Genç çalışanların yoğun olduğu işletmelerde sık karşılaşılan ayrılış nedenlerinden biri askerliktir. Kanun, muvazzaf askerlik ödevi nedeniyle işten ayrılan çalışana, istifa etmiş olmasına rağmen kıdem tazminatı hakkı tanır. Askerlik nedeniyle kıdem tazminatı, doğru belgelendiğinde basit bir süreçtir; ancak ayrılış zamanlaması, belge eksikliği ve askerlik dönüşü işe başlama gibi konular uygulamada sorun yaratabilir.
Bu yazıda askerlik nedeniyle ayrılışın şartlarını, gerekli belgeleri, ayrılış zamanlamasını, bedelli askerlik durumunu, askerlik dönüşü işe alınma yükümlülüğünü ve 2026 rakamlarıyla örnek bir hesaplamayı ele alıyoruz.
Hukuki Dayanak ve Şartlar
1475 sayılı İş Kanunu md. 14, muvazzaf askerlik ödevi nedeniyle işten ayrılmayı kıdem tazminatına hak kazandıran haller arasında sayar. Hakkın doğması için şu koşullar gerekir:
- Çalışanın aynı işverende en az bir yıllık kıdemi bulunmalıdır.
- Ayrılışın gerçek nedeni muvazzaf askerlik ödevi olmalıdır.
- Çalışan, askerlik nedeniyle ayrıldığını yazılı olarak bildirmeli ve bunu belgelemelidir.
Bu ayrılış türünde fesih çalışan tarafından yapıldığı için ihbar tazminatı doğmaz. Kullanılmamış yıllık izin ücreti ve son ayın ücreti ise ödenir.
Gerekli Belgeler
Askerlik nedeniyle ayrılışta işverenin dosyasında şu belgelerin bulunması önerilir:
- Çalışanın askerlik nedeniyle ayrıldığını belirten, tarihli ve imzalı dilekçesi
- Askerlik şubesinden alınan sevk belgesi veya askere alınma tarihini gösteren resmi belge
- Kıdem tazminatı hesap tablosu ve ödeme dekontu
- SGK işten ayrılış bildirgesi
Örnek dilekçe iskeleti:
- İşverenin unvanı ve İnsan Kaynakları Müdürlüğü'ne hitap
- Çalışanın adı soyadı, T.C. kimlik numarası, görevi ve işe giriş tarihi
- "Muvazzaf askerlik görevimi yerine getirmek üzere ... tarihinde sevk edileceğim. 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca iş sözleşmemi ... tarihi itibarıyla sona erdiriyorum."
- Kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarının ödenmesi talebi
- Ek: Sevk belgesi
- Tarih ve imza
SGK işten ayrılış bildirgesinde ayrılış nedenine uygun çıkış kodunun seçilmesi gerekir. Askerlik nedeniyle ayrılışa ilişkin kodu SGK'nın güncel çıkış kodu listesinden kontrol edin; istifa kodu olan 3'ün kullanılması ayrılış nedeninin kayıtlarda yanlış görünmesine yol açar.
Ayrılış Zamanı ve Bedelli Askerlik
Ayrılış ile sevk tarihi arasındaki süre
Kanun, çalışanın sevk tarihinden ne kadar önce ayrılması gerektiğine dair kesin bir süre öngörmez. Uygulamada ayrılış ile askere gidiş arasında makul bir zaman ilişkisi bulunması aranır. Askerliğe aylar varken "askere gideceğim" gerekçesiyle ayrılıp bu süre içinde başka bir işte çalışmaya başlayan çalışanın durumu tartışmalı hale gelebilir. Sevk belgesinin tarihi ile ayrılış tarihini dosyada birlikte değerlendirin.
Bedelli askerlik
Bedelli askerlik uygulamasından yararlanan çalışanların da askerlik nedeniyle ayrılış hakkını kullanabileceği uygulamada genel olarak kabul görmektedir. Bununla birlikte bedelli askerlik koşulları dönemsel düzenlemelerle değiştiği için, somut durumda güncel mevzuatı ve yargı uygulamasını hukuk danışmanınızla teyit edin.
