Telafi çalışması için ek ücret ödenir mi?

Kanuni sınırlar içinde kalan telafi çalışması fazla çalışma sayılmaz; zamlı ücret ödenmez. Ancak günlük üç saati, günlük azami çalışma süresini veya dört aylık süreyi aşan kısım fazla çalışma niteliği kazanır ve zamlı ödenmelidir.

Telafi çalışması için işçinin onayı gerekir mi?

Kanun telafiyi işverene tanınmış bir yetki olarak düzenler ve işçinin onayını aramaz. Yine de telafinin nedeni, günleri ve saatleri önceden yazılı olarak duyurulmalı; işçinin talebiyle verilen izinlerde ise talep yazılı alınmalıdır.

Cumartesi günü telafi çalışması yaptırılabilir mi?

Kanun yalnızca tatil günlerinde telafiyi yasaklar. Beş gün çalışılan işyerlerinde cumartesinin kanuni tatil günü olmadığı görüşü yaygındır; ancak bu günde yapılacak telafinin süresi konusunda farklı yorumlar bulunduğundan uygulamadan önce uzman görüşü alın. Pazar ve genel tatil günlerinde ise telafi yaptırılamaz.

Yıllık izin kullanan işçiye telafi yaptırılabilir mi?

Hayır. Telafi yalnızca maddede sayılan hallerde, özellikle işçinin kendi talebiyle aldığı izinler için mümkündür. Yıllık ücretli izin, mazeret izinleri ve rapor gibi kanundan doğan izinler telafi edilemez.

İş Kanunu 64. Madde: Telafi Çalışması Şartları ve Sınırları

Q: İş Kanunu 64. maddeye göre telafi çalışması kaç ay içinde yapılır?

Yürürlükteki düzenlemeye göre telafi çalışması dört ay içinde yaptırılabilir. Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir. Süre 2020 yılında iki aydan dört aya çıkarılmıştır.

İş Kanunu 64. madde, işyerinde zorunlu nedenlerle işin durması, bayram ve genel tatil öncesi veya sonrasında işyerinin tatil edilmesi ya da işçinin talebiyle izin verilmesi gibi hallerde çalışılmayan sürelerin sonradan "telafi çalışması" ile karşılanmasını düzenler. Telafi çalışması dört ay içinde, günde en çok üç saat olarak ve tatil günleri dışında yaptırılabilir; bu sınırlar içinde kaldığı sürece fazla çalışma sayılmaz ve zamlı ücret gerektirmez. Kısacası madde, kaybedilen çalışma süresini işverene ek maliyet yaratmadan geri kazandırmanın kanuni yoludur.

Bu yazıda maddenin her unsurunu resmî metinden açıklıyor ve telafinin fazla çalışmaya dönüştüğü sınır durumlarını gösteriyoruz. Telafiyi planlarken kullanabileceğiniz hazır belge için telafi çalışması onay formu şablonumuza bakabilirsiniz.

Kanun Metni

Metin, 4857 sayılı İş Kanunu'nun mevzuat.gov.tr'deki güncel hâlinden alınmıştır. 25/3/2020 tarihli 7226 sayılı Kanunla süre "iki ay"dan "dört ay"a çıkarılmış ve Cumhurbaşkanına uzatma yetkisi verilmiştir.

Telafi çalışması
Madde 64 – Zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi veya benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması veya tamamen tatil edilmesi ya da işçinin talebi ile kendisine izin verilmesi hallerinde, işveren dört ay içinde çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilir. Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu çalışmalar fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz.
Telafi çalışmaları, günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşulu ile günde üç saatten fazla olamaz. Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.

Madde Ne Düzenliyor?

