Haklı fesihte ispat yükü işverendedir: İşveren, iş sözleşmesini İş Kanunu md. 25'e dayanarak derhal feshettiğinde, gösterdiği olayın gerçekten yaşandığını ve kanundaki hallerden birine girdiğini kanıtlamak zorundadır. Kanıtlanamayan haklı fesih, haksız fesih sonuçları doğurur; kıdem ve ihbar tazminatı ile iş güvencesi kapsamındaki çalışanda işe iade riski gündeme gelir. Bu nedenle haklı feshin gücü, olayın ağırlığından çok dosyanın kalitesine bağlıdır.
Md. 25/II bentlerinin tek tek açıklaması için İş Kanunu 25/II haklı fesih bentleri yazımıza bakabilirsiniz. Bu yazı, bentlerin ötesine geçerek her bir haklı fesih nedeninde neyi, nasıl kanıtlamanız gerektiğine odaklanır.
İspat Yükü Neden İşverende?
Medeni Kanun md. 6'daki genel kural, herkesin hakkını dayandırdığı olguyu ispat etmesidir. Sözleşmeyi bildirim süresine uymadan ve tazminatsız sona erdiren işveren, bu sonucu doğuran olguya dayandığı için olayı kanıtlamak zorundadır. İş Kanunu md. 20 de geçerli nedenle fesihte ispat yükünü açıkça işverene verir; işçi feshin başka bir nedene dayandığını iddia ederse bu iddiasını kendisi ispatlar.
Md. 25'in son fıkrasına göre işçi, feshin kanundaki bentlere uygun olmadığı iddiasıyla md. 18, 20 ve 21 çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca işe iade ve işçilik alacağı taleplerinde önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Arabuluculuk masasında da en güçlü argümanınız, belgeli bir dosyadır.
Haklı Fesih Nedenleri ve Gereken Kanıtlar
| Md. 25 hali | Kanıtlanması gereken | Tipik deliller |
|---|---|---|
| I-a: Kendi kusurundan doğan hastalık nedeniyle devamsızlık | Hastalığın kusurlu yaşayıştan doğduğu ve devamsızlığın 3 ardışık / ayda 5 iş gününü aştığı | Devam kayıtları, raporlar, sağlık kurulu raporu |
| I-b: Tedavi edilemeyen hastalık | Hastalığın tedavi edilemezliği ve işyerinde çalışmanın sakıncası | Sağlık kurulu raporu |
| I-son: Uzun süreli hastalık | Devamsızlığın bildirim süresini 6 hafta aşması | Rapor tarihleri, kıdem hesabı |
| II-a: İşvereni yanıltma | Sahte veya gerçeğe aykırı belge/bilgi ve bunun esaslı olduğu | Başvuru formu, diploma/sertifika teyit yazısı |
| II-b, c, d: Hakaret, taciz, sataşma | Söz veya eylemin içeriği, tarihi ve muhatabı | Tanık beyanları, yazışmalar, kamera kaydı, şikâyet dilekçesi |
| II-e: Güveni kötüye kullanma, hırsızlık | Eylem, zarar veya zarar tehlikesi, çalışanla bağlantı | Envanter ve kasa raporu, sistem kayıtları, kamera, iç denetim raporu |
| II-g: Devamsızlık | İzinsiz ve mazeretsiz devamsızlık günleri | Giriş-çıkış kayıtları, devamsızlık tutanakları, mazeret sorma yazısı |
| II-h: Görevi yapmamakta ısrar | Görevin tanımı, hatırlatma ve ısrar | Görev tanımı, yazılı talimat, hatırlatma yazısı, tutanak |
| II-ı: İş güvenliğini tehlikeye düşürme, hasar | Kusur, tehlike veya 30 günlük ücretle ödenemeyecek hasar | Olay raporu, İSG eğitim kayıtları, hasar tespiti |
| III: Zorlayıcı neden | İşçiyi bir haftadan fazla çalışmaktan alıkoyan sebep | Resmî belgeler, olayın süresi |
| IV: Gözaltı/tutukluluk | Devamsızlığın bildirim süresini aşması | Resmî yazı, devamsızlık süresi hesabı |
Devamsızlık dosyasının nasıl kurulacağını devamsızlık nedeniyle fesih yazımızda adım adım anlattık.
