5510 sayılı Kanun 8. madde, işverenin hizmet akdiyle çalıştırdığı kişiyi işe başlatmadan önce sigortalı işe giriş bildirgesiyle Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirme yükümlülüğünü düzenler. 9. madde ise sigortalılığın hangi tarihte sona ereceğini ve işverenin bu durumu en geç 10 gün içinde Kuruma bildirmesi gerektiğini belirler. Bu iki madde, her işe alım ve her işten çıkışta işverenin yerine getirmesi gereken iki temel SGK bildirimini oluşturur; süre kaçırıldığında hem idari para cezası hem de çok daha ağır olan iş kazası ve ödenek sorumluluğu gündeme gelir.
Kanun Metni
Aşağıdaki metinler 5510 sayılı Kanun'un mevzuat.gov.tr'deki güncel metninden alınmıştır. İşveren açısından ilgili fıkralar aktarılmış, 4/b ve 4/c sigortalılara ilişkin fıkralar "(…)" ile atlanmıştır.
Sigortalı bildirimi ve tescili
Madde 8 – İşverenler, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri, 7 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalılık başlangıç tarihinden önce, sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Ancak işveren tarafından sigortalı işe giriş bildirgesi;
a) İnşaat, balıkçılık ve tarım işyerlerinde işe başlatılacak sigortalılar için, en geç çalışmaya başlatıldığı gün,
b) Yabancı ülkelere sefer yapan ulaştırma araçlarına sefer esnasında alınarak çalıştırılanlar ile Kuruma ilk defa işyeri bildirgesi verilecek işyerlerinde; ilk defa sigortalı çalıştırmaya başlanılan tarihten itibaren bir ay içinde çalışmaya başlayan sigortalılar için, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren en geç söz konusu bir aylık sürenin dolduğu tarihe kadar,
c) Kamu idarelerince istihdam edilen 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa göre işsizlik sigortasına tabi olmayan sözleşmeli personel ile kamu idarelerince yurt dışı görevde çalışmak üzere işe alınanların, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren bir ay içinde,
Kuruma verilmesi halinde, sigortalılık başlangıcından önce bildirilmiş sayılır.
Sigortalılar, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren en geç bir ay içinde, sigortalı olarak çalışmaya başladıklarını Kuruma bildirirler. Ancak, sigortalının kendini bildirmemesi, sigortalı aleyhine delil teşkil etmez.
(…)
Sigortalılığın sona ermesi
Madde 9 – Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık;
a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten,
(…)
itibaren sona erer.
Ancak, hastalık ve analık hükümlerinin uygulanmasında sigortalılık;
a) İlgili kanunlar gereği sigortalının ücretsiz izinli olması, greve iştirak etmesi veya işverenin lokavt yapması hallerinde, bu hallerin sona ermesini,
b) Diğer hallerde ise birinci fıkrada belirtilen tarihleri,
takip eden onuncu günden başlanarak yitirilmiş sayılır.
Birinci fıkranın (a), (c) ve (d) bentlerine göre sigortalılığı sona erenlerin durumları işverenleri tarafından, (…) en geç on gün içinde Kuruma bildirilir. (…)
Madde Ne Düzenliyor?
Sigortalılık ne zaman başlar? (md. 7 ile birlikte)
- madde, sigortalılık başlangıcını 7. maddeye bağlar. 7/a'ya göre hizmet akdiyle çalışanların sigortalılığı çalışmaya, mesleki eğitime, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihte başlar. Yani başlangıç tarihi, sözleşmenin imzalandığı ya da bordronun açıldığı gün değil, fiilen işe başlanan gündür.
Genel kural: Çalışmaya başlamadan önce bildirim
Özel sektör işverenleri için temel kural basittir: İşe giriş bildirgesi, sigortalılık başlangıcından önce verilir. Uygulamada bu, en geç işe başlama gününden bir önceki gün bildirim yapılması anlamına gelir. Pazartesi işe başlayacak bir çalışanın bildirgesinin hafta sonu veya cuma günü e-Bildirge üzerinden verilmesi gerekir.
