Alt İşveren (İngilizce: Subcontractor (Sub-Employer)), bir işverenden, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde ya da asıl işin işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir bölümünde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini yalnızca o işyerinde çalıştıran gerçek veya tüzel kişi demektir. Gündelik dilde "taşeron" olarak bilinir.
Temizlik, güvenlik, yemek hizmeti veya belirli teknik işlerin dışarıdan bir firmaya verilmesi, birçok işletmede yaygın bir uygulamadır. Ancak alt işverenlik, kanunda sıkı şartlara bağlanmış bir ilişkidir; şartlara uyulmazsa ilişki muvazaalı sayılabilir ve alt işveren işçileri baştan itibaren asıl işverenin işçisi kabul edilebilir. Bu nedenle kavram; satın alma ve İK yöneticilerini, hukuk birimlerini ve hizmet alan tüm işverenleri ilgilendirir.
Alt İşveren Nedir? Kapsamı
Alt işverenlik ilişkisi, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2. maddesinde tanımlanmıştır. İlişkinin kurulabilmesi için genel olarak şu unsurlar aranır:
- İki işveren: Bir asıl işveren ve ondan iş alan alt işveren bulunmalıdır.
- Aynı işyeri: İş, asıl işverene ait işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin olmalıdır.
- İşin niteliği: Ya yardımcı iş olmalı ya da asıl işin bir bölümü olup işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektirmelidir.
- Özgülenmiş işçi: Alt işveren, bu iş için görevlendirdiği işçilerini yalnızca o işyerinde aldığı işte çalıştırmalıdır.
- Önceki işçi yasağı: Daha önce o işyerinde çalıştırılan bir kimseyle alt işveren ilişkisi kurulamaz.
Bu şartların her birinin ayrıntılı açıklaması için alt işveren ilişkisinin kurulma şartları rehberimize bakabilirsiniz.
Nasıl Çalışır?
Alt işverenlik ilişkisi, kâğıt üzerinde ve uygulamada birlikte doğru kurulmalıdır:
- Verilecek işin yardımcı iş mi, yoksa uzmanlık gerektiren asıl iş bölümü mü olduğu belirlenir.
- Yazılı alt işverenlik sözleşmesi hazırlanır; işin konusu, yeri, süresi ve tarafların yükümlülükleri açıkça yazılır.
- Alt işveren, işyerini mevzuata uygun şekilde bildirir ve SGK'ya alt işveren olarak tescil ettirilir.
- Alt işveren işçileri, alt işverenin yönetim ve talimat yetkisi altında çalışır.
- Asıl işveren, alt işverenin işçilere karşı yükümlülüklerini düzenli olarak denetler.
Türkiye'de Mevzuat Boyutu: Birlikte Sorumluluk ve Muvazaa
Alt işverenliğin en önemli hukuki sonucu, asıl işverenin sorumluluğudur. Asıl işveren; alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak İş Kanunu'ndan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işverenle birlikte sorumludur. 5510 sayılı Kanun açısından da asıl işveren, alt işverenin sigortalılara karşı yükümlülüklerinden birlikte sorumlu tutulur.
Muvazaa, yani ilişkinin gerçekte alt işverenlik olmadığı halde böyle gösterilmesi ise daha ağır sonuçlar doğurur. Asıl işin bölünerek uzmanlık gerekmeyen kısımların verilmesi, önceki işçilerin taşerona aktarılması veya talimatların fiilen asıl işverenden gelmesi gibi durumlarda, alt işveren işçileri baştan itibaren asıl işverenin işçisi sayılabilir. Bu belirtileri muvazaalı alt işverenlik belirtileri yazımızda ele aldık.
Ayrıca işyerini muvazaalı olarak bildirmenin 2026 yılındaki idari para cezası 302.484 TL'dir (İş Kanunu md. 3). Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlarda bir hukuk uzmanına danışılmalıdır.
Örnek Senaryo
Aşağıdaki durum örnek amaçlıdır. Bir otel işletmesi, temizlik hizmetini bir alt işverene vermek ister. İK ve hukuk birimleri, temizliğin yardımcı iş niteliğinde olduğunu tespit eder, yazılı sözleşmede işin kapsamını ve süresini netleştirir ve alt işverenin SGK tescilini kontrol eder. Daha önce otelde kadrolu çalışan iki temizlik görevlisinin alt işverene aktarılması talebi ise reddedilir, çünkü bu durum muvazaa riski taşır. Otel, alt işveren işçilerinin ücret ve prim ödemelerini aylık olarak kontrol eden bir denetim listesi oluşturur.
Sık Karıştırılan Kavramlar
| Kavram | Farkı |
|---|---|
| Alt işveren | Asıl işverenin işyerinde, kendi işçileriyle iş alan işveren |
| Asıl işveren | İşi veren ve alt işverenle birlikte sorumlu olan işveren |
| Hizmet alımı | İşin asıl işverenin işyeri dışında veya bağımsız biçimde yürütüldüğü sözleşme ilişkisi |
| Geçici iş ilişkisi | İşçinin başka bir işverene geçici olarak devredilmesi |
| Özel istihdam bürosu | Kanunda düzenlenen şartlarla geçici işçi temin eden kuruluş |
İK Uygulamasında İpuçları
- Hangi işlerin alt işverene verilebileceğini, asıl iş–yardımcı iş ayrımına göre önceden belirleyin.
- Alt işveren işçilerine doğrudan talimat vermekten kaçının; talimatlar alt işveren yetkilisi üzerinden iletilsin.
- Alt işverenin ücret, SGK prim ve yıllık izin uygulamalarını belgeye dayalı olarak düzenli denetleyin.
- Kendi işçilerinizi alt işverene aktarmayın; bu uygulama muvazaanın en güçlü göstergelerinden biridir.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
Alt İşveren İlişkilerinizi Güvenceye Alın
Alt işverenlik, doğru kurulduğunda verimlilik sağlar; hatalı kurulduğunda ise ciddi işçilik maliyetleri doğurabilir. İK Partner'ın iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetiyle mevcut alt işveren ilişkilerinizi birlikte değerlendirebiliriz. İlk görüşmemiz ücretsizdir.
