Askerlikte ücretsiz izin, askerlik hizmetine giden çalışanın iş sözleşmesini sona erdirmek yerine, tarafların anlaşmasıyla sözleşmenin askerlik süresince askıya alınmasıdır. Bu yolda çalışan kıdem tazminatını almaz, ancak sözleşmesi devam ettiği için dönüşte aynı işverende kaldığı yerden çalışmaya başlar. Diğer yol, 1475 sayılı Kanun md. 14'teki muvazzaf askerlik nedeniyle fesihtir: Çalışan ayrılırken kıdem tazminatını alır, dönüşte ise ancak yeni bir sözleşmeyle işe girebilir. İki seçeneğin kıdem, yıllık izin ve SGK üzerindeki etkisi birbirinden oldukça farklıdır.
Askerlik nedeniyle ayrılışın belge ve çıkış işlemlerini askerlik nedeniyle işten ayrılma yazımızda, tazminat hesabını askerlik nedeniyle kıdem tazminatı yazımızda ele aldık. Bu rehber, işverenin ve çalışanın önündeki seçenekleri yan yana koyar ve her birinin sonuçlarını karşılaştırır.
Üç Yol, Üç Farklı Sonuç
| Konu | Askerlik nedeniyle fesih | Ücretsiz izinle askıya alma | İstifa |
|---|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | En az 1 yıllık kıdem varsa ayrılışta ödenir | Ödenmez; önceki süre korunur | Kural olarak ödenmez |
| İhbar süresi | Yargı uygulamasına göre çalışanın uyma zorunluluğu yoktur | Söz konusu değil | Çalışan bildirim süresine uymalıdır |
| Askerlik süresi kıdeme eklenir mi? | Hayır (sözleşme bitmiştir) | Kural olarak hayır | Hayır |
| Dönüşte iş | Kanuni işe alma yükümlülüğü, yeni sözleşme | Sözleşme kaldığı yerden devam eder | Yükümlülük yok |
| Yıllık izin | Kullanılmamış izin ücreti ayrılışta ödenir | Hak ediş tarihi etkilenebilir | Kullanılmamış izin ücreti ödenir |
| SGK | İşten ayrılış bildirgesi verilir | Ücretsiz izin dönemi prim bildirilmez | İşten ayrılış bildirgesi verilir |
İstifa, çalışan açısından en dezavantajlı yoldur. Askerliğe giden bir çalışanın genel bir istifa dilekçesi imzalaması, kıdem hakkını tartışmalı hâle getirir ve ileride uyuşmazlık doğurur. İşveren olarak çalışana seçenekleri açıkça anlatmanız ve tercihini yazılı almanız en sağlıklı yoldur.
Seçenek 1: Askerlik Nedeniyle Fesih
1475 sayılı Kanun md. 14, iş sözleşmesinin muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla sona ermesi hâlinde kıdem tazminatı ödeneceğini düzenler. Çalışanın aynı işverende en az bir yıllık kıdemi olmalı ve askerlik sevk belgesi veya askerlik durum belgesi dosyaya eklenmelidir. Kıdem tazminatı fesih tarihindeki dönemin tavanıyla sınırlıdır; 1 Temmuz – 31 Aralık 2026 döneminde tavan 73.729,87 TL'dir.
Dönüşte işe alma yükümlülüğü
İş Kanunu md. 31'in son fıkrasına göre herhangi bir askeri ve kanuni ödev nedeniyle işinden ayrılan işçi, ödevin sona ermesinden itibaren iki ay içinde işe girmek isterse işveren onu:
- Eski işinde veya benzeri bir işte boş yer varsa derhal,
- Boş yer yoksa boşalacak ilk işe, başka isteklilere tercih ederek,
- O andaki şartlarla işe almak zorundadır.
Şartlar bulunduğu hâlde işveren bu yükümlülüğü yerine getirmezse, işe alınma isteğinde bulunan eski işçiye üç aylık ücreti tutarında tazminat öder.
Dönüşte kurulan sözleşme yeni bir sözleşmedir. Ayrılışta kıdem tazminatı ödenmişse önceki dönem yeni kıdem hesabına tekrar eklenmez; yıllık izin hak edişi de yeni işe giriş tarihinden itibaren yeniden başlar.
