İş Kanunu 53. madde, işyerinde deneme süresi dahil en az bir yıl çalışmış işçiye yıllık ücretli izin verilmesini ve bu iznin hizmet süresine göre en az kaç gün olacağını düzenler. Madde aynı zamanda izin hakkından vazgeçilemeyeceğini, genç ve yaşlı işçilerle yer altı işlerinde çalışanlara daha uzun izin tanındığını ve bir yıldan kısa süren mevsimlik işlerin kapsam dışında olduğunu söyler. Kısacası yıllık izin rejiminin "kim, ne zaman, kaç gün" sorularının cevabı bu maddededir.
İzin hakkının hangi tarihte doğduğu, hangi devamsızlıkların hesaba katıldığı ve iznin nasıl bölüneceği 54-56. maddelerin konusudur; bunları İş Kanunu 54-56. madde: yıllık izin hesabı ve kullanımı yazısında ayrıca ele aldık. Bu yazı yalnızca hakkın varlığına ve süresine odaklanıyor.
Kanun Metni
Metin, 4857 sayılı İş Kanunu'nun mevzuat.gov.tr'deki güncel hâlinden alınmıştır.
Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri
Madde 53 – İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir.
Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez.
Niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara bu Kanunun yıllık ücretli izinlere ilişkin hükümleri uygulanmaz.
İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi;
a) Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara ondört günden,
b) Beş yıldan fazla onbeş yıldan az olanlara yirmi günden,
c) Onbeş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmialtı günden,
Az olamaz. Yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin süreleri dörder gün arttırılarak uygulanır.
Ancak onsekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz.
Yıllık izin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir.
Madde Ne Düzenliyor?
Birinci fıkra: bir yıllık bekleme süresi
Yıllık izin hakkı, işe başlama tarihinden itibaren en az bir yıl çalışmayla doğar. Deneme süresi bu bir yıla dahildir. Bir yılını doldurmamış işçinin kanundan doğan yıllık izin hakkı yoktur; işverenin bu dönemde verdiği izinler kanuni izin değil, işveren tarafından tanınan ilave izinlerdir. Bir yıllık süre aynı işverenin işyerlerinde geçen çalışmaların birleştirilmesiyle hesaplanır (md. 54).
İkinci fıkra: vazgeçilmezlik
"Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez." Bu cümle, maddenin belki de en önemli hükmüdür. İşçinin "izin kullanmak istemiyorum, parasını alayım" demesi veya sözleşmeye "işçi yıllık izin talep etmeyecektir" yazılması hukuken sonuç doğurmaz. Yıllık iznin amacı dinlenmedir; bu nedenle iş ilişkisi devam ederken izin paraya çevrilemez. İzin ücretinin parayla ödenmesi yalnızca sözleşmenin sona ermesi hâlinde, 59. madde çerçevesinde mümkündür.
Üçüncü fıkra: mevsimlik ve kampanya işleri
İşin niteliği gereği bir yıldan kısa süren mevsimlik (ör. tarım hasadı, sezonluk turizm) veya kampanya işlerinde (ör. pancar, fındık kampanyası) çalışanlara kanunun yıllık izin hükümleri uygulanmaz. Buradaki ölçüt, sözleşmenin süresi değil işin niteliğidir. Yıl boyu süren bir işi kısa süreli sözleşmelerle bölmek, işçiyi izin hakkından mahrum etmenin yolu olamaz. Mevsimlik ve kısmi süreli çalışanlara ilişkin ayrıntılar mevsimlik ve kısmi süreli çalışanlarda yıllık izin yazımızda.
Dördüncü fıkra: süre tablosu
| Hizmet süresi | Asgari izin | Yer altı işlerinde |
|---|---|---|
| 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) | 14 gün | 18 gün |
| 5 yıldan fazla, 15 yıldan az | 20 gün | 24 gün |
| 15 yıl (dahil) ve daha fazla | 26 gün | 30 gün |
Eşiklerin okunması uygulamada en çok hata yapılan noktadır:
- 1., 2., 3., 4. ve 5. hizmet yılının tamamlanmasıyla doğan izinler 14 gündür.
- 6. hizmet yılından 14. hizmet yılına kadar (14. yıl dahil) doğan izinler 20 gündür.
- 15. hizmet yılının tamamlanmasıyla doğan izin ve sonrakiler 26 gündür.
Kanundaki günler iş günüdür; 56. madde gereği izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. Cumartesinin iş günü olup olmadığı ise işyerindeki çalışma düzenine göre belirlenir. Bu ayrım için yıllık izin günleri nasıl sayılır yazımıza bakabilirsiniz.
Yer altı işleri
2014 yılında eklenen cümleyle yer altı işlerinde çalışanların izin süreleri dörder gün artırılmıştır. Hüküm "yer altı maden işleri" değil "yer altı işleri" ifadesini kullanır; tünel ve benzeri yer altı çalışmaları yapan işverenlerin de bu hükmü değerlendirmesi gerekir.
Beşinci fıkra: 18 yaş ve altı ile 50 yaş ve üstü
On sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilerin izni, kıdemleri ne olursa olsun 20 günden az olamaz. Kıdemi 15 yılı aşan 50 yaş üstü işçi ise zaten 26 gün alır; yaş kuralı bir taban koyar, tavan değildir. Yaş sınırının uygulanmasında, izin hakkının doğduğu tarihteki durumu esas alan bir iç kural belirleyin ve tutarlı uygulayın; tereddütte işçi lehine yorum uyuşmazlık riskini azaltır.
