İş Kanunu 14. madde, 2016'da eklenen son dört fıkrasıyla uzaktan çalışmanın Türk iş hukukundaki temel dayanağıdır. Madde uzaktan çalışmayı tanımlar, yazılı sözleşmede bulunması gereken konuları sayar, uzaktan çalışana eşit işlem ve iş sağlığı ve güvenliği güvencesi getirir ve ayrıntıları Uzaktan Çalışma Yönetmeliği'ne bırakır. Kısacası evden veya ofis dışından çalışma, işverenin tek taraflı bir "esneklik" uygulaması değil, şekli ve içeriği belli bir iş ilişkisidir.
Maddenin ilk üç fıkrası çağrı üzerine çalışmayı düzenler; o kısım için İş Kanunu 13 ve 14. madde: kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışma yazımıza bakabilirsiniz. Bu yazı yalnızca uzaktan çalışma fıkralarına odaklanır.
Kanun Metni
Aşağıdaki metin, 4857 sayılı İş Kanunu'nun mevzuat.gov.tr'de yayımlanan güncel metninden alınmıştır. Fıkralar 6/5/2016 tarihli ve 6715 sayılı Kanun'la eklenmiştir.
Çağrı üzerine çalışma ve uzaktan çalışma
Madde 14 – (…)
Uzaktan çalışma; işçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisidir.
Dördüncü fıkraya göre yapılacak iş sözleşmesinde; işin tanımı, yapılma şekli, işin süresi ve yeri, ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanan ekipman ve bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler, işverenin işçiyle iletişim kurması ile genel ve özel çalışma şartlarına ilişkin hükümler yer alır.
Uzaktan çalışmada işçiler, esaslı neden olmadıkça salt iş sözleşmesinin niteliğinden ötürü emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. İşveren, uzaktan çalışma ilişkisiyle iş verdiği çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmek, gerekli eğitimi vermek, sağlık gözetimini sağlamak ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdür.
Uzaktan çalışmanın usul ve esasları, işin niteliği dikkate alınarak hangi işlerde uzaktan çalışmanın yapılamayacağı, verilerin korunması ve paylaşılmasına ilişkin işletme kurallarının uygulanması ile diğer hususlar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
Madde Ne Düzenliyor?
Dördüncü fıkra: tanım
Tanımın üç unsuru vardır:
- İşverenin iş organizasyonu: Uzaktan çalışan bağımsız bir yüklenici değil, işverenin organizasyonu içinde ve talimatı altında çalışan işçidir. Ücret, çalışma süresi, izin ve sosyal güvenlik hükümleri aynen uygulanır.
- Çalışma yeri: İş görme edimi evde ya da teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yerine getirilir. Ev dışında bir ortak çalışma alanı da bu kapsama girebilir.
- Yazılılık: İlişki "yazılı olarak kurulan" bir ilişkidir. Uzaktan çalışmaya geçişin bir e-posta veya sözlü talimatla yapılması, maddenin aradığı şekli karşılamaz.
Beşinci fıkra: sözleşmenin asgari içeriği
Kanun, uzaktan çalışma sözleşmesinde yer alması gereken başlıkları sayar: işin tanımı ve yapılma şekli, süresi ve yeri, ücret ve ödeme, işverenin sağladığı ekipman ve korunması, iletişim kuralları ile genel ve özel çalışma şartları. Bu liste bir kontrol listesi gibi kullanılmalıdır; eksik başlık, uyuşmazlıkta tarafların beklentilerini belirsiz bırakır.
Altıncı fıkra: eşit işlem ve İSG
Uzaktan çalışan, esaslı neden olmadıkça salt uzaktan çalıştığı için emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. Terfi, eğitim, prim ve yan haklarda "ofiste olmayan" çalışanın geri planda kalması bu kurala aykırılık oluşturabilir. Aynı fıkra işverene uzaktan çalışan için de dört İSG yükümlülüğü yükler: bilgilendirme, eğitim, sağlık gözetimi ve sağlanan ekipmanla ilgili güvenlik tedbirleri.
Yedinci fıkra: yönetmeliğe yollama
Usul ve esaslar, uzaktan çalışma yapılamayacak işler ve veri koruma kuralları yönetmeliğe bırakılmıştır. Bu düzenleme Uzaktan Çalışma Yönetmeliği ile yapılmıştır.
Uzaktan Çalışma Yönetmeliği'nin Öne Çıkan Hükümleri
Yürürlükteki Uzaktan Çalışma Yönetmeliği, kanundaki çerçeveyi şu başlıklarda ayrıntılandırır:
- Geçiş için yazılı onay: İşyerinde çalışan bir işçinin uzaktan çalışmaya geçmesi, kural olarak tarafların yazılı mutabakatıyla olur. İşçinin talebi işverence değerlendirilir.
- Zorlayıcı sebep istisnası: Zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkması halinde işyerinin tamamında veya bir bölümünde uzaktan çalışmaya geçilmesi için işçinin onayı aranmaz.
- Giderler: İşin yapılması için gereken zorunlu giderlerin nasıl karşılanacağı sözleşmede belirlenir.
- Ekipman: İşverenin sağladığı araç ve gereçler sözleşmede veya ekinde gösterilir; işçinin bunları özenle kullanma ve koruma yükümlülüğü vardır.
- Veri güvenliği: İşveren, kişisel verilerin korunması mevzuatına uygun tedbirleri alır ve işçiyi işletme veri kuralları hakkında bilgilendirir; işçi bu kurallara uymakla yükümlüdür.
