Tazminatsız fesih denince akla ilk gelen düzenleme İş Kanunu 25/II hükmüdür. 4857 sayılı Kanun'un 25. maddesinin (II) numaralı bendi, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışlarını dokuz alt bent halinde sayar ve bu hallerde işverene, ihbar süresi beklemeden ve kıdem ile ihbar tazminatı ödemeden sözleşmeyi feshetme hakkı verir.
Ancak bu güçlü hak, sıkı koşullara bağlıdır. Her bendin kendi unsurları vardır, işveren bu unsurları ispatla yükümlüdür ve fesih hakkı md. 26'daki hak düşürücü süreler içinde kullanılmalıdır. Bu rehberde bentleri tek tek ele alıyor, her biri için uygulamada nelere dikkat etmeniz gerektiğini ve SGK'ya hangi çıkış koduyla bildirim yapılacağını özetliyoruz.
İş Kanunu 25/II Bentleri ve Çıkış Kodları Tablosu
SGK işten çıkış kodlarında 42 ile 50 arasındaki kodlar, 25/II'nin (a) ile (ı) arasındaki bentlerine sırasıyla karşılık gelir.
| Bent | Kısa içerik | SGK kodu |
|---|---|---|
| a | İşe alımda gerekli vasıf veya bilgi konusunda işvereni yanıltma | 42 |
| b | İşverenin veya aile üyelerinin şeref ve namusuna dokunacak söz/davranış, asılsız ağır isnat | 43 |
| c | İşverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunma | 44 |
| d | İşverene, ailesine veya başka bir işçiye sataşma; işe sarhoş veya uyuşturucu etkisinde gelme, işyerinde kullanma | 45 |
| e | Doğruluk ve bağlılığa aykırı davranışlar (güveni kötüye kullanma, hırsızlık, meslek sırrını açıklama vb.) | 46 |
| f | İşyerinde, yedi günden fazla hapis cezası gerektiren ve ertelenmeyen bir suç işleme | 47 |
| g | İzinsiz ve haklı sebep olmaksızın devamsızlık | 48 |
| h | Hatırlatılmasına rağmen görevi yapmamakta ısrar | 49 |
| ı | İş güvenliğini tehlikeye düşürme veya işyeri malına ağır zarar verme | 50 |
Bentler Tek Tek: Uygulamada Dikkat Edilecekler
(a) İşvereni yanıltma
Çalışanın, işin esaslı bir unsuru için gerekli vasfı (diploma, ehliyet, sertifika, deneyim) taşımadığı halde taşıyormuş gibi göstermesi veya gerçeğe aykırı bilgi vermesi halidir. Yanıltmanın esaslı noktaya ilişkin olması gerekir; işle ilgisiz bir bilgideki küçük hata yeterli değildir. Sahte belge tespit edildiğinde belgenin aslı ile karşılaştırma ve resmi doğrulama yazışmaları delil olarak saklanmalıdır.
(b) Şeref ve namusa dokunma, asılsız isnat
İşverene veya aile üyelerine yönelik hakaret, aşağılayıcı sözler ya da işveren hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ihbar ve isnatlar bu bent kapsamındadır. Sosyal medya paylaşımları da değerlendirmeye girebilir; ekran görüntüsü tarih ve bağlantı bilgisiyle tutanağa bağlanmalıdır. Hakaretin ağırlığı ve bağlamı önemlidir; sıradan bir tartışmadaki sert ifade her zaman haklı neden sayılmayabilir.
(c) Başka bir işçiye cinsel taciz
İşveren, cinsel taciz iddiasını öğrendiğinde hem mağduru koruma hem de olayı araştırma yükümlülüğü altındadır. Gizlilik içinde yürütülen bir soruşturma, tanık beyanları ve yazışmalar bu bentte belirleyicidir. Soruşturma yöntemleri için işyerinde şikayet ve soruşturma süreci yazımız yol gösterici olabilir.
(d) Sataşma ve sarhoş/uyuşturucu etkisinde gelme
Fiziksel veya sözlü saldırı, tehdit ve işe alkollü ya da uyuşturucu madde etkisinde gelme bu bentte toplanır. Alkol şüphesinde tespit yöntemi önemlidir; tanıklı tutanak, varsa işyeri hekiminin gözlemi ve çalışanın kabulü veya reddi kayda geçirilmelidir.
