Yabancı çalışanların SGK yükümlülükleri, Türkiye'de çalışan yabancı uyruklu kişiler için işverenin yerine getirmesi gereken sigortalı bildirimi, prim ödemesi, belge saklama ve çalışma izniyle bağlantılı bildirim yükümlülüklerinin tamamını ifade eder. Temel kural basittir: Türkiye'de hizmet akdiyle çalışan yabancı, Türk vatandaşı gibi 4/a sigortalısıdır. Ancak yabancının hangi ülkeden geldiği, kim adına çalıştığı ve ne kadar süre kalacağı, bu kuralın uygulanış biçimini değiştirir.
SGK kaydının teknik adımları ve örnek prim hesabı için yabancı çalışan SGK kaydı ve primleri yazımıza bakabilirsiniz. Bu yazı, işverenin karşılaştığı farklı senaryoları ve her birinde kimin, neyi, ne zaman yapması gerektiğini ele alır.
Yasal Çerçeve: Üç Kanun, Tek Dosya
Yabancı istihdamında SGK yükümlülüğü üç kanunun kesişiminde durur:
- 5510 sayılı Kanun: Hizmet akdiyle çalışan yabancı uyruklu kişiler, mütekabiliyet esasına dayalı sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan ülke vatandaşları için sözleşme hükümleri saklı kalmak üzere 4/a kapsamında sigortalıdır (md. 4). Sigortalı işlemlerinde yabancılar için İçişleri Bakanlığınca verilen kimlik numarası kullanılır (md. 92).
- 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu: Yabancı çalıştıran işveren, çalışma izninin veya muafiyet kapsamındaki çalışmanın başlamasını ve sona ermesini 15 gün içinde Bakanlığa bildirir; sosyal güvenlik yükümlülüklerini 5510 sayılı Kanuna göre kanuni süresinde yerine getirir. Türkiye'nin taraf olduğu sosyal güvenlik sözleşmeleri saklıdır (md. 22).
- Sosyal güvenlik sözleşmeleri: İkili sözleşmeler, özellikle geçici görevlendirmelerde hangi ülkenin mevzuatının uygulanacağını belirler.
Çalışma izni süreci için 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
Senaryo Haritası: Hangi Yabancı İçin Ne Yapılır?
| Senaryo | Türkiye'de sigortalılık | İşverenin temel yükümlülüğü |
|---|---|---|
| Türkiye'deki işverenle iş sözleşmesi yapan yabancı | 4/a sigortalı | İşe giriş bildirgesi, aylık bildirim, prim ödemesi |
| Sözleşmeli ülkeden, o ülkedeki işveren adına geçici görevlendirilen | Sözleşmedeki süre ve şartlarla kendi ülkesinin mevzuatına tabi olabilir | Sözleşme formunun alınması ve süre takibi |
| Sözleşmesiz ülkeden, yabancı kuruluş adına 3 ayı geçmeyen iş için gelen ve kendi ülkesinde sigortalı olduğunu belgeleyen | Sigortalı sayılmaz (5510 md. 6) | Belgelerin dosyalanması, sürenin aşılmaması |
| Sözleşmesiz ülkeden 3 aydan uzun süreli çalışan | 4/a sigortalı | Türk mevzuatına göre tam bildirim |
| Bağımsız çalışma izniyle kendi adına çalışan | 4/b kapsamında değerlendirilir | İşveren yükümlülüğü yoktur |
| Şirket ortağı veya yönetici olan yabancı | Statüye göre 4/a veya 4/b | Statünün doğru belirlenmesi |
Bu tablo genel bir yön gösterir; sözleşmelerin her biri farklı süreler ve istisnalar içerebilir. İkili sözleşmelerin işleyişi ve görevlendirme belgeleri için sosyal güvenlik sözleşmeleri yazımıza bakabilirsiniz.
Senaryo 1: Yerel olarak istihdam edilen yabancı
En yaygın durum budur. Çalışma izni alınmış yabancı, Türkiye'deki işverenle iş sözleşmesi imzalar. Bu durumda yükümlülükler Türk vatandaşı çalışanla aynıdır:
- Sigortalı işe giriş bildirgesi, çalışma başlamadan önce verilir (5510 md. 8).
