Bir şantiyede aynı gün içinde ana yüklenici, birden fazla taşeron, günlük gelen ustalar ve proje süresince değişen ekipler birlikte çalışır. İnşaat sektöründe İK bu yüzden yalnızca işe giriş-çıkış takibinden ibaret değildir; kimin kimin işçisi olduğundan, iş kazasında sorumluluğun nasıl paylaşılacağına kadar pek çok soruyu kapsar. Proje bittiğinde ekibin dağılması da kıdem, ihbar ve fesih süreçlerini sık gündeme getirir.
Bu rehberde müteahhitlik firmaları ve şantiye yöneticileri için en kritik iş hukuku ve İSG başlıklarını, sahaya özel bir uyum kontrol listesini ve sık yapılan hataları özetliyoruz. Genel alt işveren ve İSG yazılarımızı tekrar etmek yerine, bu kuralların şantiye pratiğinde nasıl uygulanacağına odaklanıyoruz.
İnşaat sektöründe İK: çalışma süreleri ve fazla çalışma
Genel kural haftalık 45 saattir; denkleştirme uygulanıyorsa günlük çalışma 11 saati aşamaz. Gün ışığından yararlanmak veya beton dökümü gibi kesintisiz işleri bitirmek için uzun günler yaygındır. Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır; çalışanın yazılı onayı gerekir, her saat %50 zamlı ödenir ve yıllık sınır 270 saattir.
Sağlık kuralları bakımından günde 7,5 saat veya daha az çalışılması gereken işler ayrı bir yönetmelikle düzenlenmiştir. Şantiyede yürütülen işlerin bu kapsamda olup olmadığını İSG profesyonelinizle birlikte kontrol edin. Gece 20.00–06.00 arasında yapılan çalışmalarda gece süresinin 7,5 saati geçmemesi kuralı da geçerlidir.
Ara dinlenmelerin (4 saate kadar 15 dakika, 4–7,5 saat arası 30 dakika, daha uzun çalışmada 1 saat) özellikle sıcak havada fiilen kullandırılması hem hukuki hem de güvenlik açısından önemlidir.
Asıl işveren, alt işveren ve muvazaa riski
İnşaatta işin bölümlerini uzman firmalara vermek olağandır: kaba inşaat, elektrik, mekanik tesisat, cephe, boya. Alt işveren ilişkisinde asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı iş kanunu ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerden birlikte sorumludur. Bu nedenle taşeronların bordro, SGK bildirimi ve ücret ödemelerini düzenli kontrol etmek, ana yüklenicinin kendi riskini yönetmesi anlamına gelir.
Alt işveren ilişkisi kurulurken işin gerçekten ayrı bir bölüm ya da uzmanlık gerektiren bir iş olup olmadığı, alt işverenin kendi organizasyonunu ve ekipmanını kullanıp kullanmadığı değerlendirilmelidir. İşyerini muvazaalı bildirmenin 2026 yılı idari para cezası 302.484 TL'dir. İSG tarafında koordinasyonun nasıl kurulacağını alt işveren İSG koordinasyonu yazımızda ayrıntılı anlattık.
İş sağlığı ve güvenliği: şantiyeye özgü noktalar
Yapı işlerinde İSG, ayrı bir yönetmelikle de düzenlenmiştir ve sağlık ve güvenlik planı, koordinatör görevlendirmesi gibi şantiyeye özgü yükümlülükler içerir. İşyerinin tehlike sınıfını belirlemek için NACE koduna göre tehlike sınıfını kontrol edin; yapı işleri çoğunlukla üst tehlike sınıflarında yer alır ve bu, İSG profesyoneli süresi ile risk değerlendirmesi yenileme sıklığını doğrudan etkiler (çok tehlikelide 2, tehlikelide 4 yıl).
Şantiyelerde öne çıkan riskler şunlardır:
- Yüksekte çalışma, iskele ve korkuluk eksikleri (bkz. yüksekte çalışma İSG önlemleri)
- Kaldırma ekipmanları ve iş makinelerinin periyodik kontrolü
- Kazı, göçük ve elektrik riskleri
- Kişisel koruyucu donanımın zimmetlenmesi ve kullanımının denetlenmesi
- Gürültü, toz ve sıcak-soğuk hava koşulları
İş kazası olduğunda SGK'ya 3 iş günü içinde bildirim yapılmalıdır. Taşeron işçisinin geçirdiği kazada bildirim yükümlülüğünün hangi işverende olduğu ve tutanakların nasıl hazırlanacağı önceden prosedüre bağlanmalıdır.
