5510 sayılı Kanun 82. madde, sigorta primlerinin ve ödeneklerin hesabında esas alınacak günlük kazancın alt ve üst sınırını belirler. Alt sınır asgari ücrete, üst sınır ise alt sınırın katına bağlanmıştır; 2026 itibarıyla bu kat 7,5'ten 9'a çıkarılmıştır. Madde ayrıca alt sınırın altında kalan ücretlerde farkın kim tarafından ödeneceğini ve birden fazla işte çalışanların tavanı aşan primlerinin iadesini düzenler.
Kısa ve sade bir hüküm olmasına rağmen yüksek ücretli yöneticilerin bordrosundan kısmi süreli çalışanların prim gününe kadar geniş bir alanı etkiler. Bu yazıda maddeyi fıkra fıkra açıklıyor ve 80. maddedeki "tavan devri" kuralıyla birlikte nasıl okunması gerektiğini gösteriyoruz.
Kanun Metni
Aşağıdaki metin 5510 sayılı Kanun'un mevzuat.gov.tr'deki güncel metninden alınmıştır. Birinci fıkradaki "9" ibaresi 4/12/2025 tarihli ve 7566 sayılı Kanunla getirilmiştir.
Günlük kazanç sınırları
MADDE 82- Bu Kanun gereğince alınacak prim ve verilecek ödeneklerin hesabına esas tutulan günlük kazancın alt sınırı, sigortalıların yaşlarına uygun asgarî ücretin otuzda biri, üst sınırı ise 16 yaşından büyük sigortalıların günlük kazanç alt sınırının 9 katı, ancak sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri için 3 katıdır.
Günlük kazançları yukarıdaki fıkrada belirtilen alt sınırın altında olan sigortalılar ile ücretsiz çalışan sigortalıların günlük kazançları alt sınır üzerinden, günlük kazançları üst sınırdan fazla olan sigortalıların günlük kazançları da üst sınır üzerinden hesaplanır.
İkinci fıkraya göre sigortalının kazancı alt sınırın altında ise bu kazanç ile alt sınır arasındaki farka ait sigorta primleri ile ücretsiz çalışan sigortalılara ait sigorta primlerinin tümünü işveren öder.
Sigortalıların bu Kanunun 53 üncü maddesine göre belirlenen aynı sigortalılık haline tâbi olacak şekilde birden fazla işte çalışması nedeniyle Kuruma ödenen primler toplamı, bu sigortalılık hali için belirlenen prime esas kazanç üst sınırı üzerinden hesaplanacak miktarı aşarsa, aşan kısmın tamamı, sigortalının talebi üzerine en geç talep tarihini takip eden ay içinde hissesi oranında sigortalıya defaten geri ödenir. Geri verilen primler için ayrıca gecikme cezası ve gecikme zammı ile faiz ödenmez.
Madde Ne Düzenliyor?
1. fıkra: Sınırların formülü
| Sınır | Formül | 2026 aylık karşılığı |
|---|---|---|
| Alt sınır (taban) | Asgari ücretin otuzda biri (günlük) | 33.030,00 TL |
| Üst sınır (tavan) | Günlük alt sınırın 9 katı | 297.270,00 TL |
| Sözleşmesiz ülkelere götürülen Türk işçileri | Günlük alt sınırın 3 katı | Alt sınırın 3 katı |
Tablodaki tutarlar, 1 Ocak–31 Aralık 2026 dönemi için geçerli brüt asgari ücrete göre hesaplanmış aylık değerlerdir; günlük sınır bunların otuzda biridir. Asgari ücret yıl içinde değişirse sınırlar da kendiliğinden değişir. Güncel değerleri 2026 bordro parametreleri tablosundan izleyebilirsiniz.