- Prime esas kazanç, aynı kurallar ve aynı alt/üst sınırlarla belirlenir.
- SGK ve işsizlik sigortası primleri aynı oranlarla ödenir.
- İşten ayrılışta, ayrılış bildirgesi sözleşmenin sona ermesinden itibaren en geç 10 gün içinde verilir (5510 md. 9).
Ek olarak 6735 sayılı Kanun gereği çalışmanın başlaması ve sona ermesi 15 gün içinde Bakanlığa bildirilmelidir. SGK bildirimi bu bildirimin yerine geçmez; iki ayrı yükümlülük takip edilmelidir.
Senaryo 2: Sözleşmeli ülkeden geçici görevlendirme
Yabancı şirketin Türkiye'deki projesine kendi çalışanını kısa süreliğine göndermesi halinde, Türkiye ile o ülke arasında sosyal güvenlik sözleşmesi varsa çalışan belirli bir süre kendi ülkesinin sigortasına tabi kalabilir. Bunun için çalışanın kendi ülkesinin kurumundan alınan ve sözleşmede tanımlanan formu ibraz etmesi gerekir.
İşveren açısından kritik nokta, formun süresi ve kapsamıdır. Form süresi dolduğunda ve uzatılmadığında Türk mevzuatı devreye girer. Görevlendirme süresini bir takvimle izleyin ve form sona ermeden önce ya uzatma ya da Türkiye'de tescil kararını verin.
Senaryo 3: Sözleşmesiz ülkeden kısa süreli gönderilen çalışan
5510 sayılı Kanunun 6. maddesine göre, sözleşme hükümleri saklı kalmak üzere, yabancı ülkede kurulu bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye'ye üç ayı geçmemek üzere bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen kişiler sigortalı sayılmaz.
Bu istisnanın üç şartı birlikte aranır: yabancı kuruluş adına ve hesabına çalışma, üç ayı aşmayan süre ve yabancı ülkede sigortalılığın belgelenmesi. Türkiye'deki şirket ücreti ödüyor ve işi yönetiyorsa ya da süre üç ayı aşıyorsa istisna uygulanmaz.
Senaryo 4: Şirket ortağı, yönetici veya bağımsız çalışan
Yabancı ortak ve yöneticilerin sigortalılık statüsü; şirket türüne, ortaklık payına ve hizmet akdiyle çalışıp çalışmadığına göre değişir. Bu ayrım hem prim tutarını hem de işverenin bildirim yükümlülüğünü belirler. Ayrıntı için yabancı ortak çalışma izni yazımıza bakabilirsiniz.
Genel Sağlık Sigortası Açısından Dikkat Edilecekler
4/a kapsamında bildirilen yabancı, Türk vatandaşı çalışan gibi genel sağlık sigortasından yararlanır. Ancak 5510 sayılı Kanunun 64. maddesine göre yabancı ülke vatandaşlarının, genel sağlık sigortalısı sayıldıkları tarihten önce mevcut olan kronik hastalıkları finansmanı sağlanacak sağlık hizmetleri kapsamı dışındadır. Bu nedenle yabancı çalışana işe başlarken, kronik bir sağlık durumu varsa özel sağlık sigortası seçeneklerini değerlendirmesini önermek iyi bir uygulamadır. Bu bilgiyi sağlık verisi olarak toplamak yerine, tüm yabancı çalışanlara genel bilgilendirme yapmak KVKK açısından daha güvenlidir.
Teşvikler ve Yabancı Çalışanlar
Yabancı çalışan için ödenen primler, genel kural olarak prim indirimi gibi desteklerin kapsamındadır. Ancak bazı destekler yabancı uyruklu sigortalıları açıkça dışarıda bırakır. Örneğin 2026 Mayıs–Aralık döneminde turizm konaklama tesislerine sağlanan Fon desteği, yabancı uyruklu sigortalılar hakkında uygulanmaz (4447 geçici md. 36). Diğer teşviklerde yabancı çalışan için uygulanabilirliği güncel SGK genelgesinden kontrol edin. Genel teşvik haritası için SGK prim teşvikleri rehberi 2026 yazımıza bakabilirsiniz.