Mesleki yeterlilik, yabancı işçi ve kayıt dışılık
Bazı inşaat mesleklerinde Mesleki Yeterlilik Kurumu belgesi zorunludur. Hangi pozisyonların zorunlu listede olduğunu güncel tebliğlerden kontrol edin; belgesiz çalıştırma hem idari yaptırım hem de kaza sonrası sorumluluk açısından risk doğurur.
Yabancı işçi çalıştırılacaksa çalışma izni alınmadan işe başlatılmamalıdır. 2026 yılı için 1 yıla kadar süreli çalışma izni harcı 12.574,90 TL'dir (değerli kâğıt bedeli ayrıca alınır). İzinsiz yabancı çalıştırmanın idari para cezası ayrıca uygulanır.
Günlük usta ve işçilerin işe giriş bildirimi, çalışmaya başlamadan önce yapılmalıdır. Kısa süreli çalışmaların bildirilmemesi, şantiyelerde en sık karşılaşılan kayıt dışılık biçimidir. SGK ayrıca inşaat işlerinde asgari işçilik uygulaması yürütür; proje kapanışında eksik işçilik tespiti yapılabileceğini hesaba katın.
Proje sonunda fesih süreçleri
Proje bittiğinde çalışanların sözleşmesi belirli süreli ise süre sonunda kendiliğinden sona erer; ancak belirli süreli sözleşmenin objektif bir nedene dayanması gerekir. Belirsiz süreli sözleşmelerde ise ihbar süreleri (6 aydan az hizmette 2 hafta, 6 ay–1,5 yıl 4 hafta, 1,5–3 yıl 6 hafta, 3 yıldan fazla 8 hafta) uygulanır. En az 1 yıllık hizmeti olan ve kanunda sayılan hallerden biriyle ayrılan çalışana kıdem tazminatı ödenir; 1 Temmuz–31 Aralık 2026 döneminde tavan 73.729,87 TL'dir.
İnşaat için uyum kontrol listesi
| Alan | Kontrol edilecek nokta |
|---|---|
| Alt işveren | Sözleşme, işin niteliği ve taşeron bordro-SGK kontrolleri |
| İSG | Sağlık ve güvenlik planı, risk değerlendirmesi, koordinasyon |
| Ekipman | Kaldırma araçları ve iskelelerin periyodik kontrol raporları |
| Belgeler | MYK belgesi zorunlu meslekler ve İSG eğitim kayıtları |
| SGK | Günlük işçilerin çalışma öncesi işe giriş bildirimi |
| Süreler | Fazla çalışma onayları ve yıllık 270 saat takibi |
| Fesih | Proje sonu ihbar, kıdem ve çalışma belgesi |
Sık yapılan hatalar
- Taşeronun SGK ve ücret ödemelerini hiç kontrol etmemek.
- İSG eğitimini yalnızca kadrolu işçilere vermek, taşeron işçilerini dışarıda bırakmak.
- Günlük işçilerin bildirimini işe başladıktan sonraya bırakmak.
- Her projede yenilenen kısa belirli süreli sözleşmeleri objektif neden olmadan zincirlemek.
Örnek senaryo
Örnek senaryo: Orta ölçekli bir müteahhit, cephe işini bir alt işverene veriyor. Bir cephe işçisi iskeleden düşerek yaralanıyor. İncelemede alt işverenin işçiye yüksekte çalışma eğitimi vermediği ve iskele kontrol raporunun güncel olmadığı anlaşılıyor. Ana yüklenici, birlikte sorumluluk nedeniyle sürece dahil oluyor. Firma bu olaydan sonra taşeron sözleşmelerine İSG belge teslim şartı ekliyor, haftalık koordinasyon toplantısı başlatıyor ve şantiyeye girişte eğitim belgesi kontrolü uyguluyor.
Şantiyeleriniz için destek
Çok taşeronlu projelerde İK ve İSG belgelerini tek bir düzende toplamak, olası bir kaza ya da denetimde savunmanızı güçlendirir. İK Partner olarak müteahhitlik firmalarına alt işveren denetimi, özlük ve SGK kontrolleri ile proje sonu fesih süreçlerinde destek veriyoruz. Ayrıntılar için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme planlayabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlarınız için hukuk danışmanınıza, İSG profesyonelinize veya mali müşavirinize başvurun.
