5510 sayılı Kanun 18. madde, sigortalının iş kazası, meslek hastalığı, hastalık veya analık nedeniyle çalışamadığı günlerde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ödenen geçici iş göremezlik ödeneğinin (uygulamadaki adıyla "rapor parası") şartlarını, başlangıç gününü ve oranlarını düzenler. Ödeneğin hesabına esas günlük kazanç 17. maddede, ödeneğin azaltılabileceği haller 22. maddede yer alır. Bu yazıda 18. maddenin resmî metnini sigorta türüne göre ayrıştırıyor, işverenin rapor sürecinde yapması gerekenleri ve sık yapılan bordro hatalarını ele alıyoruz.
Kanun Metni
Aşağıdaki metin 5510 sayılı Kanun'un mevzuat.gov.tr'deki güncel metninden (7578 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler dahil) alınmıştır; değişiklik ibareleri sadeleştirilmiştir.
Geçici iş göremezlik ödeneği
Madde 18 – Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması şartıyla;
a) İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için,
b) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi ile 5 inci madde kapsamındaki sigortalılardan hastalık sigortasına tabi olanların hastalık sebebiyle iş göremezliğe uğraması halinde, iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla geçici iş göremezliğin üçüncü gününden başlamak üzere her gün için,
c) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi ile (b) bendinde belirtilen muhtarlar ile aynı bendin (1), (2) ve (4) numaralı alt bentleri kapsamındaki sigortalı kadının analığı halinde, doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla, doğumdan önceki sekiz ve sonraki onaltı haftalık sürede, çoğul gebelik halinde ise doğumdan önceki sekiz haftalık süreye iki haftalık süre ilâve edilerek çalışmadığı her gün için,
d) (…) sigortalı kadının, erken doğum yapması halinde doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılamayacak süreler ile isteği ve hekimin onayıyla doğuma iki hafta kalıncaya kadar çalışması halinde, doğum sonrası istirahat süresine eklenen süreler için,
geçici iş göremezlik ödeneği verilir.
(…)
İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve sigortalı kadının analığı halinde verilecek geçici iş göremezlik ödeneği, yatarak tedavilerde 17 nci maddeye göre hesaplanacak günlük kazancının yarısı, ayaktan tedavilerde ise üçte ikisidir.
Sigorta prim ve ödeneklerinin hesabına esas tutulacak günlük kazançların alt sınırında meydana gelecek değişikliklerde, yeniden tespit edilen alt sınırın altında bir günlük kazanç üzerinden ödenek almakta bulunanların veya almaya hak kazanmış veya kazanacak olanların bu ödenekleri, günlük kazançlarının alt sınırındaki değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak değiştirilmiş günlük kazançların alt sınırına göre ödenir.
Bir sigortalıda iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinden birkaçı birleşirse, geçici iş göremezlik ödeneklerinden en yükseği verilir.
Geçici iş göremezlik ödenekleri, toplu iş sözleşmesi yapılan işyerleri ile kamu idarelerinin işverenleri tarafından Kurumca belirlenen usûl ve esaslara göre Kurum adına sigortalılara ödenerek, daha sonra Kurum ile mahsuplaşmak suretiyle tahsil edilebilir.
(…)
Atlanan ikinci fıkra 4/b sigortalılarına (bağımsız çalışanlar) ilişkin özel şartları, son fıkra ise yönetmelik yetkisini düzenler.
Madde Ne Düzenliyor?
Ortak şart: Kurumca yetkilendirilmiş hekimden istirahat raporu
Hangi sigorta türünden olursa olsun ödenek için ilk şart, Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulundan alınmış istirahat raporudur. Özel bir hekimden alınan ve SGK sistemine işlenmemiş bir belge, tek başına ödenek hakkı doğurmaz.