İşveren ne yapmalı? Çalışanın dönüş başvurusunu yazılı alın ve tarihini kaydedin. Boş kadro yoksa bunu belgeleyin ve ilk boşalacak uygun pozisyonu takip edin. "Kadro dolu" cevabını belgesiz vermek, tazminat riskini doğurur.
Seçenek 2: Ücretsiz İzinle Sözleşmeyi Askıya Alma
Bazı çalışanlar, özellikle askerlik süresi kısa olduğunda veya işyerinde kalmak istediklerinde, ayrılmak yerine ücretsiz izin talep eder. Ücretsiz izin iki tarafın anlaşmasına dayanır; işverenin tek taraflı kararıyla çalışan ücretsiz izne çıkarılamaz. Ayrıntılar için ücretsiz izin ve çalışan onayı yazımıza bakabilirsiniz.
Kıdeme etkisi
Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre iş sözleşmesinin askıda kaldığı ücretsiz izin süreleri, sözleşmede veya toplu iş sözleşmesinde aksi öngörülmedikçe kıdem süresine eklenmez. Ancak askerlik öncesi çalışılan süre kaybolmaz. Çalışan dönüşte kaldığı yerden devam eder ve ileride kıdem tazminatını gerektiren bir nedenle ayrıldığında askerlik öncesi ve sonrası süreler toplanır.
Yıllık izne etkisi
İş Kanunu md. 55, yıllık izin hesabında çalışılmış gibi sayılan süreleri sayar. (c) bendi, işçinin muvazzaf askerlik hizmeti dışında manevra veya herhangi bir kanundan dolayı ödevlendirilmesi nedeniyle işe gidemediği günleri yılda 90 güne kadar çalışılmış sayar; muvazzaf askerlik bu bendin kapsamı dışında bırakılmıştır. Aynı maddenin (j) bendindeki "işveren tarafından verilen diğer izinler" ifadesinin askerlik gibi uzun süreli ücretsiz izinleri kapsayıp kapsamadığı ise tartışmalıdır ve uygulamada farklı yaklaşımlar bulunabilir. Bu belirsizliği ücretsiz izin anlaşmasında açıkça düzenlemeniz, ileride çıkabilecek izin uyuşmazlıklarını önler.
SGK ve sağlık güvencesine etkisi
Ücretsiz izin döneminde ücret ödenmediği için prim de bildirilmez; bu süre aylık bildirgede doğru eksik gün nedeniyle gösterilmeli ve ücretsiz izin belgesi dosyada saklanmalıdır. Uzun süreli askıda bildirimin nasıl yapılacağını mali müşavirinizle netleştirin. Sağlık güvencesi açısından ise 5510 sayılı Kanun'a göre askerliğini er veya erbaş olarak yapanlar, sevk tarihi ile terhis tarihi arasında primleri ilgili kamu idaresince karşılanarak genel sağlık sigortalısı sayılır; terhisten sonra da 30 gün süreyle genel sağlık sigortasından yararlanır.
Askerlikte geçen sürenin emeklilik hesabına katılmak istenmesi hâlinde çalışan askerlik borçlanmasına başvurabilir. Bu konuyu çalışanlara nasıl anlatacağınız için askerlik borçlanması yazımıza bakabilirsiniz.
Muvazzaf Askerlik Dışındaki Ödevler: İş Kanunu md. 31
Manevra, seferberlik tatbikatı veya bir kanundan doğan çalışma ödevi gibi muvazzaf askerlik dışındaki nedenlerle işinden ayrılan işçi için İş Kanunu md. 31 farklı bir düzen kurar:
| Kural | İçerik |
|---|---|
| Sözleşmenin akıbeti | İşçinin ayrıldığı günden başlayarak iki ay sonra işverence feshedilmiş sayılır |
| Şart | İşçinin o işte en az bir yıl çalışmış olması |
| Süre uzaması | Bir yıldan fazla her yıl için iki gün eklenir; toplam 90 günü geçemez |
| Ücret | Bu bekleme süresinde ücret işlemez (özel kanun hükümleri saklı) |
| Belirli süreli sözleşme | Sözleşme bu süre içinde kendiliğinden sona eriyorsa madde uygulanmaz |
| Yıllık izin | Bu ödev nedeniyle işe gidilemeyen günler yılda 90 güne kadar çalışılmış sayılır (md. 55/c) |
Bu hüküm, kısa süreli ödevlerde çalışanın sözleşmesinin hemen sona ermesini önleyen bir koruma sağlar. İşveren bu süre içinde sözleşmeyi başka bir nedenle feshetse bile, fesih için kanuni süre bekleme süresinin bitiminden sonra işlemeye başlar.
