İşyerleri büyüdükçe iş sağlığı ve güvenliği kararlarının tek bir kişi tarafından alınması hem zorlaşır hem de riskli hale gelir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, belirli büyüklükteki işyerlerinde İSG'yi kurumsal bir yapıya kavuşturmak için iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulmasını öngörür. İSG kurulu nasıl kurulur sorusu, özellikle çalışan sayısı hızla artan işletmelerde İK ve yönetimin gündemine sık sık gelir.
Kurul; işveren, İSG profesyonelleri, insan kaynakları, teknik birimler ve çalışan temsilcilerini aynı masada buluşturur. Doğru işletildiğinde riskleri erken fark eden, kararları hızla uygulamaya geçiren ve çalışan katılımını somutlaştıran bir mekanizmadır. Yanlış işletildiğinde ise imzası atılan ama içi boş tutanaklardan ibaret kalır.
Bu yazıda kurulun hangi işyerlerinde zorunlu olduğunu, kimlerden oluştuğunu, nasıl çalıştığını ve etkin bir kurul için pratik önerileri ele alıyoruz.
Hangi İşyerlerinde İSG Kurulu Zorunludur?
Kanunun 22. maddesine göre, belirli sayının üzerinde çalışanın bulunduğu ve belirli süreden uzun süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren, İSG mevzuatına uygun çalışmalarda bulunmak üzere kurul oluşturur. Kurulun oluşumu, görev ve yetkileri, çalışma usulleri İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik'te düzenlenmiştir.
Çalışan sayısı ve süre eşikleri için kanun metnine ve yönetmeliğe başvurmanız gerekir. Pratikte dikkat edilmesi gereken noktalar:
- Eşiğin aşılıp aşılmadığı işyeri bazında değerlendirilir.
- Çalışan sayısı dalgalanan işyerlerinde (sezonluk işler, şantiyeler) eşiğin ne zaman aşıldığı düzenli takip edilmelidir.
- Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu işyerlerinde kurulun oluşturulması ve koordinasyonu ayrıca düzenlenmiştir.
- Kurul zorunluluğu olmayan işyerleri de gönüllü olarak benzer bir koordinasyon yapısı kurabilir.
Kurul Kimlerden Oluşur?
Yönetmeliğe göre kurul, aşağıdaki üyelerden oluşur:
| Üye | Kurulda rolü |
|---|---|
| İşveren veya işveren vekili | Kurul başkanı |
| İş güvenliği uzmanı | Kurul sekreteri |
| İşyeri hekimi | Sağlık konularında görüş ve öneri |
| İnsan kaynakları, personel, sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi | Personel ve idari konularda koordinasyon |
| Varsa sivil savunma uzmanı | Acil durum ve afet konuları |
| Varsa formen, ustabaşı veya usta | Sahadaki uygulama bilgisi |
| Çalışan temsilcisi; birden fazla ise baş temsilci | Çalışanların görüşlerinin aktarılması |
Kurul üyelerinin görevlendirilmesi yazılı olarak yapılmalı ve üye listesi işyerinde duyurulmalıdır. Çalışan temsilcisinin nasıl belirleneceğini İSG çalışan temsilcisi yazımızda anlattık.
İSG Kurulu Nasıl Kurulur? Adım Adım
- Eşik kontrolü: İşyerinin çalışan sayısı ve işin süresi açısından kurul zorunluluğunun doğup doğmadığını belirleyin.
- Üyelerin belirlenmesi: Yönetmelikte sayılan görevleri yürüten kişileri tespit edin; çalışan temsilcisinin seçimini tamamlayın.
- Yazılı görevlendirme: Her üye için görevlendirme yazısı hazırlayın ve imzalatın.
- Çalışma usulünün belirlenmesi: Toplantı takvimi, gündem hazırlığı, tutanak düzeni ve kararların takip yöntemi gibi konuları yazılı hale getirin.
- Eğitim: Kurul üyelerine görevlerine uygun eğitim verilmesini sağlayın.
- Duyuru: Kurulun kurulduğunu, üyelerini ve çalışanların kurula nasıl ulaşabileceğini duyurun.
