Bir yangının veya ciddi bir yaralanmanın ilk dakikaları, profesyonel ekipler henüz yoldayken geçer. Bu kısa sürede yapılan doğru müdahale, küçük bir olayın felakete dönüşmesini engelleyebilir. İşyerlerinde yangınla mücadele, kurtarma-tahliye ve ilk yardım ekipleri tam da bu boşluğu doldurmak için oluşturulur.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, işverene acil durumlarla mücadele için yeterli sayıda, eğitimli ve donanımlı çalışanı görevlendirme yükümlülüğü yükler. İlk yardımcı sayısı ise ayrıca İlk Yardım Yönetmeliği kapsamında düzenlenir. Kaç kişinin görevlendirileceği tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre değiştiği ve bu ölçütler güncellenebildiği için, bu yazıda rakam vermek yerine ekiplerin doğru kurulması ve canlı tutulmasına odaklanıyoruz.
Güncel sayısal ölçütleri yönetmeliklerin son halinden ve iş güvenliği uzmanınızdan teyit etmenizi öneririz.
Ekip türleri ve temel görevleri
Acil durum organizasyonu genellikle dört ana işlev etrafında kurulur:
| Ekip | Temel görev | Kritik yetkinlik |
|---|---|---|
| Söndürme ekibi | Yangına ilk müdahale, yangının yayılmasını sınırlama | Söndürücü kullanımı, risk algısı, geri çekilme kararı |
| Kurtarma ekibi | Mahsur kalanlara ulaşma, önemli belge ve malzemenin korunması | Bina bilgisi, soğukkanlılık |
| Koruma ekibi | Alanın güvenliği, dış ekiplerin yönlendirilmesi | Çevre güvenliği, iletişim |
| İlk yardım ekibi | Yaralılara profesyonel yardım gelene kadar müdahale | Geçerli ilk yardım eğitimi |
Küçük işyerlerinde bu görevler birleştirilebilir; ancak her görevin bir sahibi olmalıdır. Ekiplerin görevleri, işyerinin acil durum planında senaryo bazında tanımlanmalı ve planla birlikte güncellenmelidir.
İlk yardım ekipleri ve yangın ekibine kimler seçilmeli?
Ekip üyesi seçimi gönüllülük, uygunluk ve süreklilik dengesiyle yapılmalıdır. Seçimde şu kriterleri değerlendirin:
- Fiziksel uygunluk: Merdiven inip çıkabilme, ekipman taşıyabilme
- Çalışma yeri: Ekip üyelerinin binanın farklı katlarına ve bölümlerine dağılması
- Süreklilik: Sık seyahat eden, sahada olmayan veya kısa süreli çalışanların asıl üye yapılmaması
- Vardiya dengesi: Her vardiyada yeterli eğitimli kişinin bulunması
- İstek ve sorumluluk bilinci: Zorla görevlendirilen kişinin kriz anında etkin olması zordur
Görevlendirmeyi yazılı yapın ve çalışana görevinin kapsamını açıklayan bir tebliğ verin. Bu belge özlük dosyasında saklanmalıdır.
Eğitim ve sertifikasyon
Ekip üyelerinin eğitimi, görevlendirme kadar önemlidir. Pratikte dikkat edilmesi gereken noktalar:
- İlk yardımcılar, Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş merkezlerden geçerli ilk yardım sertifikası almış kişiler olmalıdır. Sertifikaların geçerlilik süresini takip edin ve yenileme eğitimlerini zamanında planlayın.
- Söndürme ekibi, söndürücü türlerini, hangi yangın sınıfına hangi söndürücünün kullanılacağını ve ne zaman müdahaleyi bırakıp tahliye edilmesi gerektiğini uygulamalı olarak öğrenmelidir.
- Kurtarma ve koruma ekipleri, binanın teknik altyapısını (elektrik ana şalteri, gaz vanası, yangın dolapları) tanımalıdır.
- Tüm ekipler, düzenli yapılan tatbikatlara katılmalıdır.