(e) Doğruluk ve bağlılığa aykırılık
En geniş bent budur. Hırsızlık, zimmet, sahte masraf beyanı, işverenin müşterisini rakibe yönlendirme, ticari sır paylaşımı gibi güveni sarsan davranışlar bu kapsamda değerlendirilir. Bu bentte maddi çıkar sağlanmışsa md. 26'daki bir yıllık üst süre uygulanmaz; yine de öğrenmeden itibaren 6 iş günü kuralı geçerlidir.
(f) İşyerinde suç işleme
İşçinin işyerinde yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve ertelenmeyen bir suç işlemesi halidir. Bu bentte ceza yargılamasının sonucu belirleyici olabileceğinden, fesih kararını çoğu zaman (e) veya (d) gibi başka bentlerle birlikte değerlendirmek gerekir.
(g) Devamsızlık
İşverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki iş günü, bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü veya bir ayda üç iş günü işe gelmeme. Devamsızlık tutanaklarının her gün için ayrı tutulması ve çalışana mazeretini sorma yazısı gönderilmesi önerilir.
(h) Görevi yapmamakta ısrar
Bu bentte anahtar kelime hatırlatma ve ısrardır. Görevin çalışanın iş tanımı kapsamında olması, yazılı olarak hatırlatılması ve buna rağmen yerine getirilmemesi gerekir. Sözleşmede bulunmayan veya çalışma koşulunu esaslı biçimde değiştiren bir talimata uymamak bu bent kapsamında değerlendirilmez.
(ı) İş güvenliğini tehlikeye düşürme ve zarar
Çalışanın kendi isteği veya savsaması yüzünden iş güvenliğini tehlikeye sokması ya da işyeri malına veya elinin altındaki eşyaya otuz günlük ücretiyle ödeyemeyeceği derecede zarar vermesi halidir. İSG eğitim kayıtları ve talimatların çalışana tebliğ edildiğine dair belgeler ispat açısından önemlidir.
İş Kanunu 25/II Feshinde Usul
25/II'ye dayanan fesihte şu adımları izlemeniz önerilir:
- Olayı öğrenir öğrenmez tarih ve saat belirterek kayıt altına alın; 6 iş günü bu andan itibaren işlemeye başlayabilir.
- Delilleri toplayın; tanıkların yazılı beyanlarını alın.
- Çalışanın savunmasını isteyin. Md. 19 savunmayı 25/II için zorunlu tutmaz, ancak olayın açıklığa kavuşması için faydalıdır.
- Fesih bildirimini, dayanılan bendi ve somut olayı açıkça yazarak düzenleyin ve tebliğ edin.
- SGK işten ayrılış bildirgesinde ilgili bende karşılık gelen kodu (42–50) seçin.
- Kullanılmamış yıllık izin ücretini ve hak edilmiş ücret alacaklarını ödeyin; bu alacaklar haklı fesihte de düşmez.
Sık Yapılan Hatalar
- Birden fazla bende dayanırken hiçbirini somut olayla ilişkilendirmemek,
- Haklı neden yerine "işçinin kusurlu davranışı" gibi muğlak ifadeler kullanmak,
- 25/II ile fesih yapıp çıkış kodunu 4 olarak bildirmek (kod ile fesih gerekçesi uyumsuzluğu),
- Soruşturmayı uzatıp hak düşürücü süreyi kaçırmak,
- Kullanılmamış izin ücretini ödememek (md. 59'a aykırılığın 2026 idari para cezası her işçi için 4.815 TL'dir).
Haklı Fesih Kararlarında Destek
Bentlerden hangisinin somut olaya uyduğunu doğru belirlemek ve delilleri zamanında toplamak, feshin mahkemede ayakta kalması için belirleyicidir. İK Partner, haklı fesih süreçlerinde tutanak şablonlarından fesih bildirimine kadar destek veren iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmeti sunar. Ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat ve yargı içtihatları değişebilir. Somut olaylar için hukuk danışmanınıza başvurun.