Temsilî Örnek: İki Yolun Kıdem Sonucu
Temsilî bir örnek: Üç yıllık kıdemi olan ve örnek giydirilmiş brüt ücreti 40.000 TL olan bir çalışan askerliğe gidiyor. Dönüşte aynı işyerinde dört yıl daha çalışıp kıdem tazminatını gerektiren bir nedenle ayrılıyor ve o tarihte örnek giydirilmiş brüt ücreti 60.000 TL oluyor. Hesapta, ücretin ayrılış tarihindeki tavanın altında kaldığı varsayılmıştır.
| Adım | Askerlik nedeniyle fesih | Ücretsiz izin |
|---|---|---|
| Askerliğe giderken ödenen kıdem | 40.000 × 3 = 120.000,00 TL | 0 TL |
| Damga vergisi (binde 7,59) | 910,80 TL | — |
| Dönüş sonrası ayrılışta kıdem süresi | 4 yıl (yeni sözleşme) | 3 + 4 = 7 yıl |
| Dönüş sonrası ayrılışta brüt kıdem | 60.000 × 4 = 240.000,00 TL | 60.000 × 7 = 420.000,00 TL |
| Toplam brüt kıdem | 360.000,00 TL | 420.000,00 TL |
Örnek, ücretsiz izin yolunda işverenin ödemeyi ertelediğini ancak toplamda daha yüksek bir kıdem yükü üstlendiğini gösterir; çünkü ilk üç yıl, ayrılış tarihindeki daha yüksek ücret üzerinden hesaplanır. Çalışan açısından ise ücretsiz izin, iş güvencesi ve süreklilik sağlar. Seçim, kadro ihtiyacınıza ve çalışanın tercihine göre yapılmalı ve kıdem karşılığı buna göre planlanmalıdır.
İşveren İçin Adım Adım Süreç
- Bilgilendirme: Askerlik sevki öğrenildiğinde çalışana fesih ve ücretsiz izin seçeneklerinin sonuçlarını yazılı olarak açıklayın.
- Tercihin yazılı alınması: Fesih tercih edilirse dilekçede nedenin "askerlik" olduğu açıkça yazılmalıdır; ücretsiz izin tercih edilirse karşılıklı imzalı bir ücretsiz izin anlaşması yapılmalıdır.
- Belge: Sevk belgesi veya askerlik durum belgesini dosyaya ekleyin.
- Ödemeler: Fesihte kıdem tazminatı ve kullanılmamış izin ücretini, ücretsiz izinde ise ayrılış tarihine kadar olan ücreti ödeyin.
- SGK bildirimi: Fesihte işten ayrılış bildirgesini askerlik nedenine uygun kodla verin; ücretsiz izinde eksik gün bildirimini doğru nedenle yapın.
- Dönüş takibi: Terhis tarihini ve iki aylık başvuru süresini takvime işleyin.
Fesih dilekçesi için hazır bir şablona askerlik nedeniyle ayrılma dilekçesi sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Çalışana istifa dilekçesi imzalatmak: Ayrılış nedeni askerlik olarak kayda geçmezse kıdem hakkı tartışmalı hâle gelir.
- Ücretsiz izni sözlü kararlaştırmak: Süre, dönüş tarihi ve izin hak edişine etkisi yazılı olmazsa uyuşmazlık kaçınılmazdır.
- Dönüş başvurusunu kayıtsız reddetmek: Kanuni işe alma yükümlülüğü ihlal edilirse üç aylık ücret tutarında tazminat riski doğar.
- Askerlik süresini kıdeme eklemek veya önceki süreyi silmek: Ücretsiz izinde askıdaki süre kural olarak eklenmez, ancak önceki süre korunur.
- Manevra ve kanuni ödevleri muvazzaf askerlikle karıştırmak: İkisi farklı hükümlere tabidir.
Özel ayrılış ve askıya alma hallerinde doğru süreci kurmak isterseniz İK Partner'ın iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetinden destek alabilir ya da bizimle iletişime geçin. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; bedelli askerlik gibi özel durumlarda ve somut kararlarınızda uzman desteği alın.
