Yabancı bir çalışanın iş ilişkisi sona erdiğinde, işverenin yükümlülükleri yalnızca son ücret ödemesi ve SGK çıkışından ibaret değildir. Yabancı çalışan işten ayrılış sürecinde, Türk vatandaşı çalışanlar için yapılan işlemlere ek olarak çalışma iznine ilişkin bildirimler de yapılmalıdır. Bu bildirimlerin unutulması, işveren açısından idari yaptırım riskine ve sonraki başvurularda sorunlara yol açabilir.
Ayrılış ister istifa, ister işveren feshi, ister belirli süreli sözleşmenin sona ermesi şeklinde olsun, sürecin planlı yönetilmesi önemlidir. Bu yazıda işten ayrılan yabancı çalışan için yapılması gereken bildirimleri, dikkat edilmesi gereken noktaları ve pratik bir kontrol listesini paylaşıyoruz.
Neden Ayrı Bir Bildirim Gerekir?
Süreli çalışma izni, belirli bir işveren ve işyeri için verilir. İş ilişkisi sona erdiğinde iznin dayanağı da ortadan kalkar. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, bu nedenle işverene, yabancının işe başlamaması veya iş ilişkisinin sona ermesi gibi durumları mevzuatta öngörülen süre içinde Bakanlığa bildirme yükümlülüğü getirir. Bildirim süresinin güncel uzunluğu için Bakanlık düzenlemelerini kontrol edin; sürenin kaçırılması idari para cezası riskini doğurur.
Bildirim yükümlülüğü, Bakanlığın izin kayıtlarını güncel tutmasını ve yabancının statüsünün doğru takip edilmesini sağlar.
Yabancı Çalışan İşten Ayrılış Bildirimleri
İş ilişkisi sona eren yabancı çalışan için yapılması gereken temel bildirimler şunlardır:
| Bildirim | Muhatap kurum | Açıklama |
|---|---|---|
| İş ilişkisinin sona erdiği bildirimi | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı | Elektronik sistem üzerinden, mevzuatta belirtilen süre içinde |
| SGK işten ayrılış bildirgesi | Sosyal Güvenlik Kurumu | Türk vatandaşı çalışanlarda olduğu gibi yasal süresi içinde |
| Aylık prim ve hizmet bildirimi | SGK ve GİB | Ayrılış ayına ait muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde |
SGK bildiriminde ayrılış nedenine uygun çıkış kodu seçilmelidir. Örneğin istifada 3, belirli süreli sözleşmenin sona ermesinde 5, işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden fesihte 4 kodu kullanılır. Yanlış kod seçimi, çalışanın haklarını ve işverenin sorumluluğunu etkileyebilir.
Ayrılış Sürecinde Adım Adım Yapılacaklar
- Ayrılış nedenini ve tarihini netleştirin: İstifa dilekçesi, fesih bildirimi veya sözleşme sona erme tarihi yazılı olarak belgelenmelidir.
- İhbar sürelerini kontrol edin: Belirsiz süreli sözleşmelerde İş Kanunu'nun ihbar süreleri yabancı çalışanlar için de geçerlidir: 6 aydan az hizmette 2 hafta, 6 ay–1,5 yıl arasında 4 hafta, 1,5–3 yıl arasında 6 hafta, 3 yıldan fazla hizmette 8 hafta.
- Hak edişleri hesaplayın: Son ücret, kullanılmamış yıllık izin ücreti ve koşulları varsa kıdem ve ihbar tazminatı hesaplanır. Kıdem tazminatı tavanı 01.07.2026–31.12.2026 dönemi için 73.729,87 TL'dir.
- SGK işten ayrılış bildirgesini verin: Doğru çıkış kodunu seçerek yasal süre içinde bildirin.
- Bakanlığa bildirim yapın: Çalışma izni sisteminde iş ilişkisinin sona erdiğini bildirin ve bildirimin kaydını saklayın.
- Çalışma belgesini düzenleyin: İş Kanunu md. 28 gereği ayrılan çalışana çalışma belgesi verilmelidir.