Delil Türleri ve Güçlü Kullanımı
Tutanak
Tutanak, olayı tespit eden en yaygın belgedir. Gücü, olayla eş zamanlı düzenlenmesine ve içeriğinin somutluğuna bağlıdır. İyi bir tutanakta olayın tarihi ve saati, yeri, ne olduğu (yorum değil gözlem), olaya tanık olan kişilerin adları ve imzaları bulunur. İlgili çalışan imzadan kaçınırsa bu durum da tutanağa yazılır. Günler sonra hazırlanan ve tek kişinin imzasını taşıyan tutanaklar uyuşmazlıkta zayıf kalabilir. Şablon için disiplin tutanağı örneği sayfamıza bakabilirsiniz.
Tanık
Tanıkların olayı bizzat görmüş olması önemlidir; "duydum" niteliğindeki beyanlar sınırlı değer taşır. Tanıkların adını ve görevini dosyada belirtin, ancak beyanlarını yönlendiren hazır metinler imzalatmaktan kaçının.
Kamera kayıtları ve elektronik veriler
Kamera kaydı, e-posta, kart giriş kayıtları, ERP veya kasa sistemi logları güçlü delillerdir. Ancak bu verilerin işlenmesinin 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na uygun olması gerekir: Çalışanlar kameralı alanlar ve izleme konusunda önceden aydınlatılmış olmalı, kayıtlar amaçla sınırlı ve orantılı tutulmalıdır. Kayıtları olay anında yedekleyin; otomatik silinme süresi dolmadan kopyasını alın.
Belge ve resmî yazılar
Sağlık kurulu raporu, savcılık veya kolluk yazıları, diploma teyit yazıları gibi resmî belgeler en yüksek ispat değerine sahiptir. Uygulamada ceza yargılamasının sonucunu beklemek zorunlu değildir; iş mahkemesi olayı kendi delilleriyle değerlendirir. Yine de ceza dosyasındaki tespitler iş davasında önemli rol oynayabilir.
Savunma: Zorunlu mu, Neden Gerekli?
İş Kanunu md. 19, işçinin davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerle sözleşmenin savunması alınmadan feshedilemeyeceğini düzenler; ancak md. 25/II'ye uygun fesih hakkını saklı tutar. Yani ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık halinde savunma kanunen şart değildir.
Buna rağmen savunma istemek üç açıdan işverenin yararınadır:
- Olayı netleştirir: Çalışanın açıklaması, olayın sizin bilmediğiniz bir yönünü ortaya çıkarabilir.
- İspatı güçlendirir: Çalışan olayı kabul ederse ya da çelişkili açıklama yaparsa bu dosyaya girer.
- Orantılılığı gösterir: Çalışana söz hakkı verildiği ve kararın değerlendirme sonucunda alındığı belgelenir.
Savunma isteme yazısında olayı, tarihini ve savunma için verilen makul süreyi belirtin. Savunma istemi 6 iş günlük hak düşürücü süreyi durdurmaz; bu nedenle savunmaya kısa ama makul bir süre verin. Örnek yazı için savunma alma usulü yazımıza bakabilirsiniz.
6 İş Günü ve 1 Yıl: Süre de İspat Konusudur
Md. 26'ya göre ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa dayalı fesih hakkı, olayın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü ve her halde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır; işçi maddi çıkar sağlamışsa bir yıllık süre uygulanmaz. Uyuşmazlıkta işveren, feshin bu süreler içinde yapıldığını da göstermek durumunda kalabilir.
Uygulamada sürenin, fesih yetkisine sahip kişinin veya kurulun olayı öğrendiği tarihten başladığı kabul edilir. Bir soruşturma yürütülüyorsa sürenin, soruşturmanın makul sürede tamamlanıp sonucun yetkiliye sunulmasıyla işlediğine dair değerlendirmeler bulunur; ancak bu konuda uygulamada farklı kararlar görülebilir. Bu nedenle:
- Olayın öğrenildiği tarihi ve kimin öğrendiğini yazılı kaydedin.