Telafiye konu olabilecek haller

Madde dört grup durumu sayar:

Hal	Açıklama	Uygulamadaki örnek
Zorunlu nedenlerle işin durması	İşverenin iradesi dışında gelişen olaylar	Elektrik kesintisi, sel, hammadde tedarikinin durması
UBGT öncesi veya sonrası işyerinin tatil edilmesi	Bayram ve genel tatile bitişik günlerde kapanış	Bayram öncesi veya sonrası köprü günleri
Benzer nedenlerle normal sürenin önemli ölçüde altında çalışma veya tam tatil	Kanun "benzer nedenler" diyerek listeyi açık uçlu bırakır	Sipariş kesintisi nedeniyle birkaç günlük kapanış
İşçinin talebiyle izin verilmesi	Kanuni izinler dışında, işçinin kendi isteğiyle aldığı izin	Özel işi için iki gün izin isteyen çalışan

Son hal önemlidir: işçinin kendi talebiyle aldığı izin, onun telafi yükümlülüğünü doğurur. Ancak yıllık ücretli izin, mazeret izinleri (Ek md. 2) ve rapor gibi kanundan doğan izinler bu kapsamda değildir; bunlar için telafi istenemez.

Dört aylık süre ve uzatma yetkisi

İşveren, çalışılmayan süreler için telafiyi dört ay içinde yaptırabilir. Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına, yani sekiz aya kadar çıkarabilir. Uzatma kararı genel olarak olağanüstü dönemlerde gündeme gelir; işverenin kendi kararıyla süreyi uzatma yetkisi yoktur. Dört ay geçtikten sonra yapılan "telafi" çalışmaları telafi niteliğini kaybeder ve 63. madde sınırlarını aşıyorsa fazla çalışma olarak ücretlendirilmelidir.

Fazla çalışma sayılmama

Kanun açıkça "bu çalışmalar fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz" der. Buna iki sonuç bağlanır:

Telafi saatleri için yüzde elli veya yüzde yirmi beş zam ödenmez; normal saat ücreti üzerinden çalışılmış olur.
Telafi saatleri yıllık 270 saatlik fazla çalışma sınırına dahil edilmez ve fazla çalışma onayı gerekmez.

Telafi, işverene tanınmış bir yetkidir; kanun işçinin onayını aramaz. Bununla birlikte telafinin hangi günlerde ve saatlerde yapılacağını önceden yazılı olarak duyurmak hem iş barışı hem ispat bakımından şarttır.

Günlük üç saat ve günlük azami süre

İkinci fıkra iki sınırı birlikte koyar:

Telafi çalışması günde üç saatten fazla olamaz.
Telafi eklendiğinde günlük en çok çalışma süresi aşılamaz. Çalışma Süreleri Yönetmeliği'ne göre bu süre 11 saattir.

Beş gün × 9 saat düzeninde telafi günde en çok 2 saat olabilir (9 + 2 = 11). Altı gün × 7,5 saat düzeninde ise 3 saatlik telafi mümkündür (7,5 + 3 = 10,5). Üç saati veya günlük 11 saati aşan kısım telafi sayılmaz; fazla çalışma kurallarına tabi olur.

Tatil günlerinde telafi yasağı

Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz. Haftada beş gün çalışılan işyerlerinde cumartesinin bu anlamda "tatil günü" olup olmadığı tartışmalıdır. Kanuni tatil günü olmadığı için telafide kullanılabileceği görüşü yaygın olsa da bu günde yaptırılacak telafinin süresi ve sınırları konusunda farklı yorumlar bulunmaktadır. Cumartesi telafisi planlıyorsanız uygulamadan önce hukuki görüş almanızı öneririz.

İşveren İçin Uygulamada Ne Anlama Geliyor?

Konu	Kural	İşveren ne yapmalı
Neden	Dört grup hal	Kapanış veya izin kararını gerekçesiyle yazılı hâle getirin
İşçi talebiyle izin	Telafi edilebilir	İzin talebini yazılı alın; talep formunda telafi koşulunu belirtin
Süre	4 ay (Cumhurbaşkanı kararıyla en çok 8 ay)	Telafi planını kapanış tarihinden itibaren 4 ayı aşmayacak şekilde yapın
Günlük sınır	En çok 3 saat ve günlük 11 saat	Vardiya düzeninize göre günlük telafi tavanını hesaplayın
Tatil günleri	Telafi yaptırılamaz	Pazar ve UBGT günlerini telafi planına koymayın
Ücret	Normal ücret, zam yok	Telafi saatlerini puantajda "telafi" koduyla ayrı işaretleyin
Kayıt	İspat yükü işverende	Telafi borcunu kişi bazında saat olarak takip edin ve kapatın