Tavan katının tarihçesi maddenin dipnotlarında görülür: Kat sayısı uzun süre 6,5 olarak uygulanmış, 6761 sayılı Kanunla 1/1/2017'den itibaren 7,5'e, 7566 sayılı Kanunla da 9'a çıkarılmıştır. Tavanın yükselmesi, yüksek ücretli çalışanlar için hem işçi hem işveren prim yükünü artırır. Etkinin sayısal örnekleri için SGK prim tavanı 9 kata çıktı yazımıza bakabilirsiniz.
"Yaşlarına uygun asgari ücret" ifadesi, asgari ücretin yaş gruplarına göre ayrı belirlendiği döneme ait bir kalıntıdır. Asgari ücret yaş ayrımı yapılmaksızın tek tutar olarak belirlendiği sürece alt sınır tüm sigortalılar için aynıdır.
2. fıkra: Taban ve tavanın uygulanması
- Günlük kazancı alt sınırın altında kalan sigortalı ile ücretsiz çalışan sigortalının primi alt sınır üzerinden hesaplanır.
- Günlük kazancı üst sınırı aşan sigortalının primi üst sınır üzerinden hesaplanır; aşan kısım prime tabi değildir.
Dikkat edilmesi gereken nokta, sınırın günlük olmasıdır. Ay içinde 20 gün çalışıp 20 günlük ücret alan sigortalı için taban, 20 günlük alt sınırdır. Kısmi süreli çalışanlarda da durum aynıdır: 80. maddenin (h) bendine göre prim günü çalışılan saatlere göre azaltılarak bulunur ve taban, bu prim günü sayısıyla çarpılarak uygulanır. Yani yazılı kısmi süreli sözleşmeyle çalışan biri için asgari ücretin tamamı üzerinden prim ödenmez.
3. fıkra: Farkı işveren öder
Kazanç alt sınırın altındaysa aradaki farka ait primin tamamı, yani hem işçi hem işveren hissesi işverence ödenir. Ücretsiz çalışan sigortalının primlerinin tümü de işverene aittir. Bu hüküm, asgari ücretin altında ücret ödenmesini sosyal güvenlik açısından caydırır; çünkü fark işçiden kesilemez.
4. fıkra: Birden fazla işte çalışanlara prim iadesi
Aynı sigortalılık hâline (örneğin iki ayrı işverende 4/a) tabi olarak birden fazla işte çalışan sigortalının primleri toplamda tavanı aşabilir. Bu durumda tavanı aşan primler:
- Sigortalının talebi üzerine,
- En geç talep tarihini izleyen ay içinde,
- Sigortalının hissesi oranında ve tek seferde iade edilir.
İade edilen tutar için faiz, gecikme cezası veya gecikme zammı ödenmez. Hüküm sigortalının işçi payına ilişkindir; işverenler kendi bordrolarını tavana göre ayrı ayrı yapmaya devam eder. Bu çalışanların bildirim süreci için birden fazla işyerinde çalışan sigortalı rehberimize bakabilirsiniz.
80. Madde ile Birlikte Okuma: Tavan Devri
- madde tavanı belirler, 80. maddenin (d) bendi ise tavanı aşan ücret dışı ödemelerin akıbetini düzenler. Prim, ikramiye gibi ödemeler nedeniyle tavan aşılırsa aşan kısım, takip eden en fazla iki ayın tavan altında kalan kısmına eklenir. Ücretin kendisi için böyle bir devir yoktur; ücretin tavanı aşan kısmı doğrudan prim dışı kalır.
Temsilî bir örnek: Aylık brüt ücreti tavanın altında olan bir satış müdürüne mart ayında yüksek bir yıllık prim ödenir. Mart ayında tavanı aşan kısım nisan ayında, nisanda da sığmayan kısım mayısta kullanılır. Haziran ayına devretmez. Bordro programı devri otomatik yapıyorsa bile, yıl sonu kontrolünde devredilen tutarların doğru aylara dağıtıldığını kontrol etmek gerekir.