- İlk toplantı: İlk toplantıda işyerinin mevcut risk değerlendirmesi, açık tespitler ve yıllık çalışma planı gündeme alınabilir.
Kurulun Görevleri
Yönetmelik, kurula geniş bir görev alanı tanır. Başlıcaları şunlardır:
- İşyerinin niteliğine uygun bir İSG iç yönetmelik taslağı hazırlamak
- İSG yönünden çalışma ortamını ve çalışma şartlarını izlemek, tespitlerde bulunmak, tedbirler önermek
- İşyerinde meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı ve ramak kala olaylarını incelemek
- Eğitim ve öğretim programlarının hazırlanmasına katılmak ve uygulanmasını izlemek
- Acil durum hazırlıklarını ve tatbikatlarını takip etmek
- Yıllık çalışma raporu hazırlamak ve bir sonraki yılın çalışma programını değerlendirmek
- Çalışanların ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaştığında yaptığı başvuruları değerlendirmek
Son madde özellikle önemlidir: 6331 sayılı Kanuna göre ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaşan çalışan, kurul bulunan işyerlerinde kurula başvurarak durumun tespit edilmesini talep eder ve kurul acilen toplanarak karar verir. Bu konuyu çalışmaktan kaçınma hakkı yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Toplantılar ve Kararlar
Kurul, yönetmelikte öngörülen aralıklarla düzenli olarak toplanır; ciddi bir iş kazası veya acil bir durum söz konusu olduğunda olağanüstü toplantı yapılır. Toplantı sıklığı tehlike sınıfına göre farklılaşır; güncel kuralı yönetmelikten kontrol edin.
Etkin toplantılar için pratik öneriler:
- Gündemi önceden paylaşın: Üyeler hazırlıklı gelsin; çalışan temsilcisi çalışanlardan görüş toplayabilsin.
- Verilerle konuşun: İş kazası ve ramak kala sayıları, açık tespitler, eğitim tamamlama durumları her toplantıda gözden geçirilsin.
- Karar defteri tutun: Kararlar yazılı hale getirilsin, imzalansın ve her karar için sorumlu ile termin belirlensin.
- Önceki kararları takip edin: Her toplantı, bir önceki toplantının kararlarının durumuyla başlasın.
- Kararları duyurun: Çalışanları ilgilendiren kararlar panolarda ve iç iletişim kanallarında paylaşılsın.
Asıl işveren ve alt işverenlerin koordinasyonu
Aynı işyerinde birden fazla işverenin çalıştığı durumlarda, örneğin bir fabrikada temizlik, yemek ve bakım hizmetlerinin alt işverenlerce yürütüldüğü yapılarda, kurul çalışmalarının koordinasyonu ayrıca önem kazanır. Alt işverenlerin çalışanlarını etkileyen kararların onlarla paylaşılması, gerektiğinde alt işveren temsilcilerinin toplantılara davet edilmesi ve ortak risklerin birlikte değerlendirilmesi, bölünmüş sorumlulukların arasında kalan boşlukları kapatır. Koordinasyonun nasıl sağlanacağını alt işveren sözleşmelerine de yazmak iyi bir uygulamadır.
Kurul kararlarının uygulanması işverenin sorumluluğundadır. Uygulanmayan kurul kararları, bir kaza sonrasında işverenin riskten haberdar olduğu halde önlem almadığının kanıtı haline gelebilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Eşik aşıldığı halde kurul oluşturmamak
- Toplantıları yapmadan tutanak imzalatmak
- Çalışan temsilcisini seçim yapmadan belirlemek
- Kararlara sorumlu ve termin atamamak
- Yıllık çalışma raporunu hazırlamamak
- Kurulu yalnızca İSG profesyonellerinin yürüttüğü bir toplantıya dönüştürüp yönetimin katılmaması
İK Partner ile Kurul Yapınızı Kurun
İSG kurulunun kurulması ve etkin işletilmesi, İK'nın organizasyon, iletişim ve takip becerilerine dayanır. İK Partner olarak kurul görevlendirme yazılarınızı, çalışma usulünüzü ve karar takip sisteminizi oluşturmanıza destek veriyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanınıza ve İSG profesyonelinize başvurun.
