İş sağlığı ve güvenliği yalnızca yönetimin ve İSG profesyonellerinin işi değildir; riskleri en iyi bilenler çoğu zaman o işi her gün yapan çalışanlardır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu bu nedenle çalışanların İSG süreçlerine katılımını bir yükümlülük olarak düzenler ve bu katılımın kurumsal aracı olarak İSG çalışan temsilcisi müessesesini öngörür.
Çalışan temsilcisi; risk değerlendirmesi ekibinde yer alan, çalışanların görüş ve önerilerini işverene ileten, gerektiğinde tedbir alınmasını talep eden ve bu görevi nedeniyle kanuni güvenceden yararlanan kişidir. Buna rağmen birçok işyerinde temsilci ya hiç belirlenmemiş ya da yalnızca kâğıt üzerinde bir isim olarak kalmıştır. Bu yazıda temsilcinin nasıl belirleneceğini, görev ve yetkilerini, güvencelerini ve işverenin dikkat etmesi gereken noktaları ele alıyoruz.
İSG Çalışan Temsilcisi Kimdir?
Kanunda çalışan temsilcisi; iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalara katılma, çalışmaları izleme, tedbir alınmasını isteme, tekliflerde bulunma ve benzeri konularda çalışanları temsil etmeye yetkili kişi olarak tanımlanır.
Temsilci görevlendirme yükümlülüğü kanunun 20. maddesinde düzenlenmiştir. İşveren, işyerinin değişik bölümlerindeki riskleri ve çalışan sayısını göz önünde bulundurarak dengeli dağılıma dikkat eder ve çalışan sayısına göre belirlenen sayıda temsilci görevlendirir. Kaç temsilci gerektiği çalışan sayısına bağlıdır; güncel sayısal ölçütler için kanun metnine bakmanız gerekir.
Temsilci Nasıl Belirlenir?
Kanunun öngördüğü temel yöntem seçimdir. Seçimle belirlenemediği durumlarda işveren atama yapar. Birden fazla temsilci bulunan işyerlerinde, temsilciler arasından baş temsilci de seçimle belirlenir.
İşyerinde yetkili sendika varsa, sendika temsilcileri çalışan temsilcisi olarak da görev yapar. Bu durumda ayrıca seçim yapılması gerekmez.
Adım adım seçim süreci
- Duyuru: Seçim yapılacağı, temsilci sayısı, aday olma koşulları ve seçim takvimi tüm çalışanlara yazılı olarak duyurulur.
- Aday başvurusu: İsteyen çalışanlar aday olur. Farklı bölümlerden adaylık teşvik edilir.
- Seçim: Gizli oy ve açık sayım ilkesine uygun, çalışanların serbestçe oy kullanabileceği bir ortamda seçim yapılır.
- Tutanak: Seçim sonuçları tutanakla belgelenir ve imzalanır.
- Görevlendirme yazısı: Seçilen temsilciye işveren tarafından yazılı görevlendirme yapılır.
- Duyuru ve eğitim: Temsilcinin kim olduğu çalışanlara duyurulur ve temsilciye görevine uygun eğitim verilir.
Seçime aday çıkmaması veya katılım olmaması halinde atama yapılabilir; bu durumda da sürecin tutanakla belgelenmesi önemlidir.
Örnek seçim duyurusu iskeleti
Duyuru metni kısa ve anlaşılır olmalıdır. Aşağıdaki iskeleti kendi işyerinize göre uyarlayabilirsiniz:
- Konu: İş sağlığı ve güvenliği çalışan temsilcisi seçimi
- Giriş: 6331 sayılı Kanun kapsamında işyerimizde çalışan temsilcisi seçimi yapılacaktır.
- Temsilci sayısı: İşyerimizde ... adet temsilci seçilecektir.
- Adaylık: Aday olmak isteyen çalışanlarımızın ... tarihine kadar İK birimine yazılı başvurması rica olunur.
- Seçim yeri ve zamanı: Seçim ... tarihinde, ... saatleri arasında, ... adresinde gizli oyla yapılacaktır.
- Sonuç: Seçim sonuçları tutanakla belirlenecek ve tüm çalışanlara duyurulacaktır.
- İmza: İşveren veya işveren vekili
Duyurunun panoya asılmasının yanında e-posta veya iç iletişim uygulaması üzerinden de paylaşılması, katılımı artırır ve duyurunun yapıldığını kanıtlamayı kolaylaştırır.