Sigorta türüne göre şartlar
| Hâl | Prim şartı | Ödeneğin başladığı gün | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İş kazası veya meslek hastalığı | Prim gün şartı yok | Raporun ilk günü (her gün için) | md. 18/a |
| Hastalık | İş göremezlikten önceki 1 yılda en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi | Raporun 3. günü | md. 18/b |
| Analık (sigortalı kadın) | Doğumdan önceki 1 yılda en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi | Doğum öncesi 8 (çoğulda 10) ve doğum sonrası 16 haftada çalışılmayan her gün | md. 18/c |
| Erken doğum ve doğuma iki hafta kalana kadar çalışma | Analıkla aynı | Doğum sonrasına eklenen günler | md. 18/d |
Hastalık hâlinde ilk iki gün için ödenek ödenmez. Bu iki günün ücretinin işveren tarafından ödenip ödenmeyeceği kanunda düzenlenmemiştir; iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyeri uygulamasına bağlıdır.
Ödenek oranları
Ödenek, 17. maddeye göre hesaplanan günlük kazanç üzerinden ödenir:
- Yatarak tedavide günlük kazancın yarısı,
- Ayaktan tedavide günlük kazancın üçte ikisi.
- madde, günlük kazancı iş kazasının veya doğumun olduğu tarihten, hastalıkta ise iş göremezliğin başladığı tarihten önceki on iki aydaki prime esas kazançlar toplamının, bu kazançlara esas prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle bulur. 25/12/2024 tarihli 7537 sayılı Kanunla eklenen kurala göre, önceki on iki ay içinde 180 günden az kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olanların günlük kazancı, iş göremezliğin başladığı tarihteki günlük prime esas kazanç alt sınırının iki katını geçemez. Ayrıca prim, ikramiye gibi arızi ödemeler hesaba katılmışsa günlük kazanç, ücret toplamının ücret alınan gün sayısına bölünmesiyle bulunan tutara %50 eklenerek bulunan tutarı aşamaz.
Güncel alt sınır tutarları için 2026 bordro parametreleri yazımızı esas alın.
Alt sınır değişikliği, birleşme ve TİS'li işyerleri
- Prime esas kazanç alt sınırı arttığında, alt sınırın altında kalan ödenekler yeni alt sınıra göre ödenir.
- Bir sigortalıda birden fazla hâl birleşirse (ör. hastalık sırasında doğum) en yüksek ödenek verilir; ödenekler toplanmaz.
- Toplu iş sözleşmesi yapılan işyerleri ve kamu idareleri, ödeneği Kurum adına sigortalıya ödeyip sonra SGK ile mahsuplaşabilir.
Ödeneği azaltan ve kesen haller (md. 22)
- maddeye göre, maddede sayılan istisnalar saklı kalmak üzere; hekimin tavsiyelerine uymayarak tedavi süresini uzatan sigortalının ödeneği dörtte birine kadar, ağır kusuruyla iş kazasına uğrayanın üçte birine kadar eksiltilebilir; kasıtlı hareket hâlinde yarısı ödenir. En önemli kural işverenleri de ilgilendirir: Tedavinin sona erdiğine ve çalışabilir olduğuna dair belge almadan çalışan sigortalıya ödenek ödenmez, ödenmiş olanlar geri alınır.
İşveren İçin Uygulamada Ne Anlama Geliyor?
| Konu | Kural | İşveren ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Rapor kontrolü | Kurumca yetkilendirilmiş hekim raporu | Raporları e-Vizite'den doğrulayın; sistemde görünmeyen belgeyi sorgulayın |
| Çalışmadığına dair bildirim | Ödeme için gerekli | Rapor süresinde çalışmadığına dair bildirimi e-Vizite üzerinden zamanında yapın |
| Raporlu günlerde çalıştırma | Ödenek ödenmez, geri alınır | Raporlu çalışanı işe çağırmayın; erken dönüş için "çalışır" kaydını isteyin |
| İlk iki gün (hastalık) | Kanunda ödenek yok | Ücret ödenip ödenmeyeceğini politika veya TİS ile netleştirin |
| Bordro | Raporlu günler eksik gün | Aylık prim belgesinde rapor günlerini doğru eksik gün nedeniyle bildirin |
| Ücret + ödenek | TİS'li işyerlerinde mahsup imkânı | Sözleşmede tam ücret taahhüdü varsa ödenek farkını doğru hesaplayın |
| Bildirim cezası | md. 102: süresinde veya hiç bildirim yapılmaması | Bildirim takvimini haftalık kontrol edin |
5510 md. 102/i, geçici iş göremezlik ödeneği ödemelerinde Kurumca istenen bildirimlerin süresinde ve elektronik ortamda yapılmamasını sigortalı başına aylık asgari ücretin onda biri, hiç yapılmamasını ise yarısı tutarında idari para cezasına bağlar.