Temsilî Örnek: Aynı Projede Üç Farklı Yabancı
Temsilî bir örnek: Bir mühendislik şirketi, Türkiye'deki bir tesis kurulum projesinde üç yabancı uzmanla çalışıyor.
| Uzman | Durum | SGK sonucu | İşverenin yapacağı |
|---|---|---|---|
| A | Türk şirketiyle 2 yıllık iş sözleşmesi, çalışma izni var | 4/a sigortalı | İşe giriş bildirgesi, aylık bildirim, 15 günlük Bakanlık bildirimi |
| B | Sözleşmeli bir ülkedeki ana şirket tarafından 12 ay görevlendirilmiş, formu var | Formun süresi boyunca kendi ülkesinin sigortası | Formun kopyası, süre takibi |
| C | Sözleşmesiz bir ülkeden tedarikçi firma adına 6 haftalık montaj işi için gelmiş, kendi ülkesinde sigortalı | Sigortalı sayılmaz | Belgelerin dosyalanması; sürenin uzaması halinde yeniden değerlendirme |
Bu örnekte C'nin işi uzayıp üç ayı aşarsa, istisna ortadan kalkar ve çalışanın Türkiye'de sigortalı olarak bildirilmesi gerekir. B'nin formu dolduğunda uzatma yapılmazsa, Türk mevzuatına geçiş için işe giriş bildirgesi gündeme gelir. Her iki durumda da çalışma izni yükümlülükleri ayrıca değerlendirilir.
İşveren İçin Kontrol Listesi
- [ ] Çalışma izni veya muafiyet belgesi, işe başlamadan önce dosyada.
- [ ] Yabancı kimlik numarası doğru ve SGK bildirimiyle eşleşiyor.
- [ ] Senaryo belirlendi: yerel istihdam, görevlendirme veya kısa süreli gönderme.
- [ ] Sosyal güvenlik sözleşmesi varsa ilgili form ve geçerlilik süresi kayıt altında.
- [ ] İşe giriş bildirgesi çalışma başlamadan önce verildi.
- [ ] Çalışmanın başlaması 15 gün içinde Bakanlığa bildirildi.
- [ ] Ücret, bordro ve prim bildirimi Türk çalışanlarla aynı kurallara göre yapılıyor.
- [ ] Ayrılışta SGK'ya 10 gün, Bakanlığa 15 gün içinde bildirim yapıldı.
- [ ] Teşvik uygulanıyorsa yabancılar için kapsam kontrol edildi.
Sık Yapılan Hatalar
- Çalışma izni ile SGK bildirimini aynı şey sanmak: Çalışma izni almak, SGK bildirimi yapıldığı anlamına gelmez; iki ayrı yükümlülük vardır.
- Görevlendirme formunun süresini izlememek: Süre dolduğunda Türk mevzuatına geçiş fark edilmezse geriye dönük prim ve ceza doğar.
- Üç aylık istisnayı genişletmek: Türk şirketi adına ve hesabına çalışan kişi için bu istisna uygulanmaz.
- Ücreti farklı para biriminde ödeyip bordroyu eksik yapmak: Döviz cinsinden ödenen ücretin Türk lirası karşılığı prime esas kazanca eksiksiz yansıtılmalıdır.
- Ayrılışta Bakanlık bildirimini unutmak: SGK'ya ayrılış bildirgesi vermek, 6735 sayılı Kanundaki bildirimi karşılamaz.
- Ücret dışı ödemeleri atlamak: Yabancı personele sağlanan nakit kira veya okul yardımı gibi ödemelerin prim durumu ayrıca değerlendirilmelidir.
Çalışma izni olmadan çalıştırmanın yaptırımları için izinsiz yabancı çalıştırmanın riskleri yazımıza bakabilirsiniz.
Yabancı Personel Süreçlerinizi Güvenceye Alın
Yabancı istihdamı, çalışma izni, SGK, vergi ve sözleşme yükümlülüklerinin birlikte yönetildiği çok katmanlı bir süreçtir. Senaryonuzu doğru belirlemek ve bildirim takviminizi kurmak için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden destek alabilir ya da bizimle iletişime geçin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Sosyal güvenlik sözleşmeleri ülkeden ülkeye farklılık gösterir ve uygulama esasları değişebilir; somut durumunuz için uzman desteği alın ve SGK'nın güncel düzenlemelerini kontrol edin.