Temsilcinin Görev ve Yetkileri
| Alan | Temsilcinin rolü |
|---|---|
| Risk değerlendirmesi | Risk değerlendirmesi ekibinin üyesi olarak çalışmalara katılır |
| Öneri ve talep | Tehlikenin azaltılması veya kaynağında yok edilmesi için işverene öneride bulunur, tedbir alınmasını ister |
| Görüş alma | İSG ile ilgili konularda işverenin danışacağı çalışan tarafını temsil eder |
| İSG kurulu | Kurulu bulunan işyerlerinde kurulun üyesidir |
| Bilgilendirme | Çalışanlardan gelen şikâyet ve önerileri işverene iletir, alınan önlemler hakkında çalışanları bilgilendirir |
Kanun, işverenin İSG ile ilgili konularda çalışanların veya temsilcilerinin görüşünü almasını, teklif getirme hakkı tanımasını ve bu konulardaki görüşmelere katılımlarını sağlamasını öngörür (md. 18). Temsilci bu katılımın somut kanalıdır.
Temsilcinin Hakları ve Güvenceleri
Temsilcinin görevini etkin yapabilmesi için kanun bazı güvenceler getirir:
- Haklarının kısıtlanmaması: Temsilcinin görevi nedeniyle hakları kısıtlanamaz.
- İmkân sağlanması: İşveren, temsilcinin görevini yerine getirebilmesi için gerekli imkânları sağlar; bu kapsamda görev için ayrılan zaman ve gerekli bilgilere erişim önemlidir.
- Eğitim: Temsilcilere görevlerine uygun özel eğitim verilir.
- Fesih güvencesi: Kanun, çalışan temsilcilerinin iş sözleşmelerinin feshi bakımından işyeri sendika temsilcilerine tanınan güvenceye ilişkin hükümlerin uygulanacağını düzenler. Bu nedenle temsilcinin iş sözleşmesinin feshi, ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir.
Temsilciyle ilgili bir fesih veya disiplin süreci gündeme geldiğinde, sürecin hukuk danışmanıyla birlikte yürütülmesi büyük önem taşır.
İşverenler İçin Pratik Öneriler
Temsilcinin gerçekten işlev görmesi için şu uygulamalar faydalıdır:
- Temsilciyi risk değerlendirmesi toplantılarına ve saha turlarına fiilen davet edin.
- Temsilcinin ilettiği önerileri bir kayıt sistemine alın ve her birine yazılı yanıt verin.
- Temsilcinin iletişim bilgilerini panolarda ve iç iletişim kanallarında paylaşın.
- Vardiyalı işyerlerinde farklı vardiyalardan temsilci belirlenmesini teşvik edin.
- Temsilcinin görev süresini ve yenileme takvimini belirleyin.
- İş kazası ve ramak kala incelemelerinde temsilcinin görüşünü alın.
Temsilciyle yapılan görüşmelerin kısa notlarla kayda geçirilmesi, hem çalışan katılımının belgelenmesini sağlar hem de zaman içinde tekrar eden sorunların fark edilmesine yardımcı olur. Temsilcinin önerisiyle hayata geçen iyileştirmeleri çalışanlara duyurmak ise temsilciliğe olan güveni artırır.
Sık Yapılan Hatalar
- Seçim yapılmadan doğrudan yöneticinin uygun gördüğü kişiyi atamak
- Temsilcinin kim olduğunu çalışanlara duyurmamak
- Temsilciye eğitim vermemek veya görev için zaman tanımamak
- Temsilciyi risk değerlendirmesi ekibine yalnızca imza için dahil etmek
- Temsilcinin fesih güvencesini göz ardı ederek iş sözleşmesini sonlandırmak
Çalışan katılımının daha kurumsal bir yapıya dönüştüğü İSG kurulu hakkında bilgi için İSG kurulu nasıl kurulur yazımıza göz atabilirsiniz.
İK Partner ile Çalışan Katılımı
Çalışan temsilcisi süreci, İK'nın seçim organizasyonu, iç iletişim ve iş hukuku bilgisini bir araya getirmesini gerektirir. İK Partner olarak temsilci seçim sürecinizi tasarlamanıza, gerekli tutanak ve görevlendirme yazılarını hazırlamanıza ve çalışan katılımını güçlendirmenize destek veriyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanınıza başvurmanızı öneririz.
