Bir iş sözleşmesini süreli fesihle sona erdirmeye karar veren işveren için asıl iş, karardan sonra başlar: bildirimin nasıl yapılacağı, sürenin hangi gün başlayıp biteceği, çalışanın bu dönemde nasıl çalışacağı ve hangi hakları kullanacağı. İhbar süresi nasıl uygulanır sorusunun cevabı; yazılı bildirimden iş arama iznine, raporun veya yıllık iznin süreye etkisinden süre içinde ortaya çıkan haklı fesih nedenlerine kadar uzanan bir uygulama sürecidir.
Bu rehber, sürelerin ne olduğunu değil, sürecin nasıl yönetileceğini anlatır. Kanuni süreler ve temel kavramlar için ihbar süresi nedir, süreyi kullandırmak ile peşin ödemek arasındaki maliyet karşılaştırması için ihbar önelini kullandırmak mı, peşin ödemek mi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kanuni Çerçeve Özeti
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Süreler | Kıdeme göre 2, 4, 6 veya 8 hafta; sözleşmeyle artırılabilir | İş Kanunu md. 17 |
| Başlangıç | Bildirimin karşı tarafa yapılmasından itibaren | İş Kanunu md. 17 |
| Peşin ödeme | İşveren süreye ait ücreti peşin ödeyerek feshedebilir | İş Kanunu md. 17 |
| İş güvencesi | Peşin ödeme veya süreye uyma, geçerli neden ve işe iade hükümlerinin uygulanmasına engel olmaz | İş Kanunu md. 17 |
| İş arama izni | Günde en az 2 saat, ücret kesintisi olmadan | İş Kanunu md. 27 |
| Yıllık izin | Bildirim süresi ve iş arama izni yıllık izinle iç içe giremez | İş Kanunu md. 59 |
| Askı hâli | Sözleşmenin askıya alındığı hâllerde bildirim süreleri işlemez | TBK md. 432 |
Adım 1: Bildirimi Yazılı ve İspatlanabilir Yapın
Kanun süreli fesih için genel olarak yazılı şekil aramasa da, iş güvencesi kapsamındaki çalışanlar için md. 19 fesih bildiriminin yazılı yapılmasını ve fesih sebebinin açık ve kesin bir şekilde belirtilmesini zorunlu tutar. Bu nedenle her durumda yazılı bildirim yapmak en güvenli yoldur.
Bildirimde bulunması gerekenler:
- Feshin süreli fesih olduğu ve dayanağı,
- Fesih sebebi (iş güvencesi kapsamındaki çalışanlarda zorunlu),
- Bildirim süresinin uzunluğu, başlangıç ve bitiş tarihi,
- Sürenin kullandırılacağı mı, peşin mi ödeneceği,
- İş arama izninin kullanım şekli,
- Sözleşmenin sona ereceği tarih ve ödenecek alacaklar.
Bildirimin çalışana ulaştığı tarih, sürenin başlangıcıdır. Elden teslimde çalışanın tarihli imzasını alın; imzadan kaçınma hâlinde tanıklı tutanak düzenleyin ve bildirimi noter veya iadeli taahhütlü posta gibi ispatlanabilir bir yolla tekrar gönderin. Davranış veya verimle ilgili nedenlerle yapılacak fesihlerde, bildirimden önce savunma alınması gerektiğini de unutmayın.
Adım 2: Süreyi Doğru Hesaplayın
Süre, bildirimin yapıldığı tarihteki kıdeme göre belirlenir ve hafta olarak sayılır. Temsilî örnek: 4 yıllık kıdemi olan çalışana bildirim 1 Ekim'de tebliğ ediliyor. Kanuni süre 8 hafta, yani 56 gündür; süre 26 Kasım'da dolar ve sözleşme bu tarihte sona erer. SGK işten ayrılış bildirgesi ve son ücret hesabı bu tarihe göre yapılır.
Süre hesabında dikkat:
- Sözleşmede veya TİS'te daha uzun bir süre varsa o süre uygulanır.