İstisnalar
| Durum | Bildirim süresi |
|---|---|
| İnşaat, balıkçılık ve tarım işyerleri | En geç çalışmaya başlatıldığı gün |
| Yabancı ülkelere sefer yapan ulaştırma araçlarına sefer sırasında alınanlar | İlk sigortalı çalıştırma tarihinden itibaren bir aylık sürenin dolduğu tarihe kadar |
| SGK'ya ilk kez işyeri bildirgesi verilecek işyerleri | İlk sigortalı çalıştırılmaya başlanan tarihten itibaren bir ay içinde işe başlayanlar için, bu bir aylık sürenin dolduğu tarihe kadar |
| Kamu idarelerinin işsizlik sigortasına tabi olmayan sözleşmeli personeli ve yurt dışı görev için işe aldıkları | Çalışmaya başladıkları tarihten itibaren bir ay içinde |
Bu sürelerde yapılan bildirim, kanun gereği sigortalılık başlangıcından önce yapılmış sayılır. İstisnalar dar yorumlanmalıdır: Örneğin yeni açılmış bir işyerinin istisnası yalnızca ilk sigortalı çalıştırma tarihinden itibaren bir ay içinde işe başlayanlar için geçerlidir; ikinci ayda işe alınan çalışan için genel kural uygulanır.
Sigortalının kendini bildirmesi
- maddenin ikinci fıkrası sigortalıya da bir ay içinde kendini bildirme yükümlülüğü yükler; ancak hemen ardından bunun sigortalı aleyhine delil olmayacağını ekler. Sonuç olarak bildirim sorumluluğu fiilen tamamen işverendedir.
Sigortalılık ne zaman sona erer?
9/a'ya göre 4/a sigortalılarının sigortalılığı hizmet akdinin sona erdiği tarihte sona erer. İşveren bu durumu en geç on gün içinde işten ayrılış bildirgesiyle Kuruma bildirir. Bildirimde kullanılan işten çıkış kodu, çalışanın işsizlik ödeneği ve kıdem tazminatı hakları açısından da önem taşır.
Hastalık ve analık için 10 günlük koruma
- maddenin ikinci fıkrası, hastalık ve analık sigortası bakımından bir koruma süresi tanır. Sigortalılık, hizmet akdinin sona erdiği tarihi; ücretsiz izin, grev veya lokavt hâlinde ise bu hallerin sona ermesini takip eden onuncu günden itibaren yitirilmiş sayılır. Pratikte bu, işten ayrılan veya ücretsiz izne çıkan sigortalının kısa bir süre daha hastalık ve analık haklarından yararlanabilmesini sağlar.
İşveren İçin Uygulamada Ne Anlama Geliyor?
| Konu | Kural | İşveren ne yapmalı? |
|---|---|---|
| İşe giriş | Fiilî başlangıçtan önce | İşe başlama tarihini teklif mektubunda netleştirin; bildirimi bir gün önceden yapın |
| Deneme süresi | Deneme süresi de sigortalı çalışmadır | Deneme süresinin ilk gününden itibaren bildirim yapın |
| Kısmi süreli çalışan | Çalışılan gün kadar prim, ama bildirim zorunlu | Kısmi süreli çalışanı da işe başlamadan önce bildirin |
| Yeni işyeri | İlk sigortalıdan itibaren 1 aylık esneklik | İşyeri bildirgesini ve ilk işe girişleri aynı takvimde planlayın |
| İşten ayrılış | 10 gün içinde | Fesih veya istifa tarihinde bildirimi hazırlayın; doğru çıkış kodunu seçin |
| Ücretsiz izin | Hastalık ve analık için 10 günlük süre | Ücretsiz izinleri aylık bildirgede eksik gün nedeniyle doğru gösterin |
| Kayıt | Bildirimlerin alındı belgeleri | e-Bildirge çıktısını özlük dosyasında saklayın |
Uygulama adımları için sigortalı işe giriş bildirgesi nasıl verilir? ve SGK işten ayrılış bildirgesi nasıl verilir? yazılarımıza, kod seçimi için SGK işten çıkış kodları 2026 rehberine bakabilirsiniz.
