Genç çalışanların yoğun olduğu işyerlerinde askerlik nedeniyle ayrılışlar sık karşılaşılan bir durumdur. Askerlik nedeniyle işten ayrılma, 1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükteki 14. maddesinde kıdem tazminatı hakkı doğuran özel ayrılış hallerinden biri olarak düzenlenmiştir. Yani çalışan kendi isteğiyle ayrılsa da, koşulları sağlıyorsa istifa eden bir çalışan gibi değil, kıdem tazminatına hak kazanan bir çalışan gibi değerlendirilir.
İşverenler açısından süreç; doğru belgeleri almak, ayrılış tarihini planlamak, kıdem tazminatını doğru hesaplamak ve çıkış bildirimini uygun kodla yapmaktan oluşur. Bu yazıda bu adımları ve uygulamada en çok merak edilen soruları ele alıyoruz.
Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılmada Kıdem Hakkının Koşulları
1475 sayılı Kanun md. 14'e göre, çalışanın muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılması halinde kıdem tazminatı ödenir. Hakkın doğması için:
| Koşul | Açıklama |
|---|---|
| Muvazzaf askerlik | Zorunlu askerlik hizmeti için ayrılış |
| En az 1 yıllık kıdem | Aynı işverene bağlı en az 1 yıl çalışma |
| Ayrılış nedeni | Ayrılışın askerlik nedenine dayanması ve belgelenmesi |
| Zaman bağlantısı | Ayrılış ile askere sevk arasında makul bir zaman bağlantısı |
Uygulamada ayrılışın askerlik için gerçekten gerekli olduğu, yani çalışanın sevk tarihine yakın bir zamanda ayrıldığı önem taşır. Sevk tarihinden çok önce yapılan ayrılışlarda, ayrılışın gerçek nedeni sorgulanabilir.
Bedelli askerlik
Bedelli askerlik, temel askerlik eğitimi süresince çalışanın işten uzak kalmasını gerektirir. Bedelli askerlik nedeniyle işten ayrılmanın kıdem tazminatı hakkı doğurup doğurmadığı, uygulamada ve yargı kararlarında tartışılan bir konudur. Bu durumda çalışanın ayrılmak yerine ücretsiz izin talebiyle eğitim süresini geçirmesi ve dönüşte çalışmaya devam etmesi gibi alternatifler de değerlendirilebilir. Kesin bir karar vermeden önce hukuk danışmanınızla görüşmeniz önerilir.
Gerekli Belgeler
Askerlik nedeniyle ayrılmak isteyen çalışandan şu belgeleri talep edebilirsiniz:
- Ayrılış dilekçesi: Askerlik nedeniyle ayrıldığını, ayrılış tarihini ve kıdem tazminatı talebini içermelidir.
- Askerlik sevk belgesi veya askerlik durum belgesi: Sevk tarihini ve askerlik hizmetinin türünü gösteren resmi belge (e-Devlet üzerinden alınabilir).
Belgeler özlük dosyasında saklanmalıdır. SGK veya iş müfettişi incelemesinde ayrılış nedeninin ispatı için bu belgeler kritik önemdedir.
Örnek dilekçe iskeleti
"[İşveren Unvanı] İnsan Kaynakları Müdürlüğü'ne,
[Tarih] tarihinden bu yana [görev] olarak çalışmaktayım. Muvazzaf askerlik hizmetim için [sevk tarihi] tarihinde sevk edileceğim. 1475 sayılı İş Kanunu md. 14 uyarınca askerlik nedeniyle iş sözleşmemi [ayrılış tarihi] itibarıyla sona erdirdiğimi, kıdem tazminatım ve diğer yasal haklarımın ödenmesini arz ederim. Ek: Askerlik sevk belgesi."
İhbar Süresi ve Ayrılış Tarihi
Askerlik nedeniyle ayrılış, kanunun kıdem tazminatı tanıdığı özel bir ayrılış halidir. Yargı uygulamasında bu durumda çalışanın ihbar süresine uymasının zorunlu olmadığı kabul edilmektedir. Çalışan ihbar tazminatı talep edemez, işveren de çalışandan ihbar tazminatı isteyemez.
