Bildirim, SGK'nın elektronik sistemi üzerinden iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle yapılır.
5510 sayılı Kanun ile birlikte okuma
Aynı yükümlülük 5510 sayılı Kanun'un 13 ve 14. maddelerinde de yer alır ve iki önemli ek kural getirir:
- İş kazası, işveren tarafından o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK'ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilir.
- Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse (ör. müşteri ziyareti, servis aracı), üç iş günlük süre kazanın öğrenildiği tarihten başlar.
Ayrıca 5510 md. 21'e göre iş kazası süresinde bildirilmezse, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir. Ayrıntı için 5510 md. 13-14 şerhimize bakabilirsiniz.
Sağlık sisteminin rolü (md. 14/3-4)
İşyeri hekimi veya sağlık kuruluşu meslek hastalığı ön tanısı koyduğunda vakayı SGK'nın yetkilendirdiği sağlık hizmeti sunucusuna sevk eder. Sağlık kuruluşları kendilerine gelen iş kazalarını, yetkili sağlık kuruluşları da meslek hastalığı tanısı koydukları vakaları en geç on gün içinde SGK'ya bildirir. Bu bildirim, işverenin kendi bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. "Hastane zaten bildirir" düşüncesiyle hareket etmek sık yapılan ve maliyetli bir hatadır.
İşveren İçin Uygulamada Ne Anlama Geliyor?
| Konu | Kural | İşveren ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Kaza kaydı | Md. 14/1-a | Her kazayı, iş günü kaybı olmasa da kayıt altına almak |
| İnceleme raporu | Md. 14/1-a | Uzman ve hekimle kök neden analizi yapmak, tedbir ve sorumlu belirlemek |
| Ramak kala | Md. 14/1-b | Kolay bir bildirim kanalı kurmak, bildirimleri ödüllendirmek, raporlamak |
| Kolluk bildirimi | 5510 md. 13 | Kazayı derhal ilgili kolluk birimine bildirmek |
| SGK bildirimi | Md. 14/2-a | Üç iş günü içinde bildirge vermek; hafta sonu ve tatilleri doğru hesaplamak |
| Meslek hastalığı | Md. 14/2-b | Bildirimi aldığı tarihi belgelemek, üç iş günü içinde SGK'ya bildirmek |
| Risk değerlendirmesi | Md. 10, yönetmelik | Kaza veya ramak kala sonrası değerlendirmeyi güncellemek |
| Eğitim | Md. 17/4 | Kaza geçiren çalışana işe dönmeden önce ilave eğitim vermek |
| Delil | Genel | Fotoğraf, tanık ifadesi, kamera kaydı ve tutanağı olay günü toplamak |
Temsilî bir örnek: Cuma günü öğleden sonra depoda bir çalışanın ayağına palet düşüyor. Kanun "kazadan sonraki üç iş günü" dediği için süre kaza gününden sonra işlemeye başlar ve yalnızca iş günleri sayılır. Hafta sonu ve resmî tatillerin hesaba nasıl katılacağı konusunda tartışmaya girmemek için en güvenli yol, bildirimi kazadan sonraki ilk iş gününde yapmaktır. Bildirim sorumlusunun izinde olması gibi riskleri önlemek için en az iki kişinin sisteme erişimi olmalıdır.
Yaptırımlar
6331 md. 26/1-e; birinci fıkradaki kayıt ve inceleme yükümlülüklerinin her biri için, ikinci fıkradaki bildirim yükümlülüğü için ve dördüncü fıkradaki yükümlülüğü yerine getirmeyen sağlık kuruluşları için ayrı idari para cezaları öngörür. Md. 26/2'ye göre bildirim yükümlülüğüne ilişkin cezalar doğrudan SGK tarafından verilir ve tebliğ, itiraz ve tahsilinde 5510 md. 102 uygulanır; diğer cezalar ise Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğünce verilir. Güncel tutarlar için md. 26 şerhimize bakın.
Yargı Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler
- "İş kazası" geniş yorumlanır. 5510 md. 13'teki haller (işyerinde bulunma, işin yürütümü, görevli gönderilme, emzirme süreleri, işverence sağlanan taşıtla gidiş-geliş) Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında geniş değerlendirilir. İşverenin "bu iş kazası değil" yorumu, bildirim yapmamak için yeterli bir gerekçe olarak görülmemelidir; tereddütte bildirim yapılması daha güvenlidir.
- İnceleme raporları delildir. Olay sonrası işveren tarafından düzenlenen tutanak ve raporlar, kusur incelemesinde önemli belgelerdir. Olgulara dayanan, tarafsız ve olay günü düzenlenmiş raporlar işverenin savunmasını güçlendirir.
- Ramak kala kayıtları iki yönlüdür. Daha önce bildirilmiş bir tehlike için tedbir alınmamışsa, bu kayıt sonraki bir kazada işverenin kusurunu ağırlaştırabilir. Bu nedenle kayıt tutmak kadar kayıt sonrası aksiyon da önemlidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Hafif yaralanmaları "kaza değil" diyerek kayda almamak.
- Hastanenin bildirdiğini düşünerek SGK bildirimini yapmamak.
- Süreyi takvim günü veya kaza gününü dahil ederek yanlış hesaplamak.
- İşyeri dışında (müşteri yerinde, yolda, serviste) olan kazaları gözden kaçırmak.
- Ramak kala bildirimlerini yaptırımla karşılamak ve böylece bildirim kültürünü öldürmek.
- İnceleme raporunu çalışanı suçlayan bir metne dönüştürüp sistemsel nedenleri atlamak.
- Kaza sonrası risk değerlendirmesini ve eğitimi güncellememek.
İlgili Maddeler ve Yazılar
- İş kazasının sigorta hukukundaki tanımı: 5510 md. 13-14
- Kazanın mali sonucu: 5510 md. 21 işverenin sorumluluğu ve rücu
- Bildirim adımları: İş kazası SGK bildirimi süreci ve iş kazası sonrası ilk 24 saat
- İnceleme yöntemi: İş kazası kök neden analizi
- Meslek hastalığı tarafı: Meslek hastalığı bildirimi ve tespiti
Kaza Gününe Hazır Olun
İş kazası anında İK'nın aynı anda çalışanın sağlığıyla, aileyle, tutanakla ve süreyle ilgilenmesi gerekir. Bu yüzden kimin kolluğa ve SGK'ya bildirim yapacağı, inceleme raporunu kimin yazacağı ve hangi belgelerin toplanacağı önceden belirlenmelidir. İK Partner, iş hukuku ve mevzuat uyumu kapsamında kaza müdahale prosedürünüzü ve kayıt sisteminizi kurmanıza destek olur. Bizimle iletişime geçin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın.