Temsilî bir örnek

Temsilî bir örnek: Haftada beş gün, günde 9 saat çalışılan bir tekstil atölyesi, bayram tatiline bitişik iki iş gününde köprü yaparak kapanıyor. Çalışanların telafi borcu kişi başı 18 saattir. İşveren, çalışanlara köprü kararıyla birlikte yazılı bir telafi planı duyuruyor: bayramdan sonraki dokuz hafta boyunca haftada iki gün, günde 1 saatlik telafi. Böylece toplam 18 saat, dört aylık süre içinde, günlük 10 saati aşmadan ve hafta tatili günlerine dokunmadan tamamlanıyor.

Planın bozulduğu iki senaryoyu da düşünelim: Atölye telafiyi hızlandırmak için günde 3 saat yaptırırsa günlük süre 12 saate çıkar ve 11 saati aşan 1 saat fazla çalışma olur. Telafi saatleri pazar günlerine konulursa, bu çalışma telafi değil hafta tatilinde çalışma niteliği kazanır. Köprü günleri ve izin planlaması için izin çakışmalarını önleme rehberi de faydalı olabilir.

Telafi mi, kısa çalışma mı?

Uzun süreli üretim düşüşlerinde telafi yeterli olmayabilir. Haftalık çalışma süresinin önemli ölçüde azaldığı durumlarda gündeme gelen kısa çalışma, İş Kanunu'nun mülga 65. maddesinden 4447 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesine taşınmıştır. Kısa çalışmada işçiye İŞKUR tarafından ödenek ödenir ve çalışılmayan saatler telafi edilmez. İki aracın farkı için 4447 sayılı Kanun Ek 2. madde: kısa çalışma yazımıza bakabilirsiniz.

Yargı Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler

Telafinin koşulları işveren tarafından ispatlanır. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre bir çalışmanın fazla çalışma değil telafi olduğunu savunan işveren; çalışılmayan süreyi, telafi nedenini ve telafinin kanuni sınırlar içinde yapıldığını belgelerle ortaya koymalıdır.
Sınırı aşan kısım fazla çalışmadır. Günlük üç saati, günlük azami süreyi veya dört aylık süreyi aşan çalışmalar telafi niteliğini kaybeder ve fazla çalışma ücretine konu olur.
Kanuni izinler telafi edilemez. Yıllık izin, mazeret izinleri ve rapor süreleri gibi kanundan doğan izinler için telafi çalışması istenemez.
Yazılı plan ve kayıt belirleyicidir. Telafinin hangi kapanış için, hangi gün ve saatlerde yapıldığını gösteren duyuru ve puantaj kayıtları, uyuşmazlıklarda işverenin en güçlü delilidir.

Sık Yapılan Hatalar

Telafi borcunu kişi bazında takip etmemek ve "toplu" telafi saatleri yazmak.
Günlük telafiyi 3 saat olarak planlayıp 9 saatlik düzende 11 saati aşmak.
Telafiyi pazar günü veya genel tatil günlerine koymak.
Dört aylık süreyi kaçırıp telafiyi geç yaptırmak ve zamsız ödemeye devam etmek.
Yıllık izin veya mazeret izni kullanan çalışandan telafi istemek.
Telafi planını yazılı duyurmamak ve köprü kararını belgelememek.
Telafi saatlerini fazla çalışma onayı ve 270 saat sınırına dahil ederek gereksiz kısıtlama yaratmak ya da tersine fazla çalışmayı "telafi" diye göstermek.

İlgili Maddeler ve Yazılar

Köprü günleri, üretim duruşları veya çalışan talepli izinler için telafi politikası ve takip sistemi kurmak isterseniz iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden yararlanabilir veya bizimle iletişime geçin. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; yürürlükteki düzenlemeyi resmî kaynaktan kontrol edin ve somut durumunuz için uzman desteği alın.