İşyerinde yangınla mücadele eğitimlerinin bir kısmı yerel itfaiye teşkilatlarıyla işbirliği içinde yapılabilir; bu konuda bulunduğunuz yerdeki itfaiye müdürlüğünün uygulamalarını öğrenin.
Ekipman ve erişilebilirlik
Eğitimli bir ekip, doğru ekipmana ulaşamıyorsa işlevsizdir. Kontrol listesi:
- Yangın söndürücüler görünür, erişilebilir ve önü kapatılmamış durumda mı?
- Söndürücülerin periyodik bakım etiketleri güncel mi?
- İlk yardım dolabı veya çantası her katta ve kolay bulunur yerde mi?
- İlk yardım malzemelerinin son kullanma tarihleri kontrol ediliyor mu?
- Ekip üyelerini ayırt eden yelek veya kask gibi tanıtıcı ekipman var mı?
- Kişisel koruyucu donanımlar (eldiven, maske) ekip için hazır mı?
Bu kontrolleri aylık bir saha turunun parçası haline getirmek, eksikliklerin birikmesini önler.
Olay anında ve sonrasında ekiplerin rolü
Ekiplerin görevi alarmla başlar ama dış ekipler geldiğinde bitmez. İtfaiye veya ambulans olay yerine ulaştığında koruma ekibi onları en kısa yoldan olay noktasına yönlendirmeli, söndürme ekibi ise yangının yeri, kullanılan söndürücüler ve içeride kalan kişiler hakkında net bilgi vermelidir. İlk yardım ekibi, yaralıya yapılan müdahaleyi ve gözlemlediği belirtileri sağlık ekibine aktarmalıdır.
Olay sonrasında ekip üyelerinin de katıldığı kısa bir değerlendirme toplantısı yapın. Kullanılan söndürücülerin derhal yenilenmesi, eksilen ilk yardım malzemelerinin tamamlanması ve müdahale sırasında yaşanan aksaklıkların kayıt altına alınması bu toplantının çıktıları olmalıdır. Ciddi bir olaya müdahale eden ekip üyelerinin psikolojik olarak etkilenebileceğini de unutmayın; ihtiyaç halinde işyeri hekimi aracılığıyla destek sunulması önemlidir.
Gerçek bir yaralanma veya yangın sonrası yapılacak resmi işlemler için iş kazası sonrası ilk 24 saat rehberimiz pratik bir yol haritası sunar.
Ekip listesini canlı tutmak
En sık rastlanan sorun, ekip listesinin bir kez hazırlanıp unutulmasıdır. İşten ayrılan, bölüm değiştiren veya uzun süreli izne çıkan çalışanlar listeden düşmelidir. Bunun için İK süreçleriyle bağlantı kurun:
- İşten çıkış kontrol listesine "acil durum ekibi üyesi mi?" sorusunu ekleyin.
- Görev değişikliklerinde İSG birimine otomatik bilgi gitmesini sağlayın.
- Doğum izni, uzun süreli rapor veya ücretsiz izin gibi durumlarda yedek üyeyi aktif hale getirin.
- Ekip listesini her çeyrek dönemde gözden geçirin ve panolardaki listeleri güncelleyin.
Ekip üyelerini motive etmek
Acil durum ekibinde görev almak ek bir sorumluluktur. Bu sorumluluğu üstlenen çalışanları görünür kılmak bağlılığı artırır. Takdir mesajları, gelişim planlarına ekip görevinin eklenmesi ve eğitimlerin mesai içinde yapılması basit ama etkili adımlardır. Ekip üyeliğini bir külfet değil, güvenilirlik göstergesi olarak konumlandırmak İSG kültürü açısından da önemlidir.
Acil durum organizasyonunuzu birlikte kuralım
Ekip görevlendirmeleri, eğitim takibi ve listelerin güncel tutulması İK ve İSG süreçlerinin kesiştiği alandır. İK Partner olarak görevlendirme yazılarından eğitim kayıtlarına kadar bu süreçlerin düzenli işlemesine destek oluyoruz. Ayrıntılar için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için İSG profesyonellerine ve hukuk danışmanınıza başvurmanızı öneririz.