İşveren İçin Uygulamada Ne Anlama Geliyor?
| Konu | Kural | İşveren ne yapmalı |
|---|---|---|
| Asgari ücret değişikliği | Taban ve tavan otomatik değişir | Yeni asgari ücret yürürlüğe girdiği ay bordro parametrelerini güncelleyin |
| Taban altı ücret | Fark primi tamamen işverene | Tam süreli çalışana asgari ücretin altında ücret ödemeyin; kısmi süreli çalışmayı yazılı sözleşmeye bağlayın |
| Ücretsiz çalışan sigortalı | Primin tamamı işverene | Bu durumdaki kişilerin statüsünü hukuken değerlendirin |
| Yüksek ücretler | Tavan üstü ücret prime tabi değil | 9 kat tavanın maliyet etkisini bütçeye yansıtın |
| Ücret dışı ödemeler | İki ay devir kuralı | İkramiye ödeme takvimini tavan etkisini gözeterek planlayın |
| Çoklu işveren | Sigortalı iade talep edebilir | Çalışana iade hakkı konusunda bilgi verin; bordroyu kendi ücretinize göre yapın |
Tavan ve taban kıdem tavanı değildir
Uygulamada sık karışan iki kavram vardır: SGK prim tavanı ile kıdem tazminatı tavanı. 82. maddedeki tavan, prim hesabının üst sınırıdır; kıdem tazminatı tavanı ise 1475 sayılı Kanun'a göre belirlenen, tazminat hesabında kullanılan ayrı bir tutardır. İkisi farklı formüllerle belirlenir ve birbirinin yerine kullanılamaz. Ayrıntı için kıdem tazminatı tavanı nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Yargı Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler
Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında 82. maddeyle bağlantılı şu ilkeler öne çıkar:
- Gerçek ücret esastır. Bordroda asgari ücret gösterilip daha yüksek ücretin elden ödendiği ispatlanırsa, prim farkı gerçek ücret üzerinden ve tavan sınırıyla hesaplanır. İşçilik alacakları da gerçek ücrete göre belirlenir.
- Taban, gerçek çalışma süresine göre uygulanır. Kısmi süreli çalışmanın yazılı sözleşme ve kayıtlarla ispatlanamadığı durumlarda tam süreli çalışma iddiası gündeme gelebilir.
- Ödenekler de sınırlara tabidir. Geçici iş göremezlik ödeneği gibi ödeneklerin hesabında da günlük kazanç alt ve üst sınırlar arasında kalır.
Sık Yapılan Hatalar
- Asgari ücret değiştiği hâlde tavan ve taban tutarlarını bordro programında güncellememek.
- Tavanı 2025'teki 7,5 kat üzerinden hesaplamaya devam etmek.
- Ay içinde eksik günü olan çalışana tam ay taban uygulamak.
- Kısmi süreli çalışanı yazılı sözleşme olmadan eksik günle bildirmek.
- Ücretin tavanı aşan kısmını da sonraki aylara devretmek.
- SGK tavanı ile kıdem tazminatı tavanını karıştırmak.
İlgili Maddeler ve Yazılar
- 5510 md. 80: prime esas kazanç: matraha giren kalemler ve tavan devri.
- 5510 md. 81: prim oranları: sınırlar arasındaki kazanca uygulanan oranlar.
- Prime esas kazanç alt ve üst sınırı 2026: hesap örnekleri.
- SGK tabanı nedir ve SGK tavanı nedir: kısa tanımlar.
- Asgari ücretin altında maaş ödenebilir mi: taban altı ücretin iş hukuku boyutu.
Yüksek ücretli kadroların tavan etkisini veya kısmi süreli çalışanların prim gününü doğru kurgulamak için destek isterseniz İK Partner'ın iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetinden yararlanabilir ya da bizimle iletişime geçin. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki ve mali danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için mali müşavirinizden ve uzmanlardan destek alın. Sınırlar asgari ücrete ve kanun değişikliklerine bağlı olduğundan uygulamadan önce güncel tutarları resmî kaynaktan kontrol edin.