Yönetmelik, işin niteliği gereği uzaktan çalışmanın uygun olmadığı işlere ilişkin hükümler de içerir. Bu tür ayrıntılar değişikliğe açık olduğundan, politika hazırlarken yönetmeliğin güncel metnini resmî kaynaktan kontrol etmenizi öneririz.
İşveren İçin Uygulamada Ne Anlama Geliyor?
| Konu | Kural | İşveren ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Kuruluş | Yazılı iş ilişkisi | Uzaktan çalışma sözleşmesi veya sözleşme eki imzalayın |
| Sözleşme içeriği | Kanunda sayılan başlıklar | İşin tanımı, süre, yer, ücret, ekipman ve iletişim kurallarını yazın |
| Çalışma süresi | İş Kanunu sınırları aynen geçerli | Mesai başlangıç-bitiş ve ulaşılabilirlik saatlerini tanımlayın |
| Ekipman ve gider | Sözleşmede belirlenir | Zimmet listesi ve gider karşılama yöntemini ekleyin |
| Eşit işlem | Esaslı neden olmadıkça farklı işlem yok | Terfi, eğitim ve prim kriterlerini çalışma yerinden bağımsız kurun |
| İSG | Bilgilendirme, eğitim, sağlık gözetimi | Ev ofis için ergonomi ve risk bilgilendirmesi yapın, eğitim kaydı tutun |
| Veri koruma | İşletme kuralları uygulanır | Cihaz, ağ ve belge güvenliği kurallarını yazılı bildirin |
Hibrit çalışma ve ofise geri çağırma
Kanunda ayrıca "hibrit çalışma" tanımı yoktur; haftanın bazı günleri uzaktan çalışılan düzen de uzaktan çalışma hükümlerine göre yazılı olarak kurgulanmalıdır. Uzaktan çalışma sözleşmeyle kararlaştırılmışsa, çalışanı tek taraflı olarak tamamen ofise döndürmek çalışma koşullarında esaslı değişiklik niteliği taşıyabilir ve 22. maddedeki usul gündeme gelir. Bu nedenle sözleşmeye, hangi koşullarda ve ne kadar önceden bildirimle ofise dönüş istenebileceğini yazmak, ileride doğacak uyuşmazlıkları azaltır. Konunun pratik boyutu için uzaktan çalışanı ofise geri çağırma rehberine bakabilirsiniz.
Temsilî bir örnek: Bir yazılım şirketi, işe alımda "tam uzaktan" pozisyon ilan ediyor ve sözleşmeye çalışma yerini "çalışanın ikametgâhı" olarak yazıyor. İki yıl sonra yönetim herkesin haftada dört gün ofise gelmesini istiyor. Sözleşmede değişiklik mekanizması bulunmadığından, bu talep çalışan bakımından yazılı öneri ve kabul gerektiren esaslı bir değişiklik olarak değerlendirilir; kabul etmeyen çalışanlar açısından ancak geçerli nedene dayalı fesih yolu kalır.
Yargı Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler
Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında genel iş hukuku ilkeleri uzaktan çalışanlara da aynen uygulanır:
- Çalışma süresinin ispatı işverenin kayıtlarıyla yakından ilgilidir. Uzaktan çalışmada da fazla çalışma iddialarında sistem kayıtları, e-posta ve mesaj trafiği delil olarak değerlendirilebilir; kayıt tutmayan işveren zor durumda kalır.
- Çalışma yeri, sözleşmenin esaslı unsurlarındandır. Sözleşmede kararlaştırılan çalışma yerinin tek taraflı değiştirilmesi, esaslı değişiklik kurallarına tabidir.
- İşveren, gözetme borcunu evdeki çalışan için de taşır. Çalışanın kişiliğini koruma ve İSG yükümlülükleri, çalışma yerinin işyeri dışında olmasıyla ortadan kalkmaz.
Sık Yapılan Hatalar
- Uzaktan çalışmaya geçişi yalnızca bir duyuru e-postasıyla yapmak, yazılı sözleşme veya ek imzalatmamak.
- Ekipman ve internet gibi giderlerin kimin tarafından karşılanacağını yazmamak.
- Uzaktan çalışanı İSG eğitimi ve sağlık gözetimi planının dışında bırakmak.
- Çalışma saatlerini tanımlamayıp mesai dışı mesajlaşmayı olağan hale getirmek.
- Terfi ve eğitim kararlarında ofiste bulunmayı örtülü bir kriter haline getirmek.
- Veri güvenliği kurallarını yazılı bildirmeden çalışanı ihlalden sorumlu tutmaya çalışmak.
İlgili Maddeler ve Yazılar
- İş Kanunu 13 ve 14. madde: kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışma
- İş Kanunu 22. madde: çalışma koşullarında değişiklik
- 6331 sayılı Kanun md. 16-17: bilgilendirme ve eğitim
- Konu rehberleri: Uzaktan Çalışma Yönetmeliği'ne göre işverenin yükümlülükleri, uzaktan çalışma sözleşmesi örneği, uzaktan çalışmada ekipman ve masraflar ve uzaktan çalışanlarda İSG
Uzaktan ve hibrit çalışma düzeninizi kanun ve yönetmelikle uyumlu sözleşme ve politikalarla kurmak için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden yararlanabilir ya da bizimle iletişime geçin. Bu yazı yürürlükteki düzenlemeye göre hazırlanmış genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın.