Geç veya hiç bildirimin sonuçları
1. İdari para cezası (md. 102). Kanun cezaları TL olarak değil asgari ücretin katları olarak belirler:
| Fiil | Ceza ölçüsü |
|---|---|
| İşe giriş bildirgesini süresinde veya usulüne uygun vermemek (işverenin kendisinin geç bildirmesi) | Her bir sigortalı için asgari ücret tutarı |
| Bildirimin yapılmadığının SGK denetimi, mahkeme kararı veya başka kurum verisiyle tespiti | Her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı |
| Aynı işyerinde tespitten itibaren bir yıl içinde tekrarı | Her bir sigortalı için asgari ücretin beş katı |
| İşten ayrılış bildirgesini süresinde veya usulüne uygun vermemek | Her bir sigortalı için asgari ücretin onda biri (bir takvim ayı için kanundaki üst sınırla) |
Güncel tutarlar asgari ücrete bağlı olarak değiştiği için 2026 bordro parametreleri ve SGK idari para cezası nedenleri yazılarımıza bakın.
2. Süresinde bildirilmeyen sigortalılıktan doğan sorumluluk (md. 23). Bu, para cezasından çok daha ağırdır. Sigortalı süresinde bildirilmemişse, bildirimden veya Kurumca tespitten önce meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde SGK sigortalıya gelir ve ödenekleri öder; ancak yaptığı ve ileride yapacağı tüm masraflar ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri, kusur aranmaksızın işverene ödettirilir.
Temsilî bir örnek: İşe giriş bildirgesi "ilk maaşta yaparız" denerek verilmemiş bir depo çalışanı, ikinci çalışma gününde forkliftle yaralanıyor. Kaza sonrasında bildirge verilse bile, olay bildirimden önce gerçekleştiği için SGK'nın yapacağı tedavi giderleri, ödenekler ve olası sürekli iş göremezlik gelirinin peşin sermaye değeri işverenden talep edilir. Bu tutar, bildirim cezasının çok üzerinde olabilir.
Yargı Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler
- Bildirim yapılmamış olması sigortalılığı ortadan kaldırmaz. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında sigortalılık fiilî çalışmayla başlar. Bildirilmeyen çalışmalar, 5510 md. 86'da öngörülen süre içinde açılacak hizmet tespiti davasıyla kanıtlanabilir.
- Kayıtlı işe giriş tarihi ile fiilî başlangıç farklıysa fiilî başlangıç esastır. Tanık beyanları, giriş kartı kayıtları, eğitim katılım listeleri ve yazışmalar fiilî başlangıcı göstermekte kullanılır.
- Çıkış kodu, ayrılış nedenini ispat etmez. Yerleşik uygulamaya göre SGK'ya bildirilen işten çıkış kodu tek başına feshin gerçek nedenini kanıtlamaz; işverenin bildirdiği kod ile gerçek durum çelişiyorsa diğer delillerle değerlendirilir. Bununla birlikte yanlış kod, çalışanın işsizlik ödeneği başvurusunu etkileyebileceği için işvereni ayrı bir sorumlulukla karşı karşıya bırakabilir.
Sık Yapılan Hatalar
- "Deneme süresi bitince sigorta yaparız" yaklaşımı; deneme süresi de sigortalı çalışmadır.
- İşe başlama gününün sabahı bildirim yapmak; genel kural başlangıçtan önce bildirimdir.
- Yeni işyeri istisnasını, işyeri açıldıktan aylar sonra işe alınan çalışanlara da uygulamak.
- Fesih tarihini bekletip işten ayrılış bildirgesini 10 günü aşacak şekilde geciktirmek.
- Ücretsiz izni işten çıkış gibi bildirmek ya da tam tersine, fiilen biten iş ilişkisini ücretsiz izin gibi göstermek.
- İstifa ile işveren feshini ayırt etmeden standart bir çıkış kodu kullanmak.
İlgili Maddeler ve Yazılar
- 5510 sayılı Kanun'un yapısı ve sigorta kolları
- 5510 md. 86–88: prim belgesi ve ödeme
- 5510 md. 13–14: iş kazası ve meslek hastalığı
- 5510 md. 21: işverenin sorumluluğu ve rücu
- Sigortasız işçi çalıştırmanın riskleri
- Ek ve iptal bildirge ile SGK düzeltmesi
İşe alım ve işten çıkış süreçlerinizi SGK bildirim takvimine bağlayan bir kontrol akışı kurmak isterseniz iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz kapsamında destek verebiliriz; bizimle iletişime geçin. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın. SGK'nın bildirim usullerine ilişkin yönetmelik ve genelgeleri değişebildiğinden uygulama öncesinde güncel düzenlemeyi kontrol edin.