Altıncı fıkra: sözleşmeyle artırma
Kanundaki süreler asgaridir. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir, ancak azaltılamaz. Şirket politikasıyla verilen ilave izinler (doğum günü izni, kıdem ödül izni gibi) de bu kapsamda değerlendirilir. İlave izinleri kanuni izinden ayrı takip etmek, sözleşme sona erdiğinde hangi günlerin 59. madde kapsamında ücrete dönüşeceğini netleştirir.
İşveren İçin Uygulamada Ne Anlama Geliyor?
| Konu | Kural | İşveren ne yapmalı |
|---|---|---|
| Hak doğumu | Bir yıllık çalışma, deneme süresi dahil | Her çalışanın işe giriş yıl dönümünü izin sistemine tanımlayın |
| Süre | 14 / 20 / 26 gün, yer altında +4 | Kıdem eşiklerini (5. ve 15. yıl) otomatik hesaplayan bir takip tablosu kullanın |
| Yaş tabanı | 18 ve altı, 50 ve üstü en az 20 gün | Doğum tarihini izin hesabına bağlayın; 50 yaşa giren çalışanları yıllık kontrol edin |
| Vazgeçilmezlik | İzin paraya çevrilemez | Devam eden ilişkide "izin yerine ödeme" yapmayın |
| Mevsimlik iş | Niteliği gereği bir yıldan az süren işlerde uygulanmaz | Muafiyete dayanmadan önce işin gerçekten mevsimlik olduğunu belgeleyin |
| Daha iyi haklar | Sözleşmeyle artırılabilir | Kanuni ve ilave izinleri izin kayıt belgesinde ayrı sütunda gösterin |
Takip için yıllık izin takip çizelgesi şablonumuz, kıdem eşiklerini işe giriş tarihinden otomatik hesaplar.
Temsilî bir örnek
Temsilî bir örnek: 10 Mart 2020'de işe başlayan ve Haziran 1974 doğumlu bir muhasebe uzmanı düşünelim. 10 Mart 2021, 2022, 2023 ve 2024 tarihlerinde doğan izinleri 1-5 yıl aralığındadır; çalışan bu tarihlerde henüz 50 yaşında olmadığı için bu izinler 14 gündür. Çalışan Haziran 2024'te 50 yaşını doldurur. 10 Mart 2025'te doğan izin, kıdem bakımından hâlâ 14 günlük dilimde (beşinci yıl) olsa da yaş tabanı nedeniyle 20 gün olur. 10 Mart 2026'da altıncı hizmet yılı tamamlandığından izin kıdem bakımından da 20 gündür. 15. hizmet yılı 10 Mart 2035'te dolacak ve o tarihten itibaren doğan izinler 26 gün olacaktır.
Kanun kapsamı dışındaki işçiler
4857 sayılı Kanun kapsamı dışında kalan iş ilişkilerinde Türk Borçlar Kanunu md. 422 uygulanır. Bu hükme göre en az bir yıl çalışmış işçiye yılda en az iki hafta, on sekiz yaşından küçük ve elli yaşından büyük işçilere en az üç hafta ücretli yıllık izin verilir. Hangi kanunun uygulanacağını belirlemek için 4857 sayılı Kanun'un kapsamı ve istisnaları yazımıza bakabilirsiniz.
Yargı Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler
- İzni kullandırdığını ispat yükü işverendedir. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre işveren, yıllık izinlerin kullandırıldığını işçinin imzasını taşıyan izin kayıt belgesi veya eşdeğer yazılı belgelerle ispat etmelidir.
- İzin, iş ilişkisi sürerken paraya çevrilemez. Sözleşme devam ederken izin yerine yapılan ödemeler, işçinin izin hakkını ortadan kaldırmaz; işveren aynı izni sonradan kullandırmak veya sözleşme sonunda ücretini ödemek zorunda kalabilir.
- Mevsimlik iş istisnası dar yorumlanır. İstisnanın uygulanabilmesi için işin niteliği gereği bir yıldan kısa sürmesi gerekir; sözleşmeleri yapay olarak bölmek istisnayı uygulanabilir kılmaz.
- Asgari süreler kamu düzenine ilişkindir. Kanundaki asgari sürelerin altında izin öngören sözleşme hükümleri geçersizdir; işçi kanuni süreye göre hak sahibidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Beşinci yılını dolduran çalışana 20 gün vermek (beşinci yıl dahil 14 gündür) veya altıncı yılını dolduran çalışanı 14 günde bırakmak.
- 50 yaşını geçen çalışanların 20 günlük tabanını gözden kaçırmak.
- İzin sürelerini takvim günü olarak hesaplayıp hafta tatili ve genel tatilleri izinden düşmek.
- "Çalışan izin istemedi" diyerek izni kullandırmamak ve yıl sonunda ödeme yapmak.
- Yıl boyu süren bir işi her yıl kısa sözleşmelerle bölüp mevsimlik iş istisnasına sığınmak.
- Şirket politikasıyla verilen ilave izinleri kanuni izinle aynı satırda takip etmek.
İlgili Maddeler ve Yazılar
- İş Kanunu 54-56. madde: yıllık izin hesabı ve kullanımı
- İş Kanunu 57-59. madde: izin ücreti ve sözleşme sonunda izin
- Yıllık ücretli izin: süreler ve kullanım kuralları
- Yıllık izin hakedişi nedir?
Yıllık izin politikanızı, izin kayıt belgelerinizi ve takip sisteminizi kanuna uygun hâle getirmek isterseniz iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden yararlanabilir ya da bizimle iletişime geçin. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; yürürlükteki düzenlemeyi resmî kaynaktan kontrol edin ve somut durumunuz için uzman desteği alın.
