Yıllık İzin Hakedişi (İngilizce: Annual Leave Entitlement), çalışanın aynı işverene bağlı olarak belirli bir süre çalışmasıyla yıllık ücretli izne hak kazanması ve kıdemine göre kaç gün izin kullanabileceğinin belirlenmesi demektir. 4857 sayılı İş Kanunu'na göre ilk hakediş, deneme süresi dahil en az bir yıllık çalışmayla doğar.
Yıllık izin hakedişi, izin yönetiminin başlangıç noktasıdır. Hakedişin yanlış hesaplanması, çalışana eksik izin kullandırılmasına, fesihte izin ücreti farkına ve idari yaptırımlara yol açabilir. Bu nedenle terim; İK uzmanlarını, bordro ekiplerini, ekip yöneticilerini ve izin hakkını merak eden tüm çalışanları ilgilendirir.
Yıllık İzin Hakedişi Nedir? Kapsamı
İş Kanunu md. 53'e göre işyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere en az bir yıl çalışmış olan çalışana yıllık ücretli izin verilir. Hakedişin temel kuralları şunlardır:
- İlk hakediş: Çalışan, işe giriş tarihinden itibaren bir yılı doldurduğunda ilk yıllık iznine hak kazanır.
- Sonraki hakedişler: Her yeni hizmet yılını doldurduğunda yeni bir izin hakkı doğar; hakediş tarihi işe giriş tarihinin yıl dönümüdür.
- Vazgeçilemezlik: Yıllık izin hakkından vazgeçilemez; iş ilişkisi sürerken izin ücrete çevrilemez.
- Kapsam dışı işler: Niteliği gereği bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara yıllık izin hükümleri uygulanmaz.
Nasıl Hesaplanır?
Hakediş miktarı, çalışanın kıdemine göre belirlenir:
| Kıdem | Yıllık izin süresi |
|---|---|
| 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) | 14 gün |
| 5 yıldan fazla, 15 yıldan az | 20 gün |
| 15 yıl (dahil) ve daha fazla | 26 gün |
| 18 yaş ve altı ile 50 yaş ve üzeri çalışanlar | En az 20 gün |
İzin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir, ancak azaltılamaz. Kıdemin hesaplanmasında aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde geçen süreler birleştirilir (md. 54). Ayrıca kanun, bazı süreleri çalışılmış gibi sayarak hakediş hesabına dahil eder (md. 55); örneğin belirli sınırlar içinde hastalık veya kaza nedeniyle işe gelinmeyen günler, kadın çalışanın doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadığı süreler ve yıllık izin süreleri bunlar arasındadır.
Örnek hesap: 1 Mart 2020'de işe başlayan 35 yaşındaki bir çalışan, her yıl 1 Mart'ta yeni bir hakediş kazanır. 1 Mart 2021–2025 arasındaki beş hakedişin her biri 14 gündür. 1 Mart 2026'da kıdemi 6 yıla ulaştığı için bu hakediş 20 gün olur. Çalışılmış gibi sayılan hallerin ayrıntısı için çalışılmış gibi sayılan haller maddemize bakabilirsiniz.
Türkiye'de Mevzuat Boyutu
Hakedişle ilişkili diğer temel kurallar şunlardır:
- Yıllık izin bölünerek kullanılabilir; ancak bölümlerden biri 10 günden az olamaz.
- Yıllık izne denk gelen ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz.
- Yıllık izinle ilgili md. 56, 57, 59 ve 60'a aykırılıklar için 2026 yılında her işçi başına 4.815 TL idari para cezası öngörülmüştür.
- Sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan izinler ücrete dönüşür (md. 59).
Yıllık izin kurallarının genel çerçevesi için yıllık ücretli izin maddemize, izin günlerinin sayımı için yıllık izin günleri nasıl sayılır rehberimize göz atabilirsiniz.
Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlarda bir iş hukuku uzmanına danışılması önerilir.
Örnek Senaryo
Aşağıdaki durum açıklama amaçlı bir örnektir. Bir teknoloji firmasında 52 yaşında işe başlayan bir satış müdürü, ilk yılını doldurduğunda kıdemi 1 yıl olmasına rağmen yaşı nedeniyle en az 20 gün izne hak kazanıyor. Aynı firmada 17 yaşında çıraklık sonrası işe başlayan bir teknisyen de yaşı nedeniyle ilk hakedişinde 20 gün izin alıyor. İK, izin yazılımında yaş ve kıdem kurallarını birlikte tanımlıyor; böylece her çalışanın hakediş tarihi ve süresi otomatik olarak hesaplanıyor ve hatalı bakiye riski azalıyor.
Sık Karıştırılan Kavramlar
- Hakediş ve izin bakiyesi: Hakediş, belirli bir yıl için kazanılan izin günüdür; bakiye ise kazanılan tüm günlerden kullanılanların düşülmesiyle kalan miktardır.
- Hakediş ve tahakkuk (accrual): Bazı ülkelerde izin aylık olarak orantılı biçimde birikir (accrual); Türk hukukunda ise izin, hizmet yılının dolmasıyla bir bütün olarak hak edilir.
- Annual leave entitlement ve holiday allowance: Birleşik Krallık'ta "holiday allowance" yıllık izin gün hakkını ifade eder; bazı ülkelerde ise tatil dönemi için ödenen ek parayı anlatabilir.
İK Uygulamasında İpuçları
- Her çalışanın hakediş tarihini işe giriş tarihine göre sistemde tanımlayın.
- Yaş kuralını (18 ve altı, 50 ve üzeri) kıdem kuralıyla birlikte kontrol edin.
- Aynı işverene ait farklı işyerlerinde geçen süreleri birleştirmeyi unutmayın.
- Hakediş tarihlerinden önce çalışanlara izin bakiyelerini bildirin.
İzin Hesaplamalarınızı Güvenceye Alın
Yıllık izin hakedişi, bakiye takibi ve izin politikalarınızı mevzuata uygun hale getirmek için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilirsiniz. Mevcut uygulamanızı birlikte değerlendirmek için ücretsiz ilk görüşme planlayabilirsiniz.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
