Denetimlerde ve iş kazası incelemelerinde sorulan ilk sorulardan biri, kazazedenin İSG eğitimi alıp almadığıdır. İSG eğitimleri, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 17. maddesiyle işverene yüklenen temel yükümlülüklerden biridir. Ancak bu yükümlülük, yılda bir kez toplu bir sunum yapıp katılım formu imzalatmakla yerine getirilmiş sayılmaz; eğitimin içeriği, zamanlaması, yöntemi ve belgelendirilmesi mevzuatta ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
Doğru planlanmış bir eğitim programı, çalışanların işyerindeki riskleri gerçekten anlamasını sağlar ve olası bir kazada işverenin özen yükümlülüğünü yerine getirdiğini gösteren en güçlü kanıtlardan biri olur. Bu yazıda eğitimin zorunlu konularını, hangi durumlarda verilmesi gerektiğini, tekrar sıklığının nasıl belirlendiğini ve belgelendirme kurallarını ele alıyoruz.
İSG Eğitimleri Kimin Yükümlülüğü?
Kanun, işverenin her çalışanın İSG eğitimi almasını sağlamasını öngörür. Eğitimle ilgili usul ve esaslar ise Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'te düzenlenmiştir. Temel kurallar şunlardır:
- Eğitim işe başlamadan önce verilmelidir; çalışan eğitim almadan işe başlatılmamalıdır.
- Eğitim, çalışanların çalışma süreleri içinde yapılır ve eğitimde geçen süreler çalışma süresinden sayılır.
- Eğitim maliyeti çalışana yansıtılamaz.
- Eğitim süresinin çalışma süresini aşması halinde aşan süreler fazla çalışma olarak değerlendirilir.
- Eğitim, değişen ve ortaya çıkan yeni risklere uygun olarak yenilenmelidir.
Eğitimi genellikle işyerinde görevli iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi verir. Bazı konularda yetkin kurum ve eğiticilerden destek alınabilir.
Eğitimin Zorunlu Konuları
Yönetmelik, eğitim konularını dört ana başlık altında toplar:
| Başlık | Başlıca konular |
|---|---|
| Genel konular | Çalışma mevzuatı, çalışanların yasal hak ve sorumlulukları, işyeri temizliği ve düzeni, iş kazası ve meslek hastalığından doğan hukuki sonuçlar |
| Sağlık konuları | Meslek hastalıklarının sebepleri ve korunma yöntemleri, biyolojik ve psikososyal risk etmenleri, ilk yardım, tütün ürünlerinin zararları |
| Teknik konular | Kimyasal, fiziksel ve ergonomik risk etmenleri, elle taşıma, yangın ve patlama, iş ekipmanlarının güvenli kullanımı, ekranlı araçlarla çalışma, elektrik tehlikeleri, güvenlik ve sağlık işaretleri, kişisel koruyucu donanım, tahliye ve kurtarma |
| Diğer konular | İşe ve işyerine özgü riskler, risk değerlendirmesinden çıkan konular |
Burada en çok ihmal edilen kısım "diğer konular" başlığıdır. Genel bir sunum her işyerinde benzer olabilir; ancak işyerine özgü riskler, makineler, kimyasallar ve acil durum düzenlemeleri o işyerinin risk değerlendirmesinden türetilmelidir. Bu bağlantının nasıl kurulacağını risk değerlendirmesi nasıl yapılır rehberimizde anlattık.
Eğitim süreleri ve konu başlıklarına ayrılacak asgari süreler tehlike sınıfına göre yönetmelikte belirlenmiştir; güncel değerleri yönetmelik metninden kontrol etmeniz gerekir.
Eğitim Hangi Durumlarda Verilmelidir?
Eğitim tek seferlik değildir. Aşağıdaki durumların her biri ayrı bir eğitim ihtiyacı doğurur:
- İşe giriş: Yeni çalışan, işe başlamadan önce eğitim almalıdır.
- İş veya bölüm değişikliği: Farklı risklere sahip bir göreve geçen çalışana yeni görevine ilişkin eğitim verilmelidir.
- Yeni ekipman veya teknoloji: İş ekipmanının değişmesi veya yeni teknoloji uygulanması halinde eğitim tekrarlanır.