Rapor sürecinin işveren tarafındaki adımları için hastalık raporu ve geçici iş göremezlik ve e-Vizite nedir? yazılarımıza bakabilirsiniz.
İş kazasında ek bir risk
İş kazası 13. maddedeki sürede SGK'ya bildirilmezse, 21. madde gereği bildirim tarihine kadar sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir. Ayrıca kaza işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırılığı sonucu olmuşsa, ödenen tüm ödenekler rücu kapsamına girer. Ayrıntılar için 5510 md. 21: işverenin sorumluluğu ve rücu yazımıza bakın.
Temsilî bir örnek
Temsilî bir örnek: Bir lojistik firmasında çalışan bir işçi, ayaktan tedaviyle 5 günlük hastalık raporu alıyor ve son bir yılda 300 gün prim bildirimi var. Ödenek raporun 3. gününden itibaren 3 gün için, günlük kazancın üçte ikisi üzerinden ödenir. Aynı işçi depoda ayağını burkup 5 günlük iş kazası raporu alsaydı, prim gün şartı aranmadan raporun ilk gününden itibaren 5 gün için ödenek alırdı. İki durumda da işverenin e-Vizite bildirimi yapmaması ödemeyi geciktirir.
Yargı Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler
- Ödenek, ücretin yerine geçer. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre raporlu sürede iş sözleşmesi askıdadır ve kanundan doğan bir ücret ödeme yükümlülüğü yoktur; işveren yükümlülüğü ancak sözleşme, TİS veya işyeri uygulamasıyla doğar.
- Rapor süresi fesih korumasıyla bağlantılıdır. İş Kanunu md. 25/I-b uyarınca hastalık nedeniyle bildirimsiz fesih hakkı, devamsızlığın ihbar süresini altı hafta aşmasından sonra doğar; bu süre dolmadan rapor gerekçesiyle yapılan fesihler sıkı denetlenir.
- Raporlu çalışmanın sonucu çalışana da yansır. Raporlu dönemde çalışan sigortalının ödeneği geri alınır; işverenin çalıştırmaya zorladığı durumlarda bu zararın işverenden talep edilebileceği kabul edilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Hastalık raporunun ilk iki günü için de SGK'nın ödeme yapacağını varsaymak.
- İş kazası raporunda 90 günlük prim şartını aramak; iş kazasında prim gün şartı yoktur.
- e-Vizite'de çalışmadığına dair bildirimi ay sonuna bırakmak ve ödenek ödemesini geciktirmek.
- Raporlu çalışanı acil iş için işe çağırmak.
- Rapor bitmeden işe dönen çalışan için "çalışır" belgesi istememek.
- TİS'te tam ücret taahhüdü varken yalnızca ödenek tutarıyla yetinmek ya da ödenek ve tam ücreti mükerrer ödemek.
- Doğum sonrası analık ödenek süresini 8 hafta üzerinden hesaplamak; güncel süre 16 haftadır.
İlgili Maddeler ve Yazılar
- 5510 md. 15–16: analık sigortası ve emzirme ödeneği
- 5510 md. 13–14: iş kazası ve meslek hastalığı
- 5510 md. 80: prime esas kazanç
- İş Kanunu 25. madde: işverenin haklı nedenle feshi
- İzindeki veya raporlu çalışanın feshi
- Eksik gün bildirimi nedenleri
Rapor yönetimi, e-Vizite bildirimleri ve bordrodaki ödenek mahsubunu standart bir sürece bağlamak isterseniz iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz kapsamında destek verebiliriz; bizimle iletişime geçin. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın. Ödeme usullerine ilişkin SGK düzenlemeleri değişebildiğinden uygulama öncesinde güncel düzenlemeyi kontrol edin.