- Soruşturma yapılacaksa başlangıç ve bitiş tarihlerini belgeleyin, gereksiz uzatmayın.
- Fesih bildiriminde öğrenme tarihini belirtin.
Hesap örnekleri için fesihte 6 iş günü kuralı yazımıza bakın.
Temsilî Bir Örnek: Aynı Olay, İki Farklı Dosya
Temsilî bir örnek: Bir depoda sayım farkı tespit edilir ve bir çalışanın ürün çıkardığından şüphelenilir.
Zayıf dosya: Depo sorumlusu farkı iki hafta sonra yöneticiye iletir. Yönetici, çalışanı sözlü olarak uyarır; ertesi hafta "güveni kötüye kullanma" gerekçesiyle tek cümlelik bir fesih bildirimi verilir. Kamera kaydının silinme süresi dolmuştur, sayım raporu imzasızdır, savunma istenmemiştir. Bu dosyada hem olayın kanıtı hem de sürenin korunduğu tartışmalıdır.
Güçlü dosya: Sayım farkı aynı gün imzalı rapora bağlanır, ilgili saatlerin kamera kaydı yedeklenir, sistemdeki çıkış kayıtları alınır ve fesih yetkilisine aynı gün bilgi verilir. Çalışandan iki gün süreli yazılı savunma istenir. Savunmada çelişkili açıklamalar yer alır. Fesih bildirimi; olayın tarihini, tespit yöntemini, öğrenme tarihini ve md. 25/II-e bendini açıkça yazarak süre içinde tebliğ edilir.
İki dosyada olay aynıdır; ancak ikincisi uyuşmazlıkta işvereni çok daha güçlü bir konuma taşır.
Adım Adım Haklı Fesih Dosyası
- Olayı tespit edin: Aynı gün tutanak düzenleyin, tanıkları belirleyin.
- Delilleri koruyun: Kamera ve sistem kayıtlarını yedekleyin, belgeleri dosyalayın.
- Öğrenme tarihini kaydedin: 6 iş günü son tarihini takvime işleyin.
- Savunma isteyin: Olayı ve süreyi belirten yazıyı tebliğ edin.
- Değerlendirin: Olayın hangi bende girdiğini, ağırlığını ve çalışanın geçmişini birlikte ele alın; daha hafif bir yaptırım yeterli mi sorusunu cevaplayın.
- Fesih bildirimini yazın: Olayı, tarihini, dayanılan bendi ve öğrenme tarihini açıkça belirtin. Örnek için fesih bildirimi nasıl yazılır yazımıza bakın.
- Tebliğ edin: İmza karşılığı; imzadan kaçınma halinde tutanakla veya noter aracılığıyla.
- Çıkış işlemlerini tamamlayın: Son ücret ve izin ücretini ödeyin, çıkış kodunu gerekçeyle uyumlu seçin.
Sık Yapılan Hatalar
- Genel ifadelerle fesih: "Güveni kötüye kullandığınız tespit edilmiştir" gibi olay içermeyen bildirimler ispatı zorlaştırır.
- Sonradan hazırlanan tutanaklar: Olaydan günler sonra, toplu imzayla düzenlenen tutanakların inandırıcılığı düşüktür.
- Kişisel verilere aykırı delil: Aydınlatma yapılmadan izlenen özel yazışmalar hem delil değeri hem KVKK açısından risk taşır.
- Süreyi aşmak: Soruşturmayı haftalarca sürdürüp 6 iş gününü kaçırmak.
- Fesih gerekçesini sonradan değiştirmek: Bildirimde yazılmayan bir nedene davada dayanmak, Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında kabul görmez.
- Aynı olaya iki yaptırım: Daha önce uyarı veya ücret kesme cezası verilmiş bir olay için ayrıca fesih yapmak.
Fesih Dosyanızı Birlikte Hazırlayalım
Haklı fesih kararı, hızlı ama dikkatli hareket etmeyi gerektirir. İK Partner, olay tespitinden fesih bildirimine kadar tüm belgeleri sizinle birlikte hazırlar ve dosyanın uyuşmazlıkta ayakta kalmasına odaklanır. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyin veya bizimle iletişime geçin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın.