- TBK md. 432'ye göre bildirim süreleri iki taraf için aynı olmalıdır; farklı süreler yazılmışsa her iki tarafa da uzun olan uygulanır.
- Bildirim süresi, kıdem tazminatı hesabında hizmet süresine dahil edilir; çünkü sözleşme süre sonunda sona erer.
Adım 3: İş Arama İznini Planlayın
Md. 27'ye göre bildirim süresi içinde işveren, çalışana yeni bir iş bulması için iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan iş arama izni vermek zorundadır. İzin günde iki saatten az olamaz. Çalışan isterse izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir; bu durumda toplu izni işten ayrılacağı günden önceki günlere rastlatmak ve işverene bildirmek zorundadır.
| Bildirim süresi | Haftada 6 iş günü düzeninde toplam iş arama izni | 7,5 saatlik iş günü karşılığı |
|---|---|---|
| 2 hafta | 12 gün × 2 saat = 24 saat | 3,2 gün |
| 4 hafta | 24 gün × 2 saat = 48 saat | 6,4 gün |
| 6 hafta | 36 gün × 2 saat = 72 saat | 9,6 gün |
| 8 hafta | 48 gün × 2 saat = 96 saat | 12,8 gün |
Tablo, toplu kullanım tercih edildiğinde çalışanın son günlerde ne kadar süre işyerinde bulunmayacağını gösterir ve devir teslim planlamasında kullanılabilir.
İzinle ilgili yaptırımlar:
- İzin verilmez veya eksik kullandırılırsa, o süreye ait ücret işçiye ayrıca ödenir.
- İzin süresinde işçi çalıştırılırsa, izin ücretine ek olarak çalıştırılan sürenin ücreti %100 zamlı ödenir.
Bu nedenle iş arama izninin hangi saatlerde veya hangi günlerde kullanıldığını yazılı olarak kaydedin. Çalışanın izni kullanmak istemediğini beyan etmesi hâlinde de bunu imzalı olarak alın; aksi hâlde izin verilmediği iddiasıyla karşılaşabilirsiniz.
Adım 4: Süre İçinde Çalışma Düzenini Yönetin
Bildirim süresi içinde iş sözleşmesi tüm hüküm ve sonuçlarıyla devam eder:
- Çalışan ücretini, yan haklarını ve varsa ücret artışlarını almaya devam eder.
- Çalışma saatleri, fazla çalışma ve tatil kuralları aynen uygulanır.
- Çalışanın sadakat ve özen borcu da devam eder; gizli bilgilere erişim, devir teslim kapsamında sınırlandırılabilir.
Uygulamada çalışanın son haftalarda verimi düşebilir veya ekip içinde gerginlik yaşanabilir. Bu riskler, süreyi kullandırmak yerine peşin ödemeyi tercih etmek için meşru bir gerekçedir. Hesap örnekleri için ihbar tazminatı hesaplama rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
Karma uygulamadan kaçının
Sürenin bir kısmını kullandırıp kalanını ödemek veya kanuni süreden kısa bir süre vererek sözleşmeyi sona erdirmek uygulamada görülür. Ancak eksik süreli bildirimlerde Yargıtay uygulamasında bildirim süresine uyulmamış sayılarak ihbar tazminatının tamamına hükmedilen kararlar bulunur; bu konuda farklı kararlar da mevcuttur. Güvenli yol, ya sürenin tamamını kullandırmak ya da tamamının ücretini peşin ödemektir. Karma bir yöntem seçecekseniz, kullandırılan ve ödenen süreleri yazılı olarak açıkça belirtin.
Süre İçinde Ortaya Çıkan Özel Durumlar
Yıllık izin
Md. 59'a göre işverence yapılan fesihlerde bildirim süresi ve iş arama izni, yıllık ücretli izin süreleriyle iç içe giremez. Yani çalışanın kullanılmamış yıllık iznini bildirim süresi içinde kullandırarak "eritmek" mümkün değildir. Kullanılmayan izin, sözleşme sona erdiğinde ücret olarak ödenir. Ayrıntılar için kullanılmayan yıllık izin alacağı yazımıza bakabilirsiniz.