Askerlik Nedeniyle Kıdem Tazminatı Hesaplama Örneği
Örnek senaryo: 2 yıl 2 ay 10 gün kıdemli, giydirilmiş brüt ücreti 34.000 TL olan bir çalışan, Mayıs 2026'da muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılıyor. Fesih birinci döneme denk geldiği için tavan 64.948,77 TL'dir; ücret tavanın altındadır.
| Kalem | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| 2 tam yıl | 34.000 × 2 | 68.000,00 TL |
| 2 ay | 34.000 ÷ 12 × 2 | 5.666,67 TL |
| 10 gün | 34.000 ÷ 365 × 10 | 931,51 TL |
| Brüt kıdem tazminatı | 74.598,18 TL | |
| Damga vergisi (binde 7,59) | 74.598,18 × 0,00759 | 566,20 TL |
| Net kıdem tazminatı | 74.031,98 TL |
Çalışanın kullanmadığı yıllık izin günleri varsa, izin ücreti çıplak ücret üzerinden ayrıca hesaplanır ve SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisine tabi olarak ödenir. Askerlik nedeniyle ayrılan çalışanın kendi isteğiyle ayrıldığı kabul edildiğinden, işsizlik ödeneği açısından kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalma şartı kural olarak oluşmaz; bu nedenle çalışanı ödenek konusunda yanlış yönlendirmemeye dikkat edin. Kesintilerin ayrıntısı için kıdem tazminatı damga vergisi yazımıza bakabilirsiniz.
Askerlik Süresi ve Dönüşte İşe Alınma
Askerlik süresi kıdeme sayılmaz. Çalışan askerlik nedeniyle ayrılıp kıdem tazminatını aldığında iş sözleşmesi sona erer; askerlikte geçen süre bu işverendeki kıdeme eklenmez.
Dönüşte işe alınma önceliği: İş Kanunu md. 31, muvazzaf askerlik ödevi nedeniyle işten ayrılan çalışanın, ödevin bitiminden itibaren kanunda belirlenen süre içinde başvurması halinde, eski işine veya benzer bir işe, boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercihen alınmasını düzenler. Bu yükümlülüğe uymayan işveren için kanunda tazminat yaptırımı öngörülmüştür.
Ayrılmak yerine askıya alma: Bazı işverenler, değerli bir çalışanı kaybetmemek için askerlik süresince sözleşmenin karşılıklı anlaşmayla askıya alınmasını (ücretsiz izin) önerir. Bu yolda kıdem tazminatı askerlik öncesinde ödenmez ve sözleşme devam eder. Askıda geçen sürenin kıdeme etkisi, SGK bildirimleri ve dönüş tarihi gibi konuların yazılı bir mutabakatla düzenlenmesi gerekir. Çalışan bu öneriyi kabul etmek zorunda değildir; askerlik nedeniyle ayrılıp kıdem tazminatını alma hakkı saklıdır.
Yeniden işe başlayan çalışanın kıdemi: Askerlik dönüşü aynı işverende yeniden işe başlayan çalışanın kıdemi yeni işe giriş tarihinden itibaren hesaplanır. Önceki dönem için kıdem tazminatı ödendiğinden, bu dönem ileride yeni bir kıdem hesabına eklenmez.
İşveren İçin Kontrol Listesi
- Çalışanın bir yıllık kıdem şartını sağladığını kontrol edin.
- Sevk belgesini veya askere alınma tarihini gösteren resmi belgeyi dosyaya ekleyin.
- Dilekçede ayrılış nedeninin açıkça "muvazzaf askerlik" olarak yazıldığından emin olun.
- SGK çıkış kodunu ayrılış nedenine uygun seçin.
- Kıdem tazminatını fesih tarihinde veya hemen ardından ödeyin; gecikmenin faiz sonucu olabilir.
- Askerlik dönüşü başvuruları için kayıt tutun ve boş pozisyonları değerlendirin.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat ve yargı uygulaması değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanınıza ve mali müşavirinize başvurun.
Ayrılış Dosyalarınızı Eksiksiz Hazırlayalım
Askerlik gibi özel ayrılış nedenlerinde eksik belge veya yanlış kod, ileride gereksiz uyuşmazlıklara yol açabilir. İK Partner, ayrılış belgelerinizin, SGK bildirimlerinizin ve tazminat hesaplarınızın doğru hazırlanmasına destek olur. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
