İş Kanunu 57-59. madde, yıllık iznin parasal yönünü düzenler: izin ücretinin izne çıkmadan önce peşin ödenmesini ve nasıl hesaplanacağını (md. 57), izindeki işçinin ücret karşılığı başka bir işte çalışmasının sonucunu (md. 58) ve iş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmamış izinlerin ücretinin ödenmesini (md. 59). Bu üç madde, izin hakkının kâğıt üzerinde kalmamasını ve hiçbir koşulda karşılıksız sönmemesini güvence altına alır.
İzin hakkının doğumu ve süreleri için İş Kanunu 53. madde, hesap ve kullanım kuralları için İş Kanunu 54-56. madde yazılarımıza bakabilirsiniz. Bu yazı yalnızca paranın konuşulduğu maddeleri ele alıyor.
Kanun Metni
Metin, 4857 sayılı İş Kanunu'nun mevzuat.gov.tr'deki güncel hâlinden alınmıştır.
Yıllık izin ücreti
Madde 57 – İşveren, yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye, yıllık izin dönemine ilişkin ücretini ilgili işçinin izine başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır.
Bu ücretin hesabında 50 nci madde hükmü uygulanır.
Günlük, haftalık veya aylık olarak belirli bir ücrete dayanmayıp da akort, komisyon ücreti, kâra katılma ve yüzde usulü ücret gibi belirli olmayan süre ve tutar üzerinden ücret alan işçinin izin süresi için verilecek ücret, son bir yıllık süre içinde kazandığı ücretin fiili olarak çalıştığı günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama üzerinden hesaplanır.
Ancak, son bir yıl içinde işçi ücretine zam yapıldığı takdirde, izin ücreti işçinin izine çıktığı ayın başı ile zammın yapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle hesaplanır.
Yüzde usulünün uygulandığı yerlerde bu ücret, yüzdelerden toplanan para dışında işveren tarafından ödenir.
Yıllık ücretli izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir.
İzinde çalışma yasağı
Madde 58 – Yıllık ücretli iznini kullanmakta olan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılırsa, bu izin süresi içinde kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir.
Sözleşmenin sona ermesinde izin ücreti
Madde 59 – İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir. Bu ücrete ilişkin zamanaşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar.
İşveren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde 17 nci maddede belirtilen bildirim süresiyle, 27 nci madde gereğince işçiye verilmesi zorunlu yeni iş arama izinleri yıllık ücretli izin süreleri ile iç içe giremez.
Madde Ne Düzenliyor?
57. madde: peşin ödeme ve hesap yöntemi
Ödeme zamanı. İşveren izin dönemine ait ücreti, işçi izne başlamadan önce peşin ödemek veya avans olarak vermek zorundadır. Aylık maaş döneminin ortasında izne çıkan bir işçi, bir sonraki maaş gününü beklemek zorunda bırakılmamalıdır. Uygulamada birçok işyeri bu hükmü, işçinin talebi hâlinde izin ücretini avans olarak ödeyerek karşılar; talep yoksa olağan maaş ödemesi yapılır. Peşin ödeme talebini değerlendirmek için izin talep formuna bir alan eklemek pratik bir çözümdür.
Hesaba katılmayan kalemler. 57. madde, 50. maddeye atıf yapar. Buna göre fazla çalışma ücretleri, primler, hazırlama-tamamlama-temizleme işleri için ödenen ücretler ve sosyal yardımlar izin ücretine katılmaz. İzin ücreti, kural olarak işçinin çıplak ücreti üzerinden hesaplanır.
Belirsiz ücretliler. Akort, komisyon, kâra katılma veya yüzde usulüyle çalışanlarda izin ücreti, son bir yıllık kazancın fiilen çalışılan günlere bölünmesiyle bulunan ortalama üzerinden hesaplanır. Son bir yıl içinde zam yapılmışsa, hesap dönemi zam tarihinden izne çıkılan ayın başına kadar daraltılır; böylece zam izin ücretine yansır.
Yüzde usulü. Servis ücreti uygulanan işyerlerinde izin ücreti yüzdelerden değil, işverenin kendi kaynağından ödenir.