Uygulamada ayrılış tarihi genellikle sevk tarihinden kısa bir süre öncesine planlanır. İşveren açısından devir teslimin tamamlanması ve yerine yeni kişi bulunması için çalışanla birlikte uygun bir tarih belirlemek faydalıdır.
Kıdem Tazminatı Hesabı
Kıdem tazminatı, her tam hizmet yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır; yıldan artan süreler oranlanır. 1 Temmuz – 31 Aralık 2026 döneminde kıdem tazminatı tavanı 73.729,87 TL'dir.
Örnek hesap (basitleştirilmiş): Kasım 2026'da askerlik nedeniyle ayrılan, 2 yıl 3 aylık kıdemi bulunan ve giydirilmiş brüt ücreti örnek olarak 36.000 TL olan bir çalışan için:
- 2 tam yıl: 36.000 × 2 = 72.000 TL
- 3 ay: 36.000 × 3 / 12 = 9.000 TL
- Toplam brüt kıdem tazminatı: 81.000 TL
- Damga vergisi (binde 7,59): 81.000 × 0,00759 = 614,79 TL
- Net ödeme: 80.385,21 TL
Bu hesaplamada gelir vergisi ve SGK primi kesilmez; yalnızca damga vergisi kesilir.
SGK Bildirimi ve Çıkış İşlemleri
Askerlik nedeniyle ayrılışta SGK işten ayrılış bildirgesi, SGK'nın işten çıkış kodları listesindeki askerlik nedenine karşılık gelen kodla verilmelidir. Bu ayrılışın istifa (kod 3) olarak bildirilmesi hatalıdır ve çalışanın kıdem tazminatı hakkını tartışmalı hale getirebilir. Güncel kod listesi için SGK e-Bildirge sistemini ve mali müşavirinizi kontrol edin.
Çıkış işlemlerinde ayrıca:
- Son çalışma gününe kadar hak edilen ücret,
- Kullanılmamış yıllık izin ücreti (md. 59),
- Varsa prim, fazla çalışma ve diğer alacaklar
ödenmelidir. Çalışma belgesi düzenlenmeli, zimmetli eşyalar teslim alınmalı ve sistem erişimleri kapatılmalıdır. Ayrıntılı çıkış adımları için fesih sonrası yapılacaklar kontrol listesi yazımıza göz atabilirsiniz.
Askerlik Dönüşünde İşe Başlatma
Askerlik dönüşünde eski çalışanın işe geri alınması, işveren açısından iyi bir uygulama ve değerli bir işveren markası unsuru olabilir. Ancak geri dönüşte yeni bir iş sözleşmesi yapılır ve kıdem tazminatı ödenmiş önceki dönem, yeni dönem için kıdem hesabına tekrar eklenmez. Askerlik dönüşü işe alma ile ilgili kanuni düzenlemelerin kapsamı ve koşulları için güncel mevzuata ve hukuk danışmanınıza başvurun.
Sık Yapılan Hatalar
- Askerlik nedenini belirtmeyen bir istifa dilekçesi almak,
- Sevk belgesi almadan kıdem tazminatı ödemek veya ödememek,
- Ayrılışı kod 3 ile bildirmek,
- Çalışandan ihbar süresinde çalışmasını şart koşmak,
- 1 yıldan az kıdemi olan çalışana da kıdem tazminatı hakkı olduğunu varsaymak.
İK Partner ile Özel Ayrılış Hallerini Doğru Yönetin
Askerlik, evlilik ve emeklilik gibi özel ayrılış hallerinde belgelerin ve çıkış kodlarının doğru seçilmesi, hem çalışanın haklarını hem de işverenin hukuki güvenliğini korur. İK Partner olarak bu süreçleri sizin için planlıyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz hakkında ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşın.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; örnek hesaplar basitleştirilmiştir, mevzuat ve yargı uygulaması değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanı ve mali müşavirinize başvurun.