Rapor veya diğer askı hâlleri
Bildirim süresi içinde çalışan rapor alırsa, TBK md. 432'deki "askı hâllerinde bildirim süreleri işlemez" kuralı gündeme gelir. Bu durumda sürenin rapor süresi kadar uzayabileceği değerlendirilmeli ve sona erme tarihi buna göre gözden geçirilmelidir. Raporun hukuki sonuçları için hastalık izni ve rapor dönemi hakları rehberine bakabilirsiniz.
Süre içinde haklı fesih nedeni ortaya çıkması
Bildirim süresi içinde sözleşme devam ettiği için taraflardan biri md. 24 veya md. 25'teki haklı nedenlerden birine dayanarak sözleşmeyi derhal feshedebilir. Örneğin çalışanın bildirim süresinde ardı ardına iki iş günü mazeretsiz devamsızlık yapması veya işverene ait gizli bilgileri izinsiz kopyalaması, md. 25/II kapsamında değerlendirilebilir. Derhal fesih, öğrenmeden itibaren altı iş günü içinde yapılmalıdır. Haklı nedenle derhal fesih, kalan süre ve tazminat hakları bakımından farklı sonuçlar doğurur; karar vermeden önce olayı tutanakla belgeleyin.
Çalışanın istifası
İstifa eden çalışan da bildirim süresine uymak zorundadır. Çalışan süreye uymadan ayrılırsa işveren ihbar tazminatı talep edebilir. İşveren dilerse çalışanı süre bitmeden serbest bırakabilir; bu durumda erken ayrılmaya rıza gösterildiğini ve sözleşmenin sona erme tarihini yazılı olarak kaydetmek, sonradan doğabilecek ücret taleplerini önler.
İşveren İçin Kontrol Listesi
- [ ] Fesih kararı ve gerekçesi yazılı; gerekiyorsa savunma alındı.
- [ ] Bildirim süresi kıdeme ve sözleşmeye göre doğru hesaplandı.
- [ ] Bildirim ispatlanabilir yolla tebliğ edildi; tebliğ tarihi kayıtta.
- [ ] Sürenin kullandırılacağı veya peşin ödeneceği açıkça yazıldı.
- [ ] İş arama izninin kullanım şekli belirlendi ve kayıt altına alındı.
- [ ] Yıllık izin bildirim süresine sıkıştırılmadı.
- [ ] Rapor gibi askı hâllerinde sona erme tarihi yeniden değerlendirildi.
- [ ] Son ücret, kıdem tazminatı ve izin ücreti hesapları sona erme tarihine göre hazırlandı.
Sık Yapılan Hatalar
- Sözlü bildirim: Tarih ve içerik ispatlanamaz; iş güvencesi kapsamındaki çalışanlarda geçersizlik riski doğar.
- İş arama iznini vermemek: İzin ücreti ayrıca ödenir; izin sırasında çalıştırma %100 zamlıdır.
- Yıllık izni bildirim süresinde kullandırmak: Md. 59 buna izin vermez.
- Eksik süre vermek: Tam ihbar tazminatı riskini doğurur.
- Peşin ödemeyi iş güvencesine karşı koruma sanmak: Peşin ödeme, geçerli neden ve işe iade hükümlerini ortadan kaldırmaz.
- Raporlu dönemi görmezden gelmek: Askı hâlinde sürenin işleyişi tartışmalıdır.
Kapanış
İhbar süresi nasıl uygulanır sorusu, aslında bir süreç yönetimi sorusudur: doğru bildirim, doğru süre, kayıt altına alınmış iş arama izni ve süre içindeki özel durumların izlenmesi. Bu adımlar yazılı bir çıkış prosedürüne bağlandığında, fesih uyuşmazlıklarının önemli bir bölümü baştan önlenir. Fesih ve çıkış süreçlerinizi birlikte kurgulamak isterseniz iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden destek alabilir veya bizimle iletişime geçin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için uzman desteği alın.