- Periyodik tekrar: Eğitimler tehlike sınıfına göre belirlenen aralıklarla yenilenir; tehlike sınıfı ağırlaştıkça tekrar sıklığı artar.
- İş kazası veya meslek hastalığı sonrası: Kaza geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışana işe dönüşte, nedenleri ve korunma yolları hakkında ilave eğitim verilir.
- Uzun süreli ayrılık sonrası: Herhangi bir nedenle uzun süre işten uzak kalan çalışana işe dönüşte bilgi yenileme eğitimi verilir; süre koşulu yönetmelikte belirtilmiştir.
Özel gruplar ve özel eğitimler
- Alt işveren ve geçici iş ilişkisiyle gelen çalışanlar: İşyerine özgü riskler hakkında bilgilendirilmeli ve gerekli eğitimi almalıdır.
- Çalışan temsilcileri: Görevlerini yürütebilmeleri için özel eğitim almalıdır.
- Destek elemanları: Acil durum ekiplerinde görevli çalışanların görevlerine uygun eğitimi alması gerekir.
- Tehlikeli ve çok tehlikeli işler: Bu sınıflardaki bazı işlerde çalıştırılacak kişilerin ayrıca mesleki eğitim almış olması ve bunu belgelemesi gerekir.
Eğitim Yöntemi: Yüz Yüze mi, Uzaktan mı?
Eğitimin etkinliği yöntemine bağlıdır. Uzaktan eğitimin hangi koşullarda ve hangi konular için kullanılabileceği yönetmelikte düzenlenmiştir. Genel olarak, işyerine özgü riskler, uygulamalı gösterim gerektiren konular (yangın söndürücü kullanımı, KKD kullanımı, tahliye) ve makine başı eğitimler yüz yüze yapılmalıdır.
Etkin bir eğitim için pratik öneriler:
- Eğitimi çalışanların anladığı dilde verin; yabancı çalışanlar için çeviri veya tercüman desteği sağlayın.
- Sunumu sahadan fotoğraflar, gerçek ramak kala örnekleri ve işyerindeki ekipmanlarla zenginleştirin.
- Eğitim sonunda kısa bir değerlendirme yapın; anlaşılmayan konuları tekrar edin.
- Okuma yazma bilmeyen çalışanlar için görsel materyaller ve uygulamalı anlatım kullanın.
Belgelendirme ve Kayıt
Eğitimin verildiğini kanıtlamanın yolu, düzenli ve eksiksiz kayıttır. Eğitim sonunda çalışanlara katılım belgesi düzenlenir ve kayıtlar özlük dosyasında veya İSG dosyasında saklanır. Kayıtlarda bulunması gerekenler:
- Eğitimin tarihi, süresi ve konuları
- Eğitimi verenin adı, unvanı ve imzası
- Katılımcıların adı ve imzası
- Eğitimin yeri ve yöntemi (yüz yüze veya uzaktan)
- İşveren veya işveren vekilinin onayı
Kayıt düzeni için bir eğitim matrisi tutmanız işinizi kolaylaştırır: Her çalışanın hangi eğitimi ne zaman aldığını ve bir sonraki eğitim tarihini tek tabloda izleyin. Bu tablo, denetimde istenecek ilk belgelerden biridir.
Sık Yapılan Hatalar
- Eğitimi işe başladıktan haftalar sonra vermek
- Eğitimi mesai dışında yapıp fazla çalışma ücretini ödememek
- Fiilen yapılmamış eğitimler için katılım formu imzalatmak
- İşyerine özgü riskleri içermeyen genel sunumlarla yetinmek
- Alt işveren çalışanlarını eğitim planının dışında bırakmak
- Tekrar tarihlerini takip etmemek
İK Partner ile Eğitim Planlaması
İSG eğitimlerinin planlanması, takibi ve kayıt düzeni İK süreçleriyle doğrudan bağlantılıdır. İK Partner olarak işe alım, görev değişikliği ve işten ayrılış süreçlerinize İSG eğitim adımlarını entegre ediyor, eğitim matrisinizi kurmanıza destek oluyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için İSG profesyonelinize ve hukuk danışmanınıza başvurun.