Tatiller ayrıca ödenir. İzin süresine rastlayan hafta tatili ve genel tatil ücretleri izin ücretine mahsup edilmez, ayrıca ödenir. Aylık ücretlilerde bu ücretler zaten aylığın içinde olduğundan ek bir hesap gerekmez; günlük veya saatlik ücretlilerde ise ayrıca tahakkuk ettirilmelidir.
58. madde: izinde ücretli çalışma
İzindeki işçi ücret karşılığı başka bir işte çalışırsa, işveren o izin dönemi için ödediği ücreti geri alabilir. Hükmün amacı, iznin dinlenme amacına hizmet etmesini sağlamaktır. Ancak bu bir "geri alma hakkı"dır, kendiliğinden fesih sebebi değildir. Ücret karşılığı olmayan faaliyetler (gönüllü çalışma, aile işletmesine karşılıksız yardım gibi) hükmün kapsamında değildir.
Madde işçinin izinde çalışmasını konu alır. İşverenin izindeki işçiyi işe çağırması ayrı bir sorundur; bu durumun riskleri için izinde çalıştırma yasağı yazımıza bakabilirsiniz.
59. madde: sözleşme sona erdiğinde izin ücreti
"Herhangi bir nedenle". İşçinin istifası, işverenin haklı nedenle (md. 25/II dahil) feshi, emeklilik, ölüm, belirli süreli sözleşmenin bitimi veya ikale; sona erme nedeni ne olursa olsun kullanılmamış izinlerin ücreti ödenir. Kıdem tazminatından farklı olarak bu alacak, fesih nedenine bağlı değildir.
Hangi ücret esas alınır? Sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret. İşçi izinlerini yıllar önce hak etmiş olsa da hesap son ücret üzerinden yapılır. Bu, izin biriktirmenin işveren açısından maliyetini her yıl artıran bir kuraldır.
Kime ödenir? İşçiye; işçinin ölümü hâlinde mirasçılarına (hak sahiplerine).
Zamanaşımı. Zamanaşımı sözleşme devam ederken işlemez, sona erme tarihinden itibaren başlar. 4857 sayılı Kanun'un Ek 3. maddesi yıllık izin ücretinin zamanaşımını beş yıl olarak belirler. Ayrıntı için İş Kanunu Ek 3. madde: zamanaşımı yazımıza bakın.
İhbar süresi ve iş arama izni ile iç içe geçmez. İşveren feshinde 17. maddedeki bildirim süresi ve 27. maddedeki iş arama izni, yıllık izinle birleştirilemez. Yani işveren, ihbar süresi içinde işçiye "kalan yıllık izinlerini kullan" diyerek bu süreleri eritemez. İzin ihbar süresinden önce kullandırılmalı ya da ücreti ödenmelidir.
İşveren İçin Uygulamada Ne Anlama Geliyor?
| Konu | Kural | İşveren ne yapmalı |
|---|---|---|
| Ödeme zamanı | İzinden önce peşin veya avans | Talep hâlinde izin ücretini izin başlamadan ödeyin; talebi formda sorun |
| Hesap tabanı | 50. madde kalemleri hariç | Fazla mesai, prim ve sosyal yardımları izin ücretine katmayın |
| Değişken ücret | Son bir yılın ortalaması, zam varsa zam sonrası dönem | Komisyonlu satış ekipleri için ortalama hesabını bordro sistemine tanımlayın |
| İzinde başka işte çalışma | Ödenen izin ücreti geri alınabilir | Somut delil olmadan işlem yapmayın; tespit tutanağı ve açıklama talebi alın |
| Fesih | Kullanılmayan izin ücreti son ücretten ödenir | Çıkış bordrosunda izin bakiyesini ayrı satırda gösterin |
| İhbar süresi | Yıllık izinle iç içe giremez | İhbar süresinde izin kullandırmayın; bakiyeyi ödeyin |
| İspat | İzin kullanımını işveren ispatlar | İmzalı izin kayıt belgelerini en az zamanaşımı süresi boyunca saklayın |
Kullanılmayan izin ücretinin hesabı
Kullanılmayan izin ücreti, uygulamada şu formülle hesaplanır:
Kullanılmayan izin ücreti = (Sona erme tarihindeki aylık brüt çıplak ücret ÷ 30) × kullanılmayan izin günü
Burada izin günü, 53. maddeye göre hak edilmiş ve kullanılmamış iş günü sayısıdır. Bu ödeme, kıdem tazminatından farklı olarak ücret niteliğindedir ve gelir vergisi, damga vergisi ile SGK primi kesintilerine tabidir. Güncel oranlar için 2026 bordro parametreleri sayfasına, adım adım örnekler için kullanılmayan izin ücreti hesaplama yazımıza bakabilirsiniz.