- Yabancıyı bilgilendirin: Çalışma izninin ikamet işlevinin de etkileneceğini, yeni işveren veya ikamet izni seçeneklerini değerlendirmesi gerektiğini açıklayın.
Tazminat haklarının genel çerçevesi için kıdem ve ihbar tazminatı yazımıza göz atabilirsiniz.
Yabancı Çalışanın Hakları Türk Çalışanlardan Farklı mı?
İş hukuku açısından yabancı çalışanın hakları, Türk vatandaşı çalışanlarla aynıdır. Kıdem tazminatı için en az 1 yıllık çalışma ve kanunda sayılan fesih hallerinden birinin bulunması gerekir. Yıllık izin ücreti, ihbar tazminatı ve diğer alacaklar da aynı kurallara tabidir. Ayrılış sırasında imzalatılan belgelerin yabancının anlayacağı dilde açıklanması, ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda işvereni korur.
Belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışan yabancılar için sözleşme süresinin, çalışma izni süresiyle uyumlu olup olmadığı da ayrılış planlamasında dikkate alınmalıdır.
Yeni İşverene Geçişte Durum
Yabancı çalışan başka bir işverene geçiyorsa, yeni işverenin kendi adına yeni çalışma izni başvurusu yapması gerekir. Eski işverenin ayrılış bildirimini zamanında yapması, yeni başvurunun sorunsuz ilerlemesine de katkı sağlar. Yeni izin çıkmadan yabancının yeni işyerinde çalışmaya başlaması izinsiz çalışma riski doğurur.
Örnek Senaryo: Deneme Süresinde Sona Eren İlişki
Bir mühendislik firması, yurt dışından getirdiği yabancı bir proje uzmanıyla iki aylık deneme süresi içeren belirsiz süreli iş sözleşmesi imzalıyor. İş Kanunu md. 15'e göre deneme süresi en çok 2 ay olabilir (toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar) ve bu süre içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. Birinci ayın sonunda taraflar, beklentilerin örtüşmediği sonucuna varıyor ve iş ilişkisini sonlandırıyor.
Bu durumda firmanın yapması gerekenler şunlardır:
- Fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve yabancının anlayacağı dilde açıklamak.
- Çalışılan sürenin ücretini ve varsa diğer alacakları ödemek.
- SGK işten ayrılış bildirgesini uygun çıkış koduyla yasal süre içinde vermek.
- Bakanlığa, iş ilişkisinin sona erdiğini mevzuatta öngörülen süre içinde bildirmek.
- Yabancıyı, çalışma izninin ikamet işlevinin de etkileneceği konusunda bilgilendirmek.
Deneme süresinde fesih, tazminat açısından işvereni rahatlatsa da çalışma iznine ilişkin bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Kısa süren bir iş ilişkisinde bu bildirimin unutulması sık karşılaşılan bir hatadır.
Kontrol Listesi
- Ayrılış belgesi (istifa/fesih/sona erme) imzalı ve tarihli mi?
- İhbar süresi veya ihbar tazminatı hesaplandı mı?
- Kullanılmamış yıllık izin ücreti hesaplandı mı?
- SGK işten ayrılış bildirgesi doğru kodla verildi mi?
- Bakanlığa iş ilişkisinin sona erdiği bildirildi mi?
- Çalışma belgesi düzenlenip teslim edildi mi?
- Özlük dosyası arşivlendi mi?
- Yabancı, statüsü konusunda bilgilendirildi mi?
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; bildirim süreleri ve usulleri değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanı veya mali müşavire başvurmanızı öneririz.
Ayrılış Süreçlerinizi Eksiksiz Yönetin
Yabancı çalışanın ayrılışı, hem iş hukuku hem de uluslararası işgücü mevzuatı açısından birlikte yönetilmesi gereken bir süreçtir. İK Partner olarak iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz kapsamında ayrılış süreçlerinizi, tazminat hesaplarınızı ve bildirimlerinizi kontrol ediyoruz. Ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşın.