Temsilî bir örnek: Sekiz yıllık kıdemi olan bir satış uzmanı istifa ediyor. İzin kayıt belgelerine göre son iki hizmet yılında hak ettiği toplam 40 günün 22 gününü kullanmış, 18 günü kalmıştır. Çalışanın sabit maaşının yanında prim de aldığı görülüyor. İşveren 18 günlük izin ücretini, istifa tarihindeki aylık brüt sabit ücretin 30'a bölünmesiyle bulunan günlük ücret üzerinden hesaplar; prim ödemelerini 50. madde gereği hesaba katmaz. Çalışanın istifa etmiş olması bu ödemeyi etkilemez.
Yargı Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler
- İspat yükü işverendedir. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre işveren, izinlerin kullandırıldığını işçinin imzasını taşıyan izin kayıt belgesi veya eşdeğer yazılı belgelerle ispat etmelidir. Bu belgeler yoksa işçinin tüm hizmet süresi boyunca izin kullanmadığı kabul edilebilir.
- Hesap çıplak ücret üzerinden yapılır. Yerleşik uygulamada kullanılmayan izin ücreti, prim ve sosyal yardımlar hariç tutularak işçinin son çıplak ücreti üzerinden hesaplanır.
- Sözleşme sürerken yapılan ödeme izni sona erdirmez. İş ilişkisi devam ederken "izin parası" adıyla yapılan ödemeler, izin hakkının kullandırıldığı anlamına gelmez; izin, dinlenme amacıyla fiilen kullandırılmalıdır.
- Fesih nedeni önemsizdir. Haklı nedenle feshedilen işçi de kullanılmamış izinlerinin ücretine hak kazanır.
Sık Yapılan Hatalar
- İzin ücretine fazla mesai ortalamasını veya primleri katmak ya da tersine sabit ücretin bir kısmını "yan ödeme" sayıp dışarıda bırakmak.
- Haklı nedenle feshedilen işçiye kullanılmayan izin ücretini ödememek.
- İhbar süresi içinde kalan izinleri kullandırarak ihbar ve izni birlikte eritmek.
- Kullanılmayan izin ücretini eski yıllardaki ücretler üzerinden hesaplamak.
- Kullanılmayan izin ücretinden vergi ve prim kesintisi yapmamak veya bunu kıdem tazminatı gibi yalnızca damga vergisine tabi tutmak.
- İzinde başka bir yerde çalıştığından şüphelenilen işçinin ücretini delilsiz geri kesmek.
- İzin kayıt belgelerini imzasız bırakmak veya iş ilişkisi biter bitmez imha etmek.
İlgili Maddeler ve Yazılar
- İş Kanunu 53. madde: yıllık izin süreleri
- İş Kanunu 54-56. madde: izin hesabı ve kullanımı
- İş Kanunu 17. madde: süreli fesih ve ihbar süreleri
- Fesihte yıllık izin ücreti: ödeme, ispat ve zamanaşımı
- Yıllık izin ücreti ödeme formu
Çıkış süreçlerinizde izin bakiyesi, ihbar süresi ve bordro hesaplarını birlikte kontrol etmek isterseniz iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden yararlanabilir veya bizimle iletişime geçin. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; yürürlükteki düzenlemeyi resmî kaynaktan kontrol edin ve somut durumunuz için uzman desteği alın.
