Uzaktan ve hibrit çalışma, birçok şirket için kalıcı bir çalışma modeline dönüştü. Ancak çalışanın masası şirket binasından evin bir köşesine taşındığında iş sağlığı ve güvenliği sorumluluğu ortadan kalkmaz; yalnızca biçim değiştirir. Uzaktan çalışanlarda İSG, işverenin denetimi doğrudan yapamadığı bir ortamda riskleri yönetmeyi gerektirir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesi, işverenin uzaktan çalışan işçiyi iş sağlığı ve güvenliği önlemleri konusunda bilgilendirmesini, gerekli eğitimi vermesini, sağlık gözetimini sağlamasını ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almasını öngörür. Uzaktan Çalışma Yönetmeliği de bu yükümlülüklerin ayrıntılarını düzenler. 2026 yılı idari para cezası tablosuna göre md. 14'teki uzaktan çalışma hükümlerine aykırılık için her işçi başına 2.531 TL idari para cezası öngörülmektedir.
Uzaktan çalışma sözleşmesinin içeriği ve uzaktan çalışma politikasının genel çerçevesi farklı konulardır; bu yazıda ev ofisteki İSG risklerinin pratikte nasıl yönetileceğine odaklanıyoruz.
Uzaktan çalışanlarda İSG riskleri
Ev ofiste karşılaşılan riskler, ofis risklerine benzese de kontrol edilmesi daha zordur:
| Risk alanı | Ev ofiste tipik görünüm |
|---|---|
| Ergonomi | Mutfak masası, kanepe veya yatakta dizüstü bilgisayarla çalışma |
| Ekranlı araç | Küçük ekran, harici klavye-fare olmaması, uygun olmayan aydınlatma |
| Elektrik | Aşırı yüklenmiş uzatma kabloları, hasarlı şarj cihazları |
| Kayma ve takılma | Yerde dağınık kablolar, dar çalışma alanı |
| Yangın | Kontrolsüz ısıtıcılar, şarjda unutulan cihazlar |
| Psikososyal | Yalnızlık, iş-özel yaşam sınırının kaybolması, sürekli erişilebilir olma baskısı |
| Hareketsizlik | Ofisteki doğal hareketlerin (toplantı odasına yürüme, mola) ortadan kalkması |
Psikososyal riskler uzaktan çalışmada özellikle belirgindir. Mesai saatlerinin belirsizleşmesi ve sosyal izolasyon, zamanla stres ve tükenmişliğe yol açabilir.
İşverenin yapması gerekenler
Uzaktan çalışmada İSG yönetimi, beş temel adımla kurulabilir:
- Risk değerlendirmesini güncelleyin. Uzaktan çalışma, işyerinin risk değerlendirmesinde ayrı bir başlık olarak ele alınmalıdır.
- Bilgilendirme ve eğitim verin. Ev ofis kurulumu, ekran ve sandalye ayarı, mola düzeni, elektrik güvenliği ve acil durumda yapılacaklar konusunda uzaktan çalışmaya özgü bir eğitim modülü hazırlayın.
- Öz değerlendirme formu kullanın. Çalışanın çalışma alanını kendisinin değerlendirdiği bir kontrol listesi, işverenin doğrudan göremediği koşullar hakkında bilgi sağlar.
- Uygun ekipman sağlayın. Hangi ekipmanın işveren tarafından sağlanacağı sözleşmede belirlenir; uzun süreli uzaktan çalışmada harici ekran, klavye, fare ve dizüstü yükselticinin ergonomik açıdan önemi büyüktür.
- Sağlık gözetimini sürdürün. Uzaktan çalışan da işe giriş ve periyodik muayeneler kapsamındadır; muayene süreçlerini çalışanın erişebileceği şekilde planlayın.
Örnek ev ofis öz değerlendirme listesi
Çalışana gönderilebilecek basit bir kontrol listesi:
- Çalışma için sabit bir masa ve ayarlanabilir bir sandalye kullanıyor musunuz?
- Ekranın üst kenarı göz hizasında veya biraz altında mı?
- Dizüstü bilgisayar kullanıyorsanız harici klavye ve fare var mı?
- Çalışma alanında yeterli doğal veya yapay ışık var mı; ekranda parlama oluyor mu?
- Kablolar yürüme alanından uzak ve düzenli mi?
- Prizler ve uzatma kabloları aşırı yüklenmiş mi?
- Duman dedektörü veya yangın söndürücü gibi temel önlemler bulunuyor mu?
- Gün içinde düzenli ara veriyor musunuz?
- Mesai bitiminde iş cihazlarını kapatabiliyor musunuz?
- Ağrı, göz yorgunluğu veya stres gibi şikâyetleriniz var mı?
Formdan çıkan sorunlar için çalışanla birlikte çözüm üretin. Gerekirse ekipman desteği sağlayın veya işyeri hekimine yönlendirin. Ekranlı araçlarla çalışmanın ayrıntılı ilkeleri için ofis çalışanları için İSG yazımıza göz atabilirsiniz.
Ev ziyareti ve mahremiyet dengesi
İşverenin çalışanın evini denetlemesi, mahremiyet açısından hassas bir konudur. Ev ziyaretinin yapılıp yapılmayacağı ve koşulları, çalışanın onayı ve sözleşme hükümleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Çoğu durumda öz değerlendirme formu, fotoğraf paylaşımı (çalışanın tercihiyle) veya görüntülü görüşme üzerinden yapılan ergonomi kontrolü yeterli ve daha orantılı bir yöntemdir. Bu süreçlerde toplanan verilerin kişisel verilerin korunması mevzuatına uygun şekilde işlenmesi gerekir.
Uzaktan çalışırken yaşanan kazalar
Uzaktan çalışma sırasında yaşanan bir kazanın iş kazası sayılıp sayılmayacağı, olayın işin yürütümüyle bağlantısı gibi somut koşullara göre değerlendirilir ve uygulamada tartışmalı durumlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle:
- Çalışanlara, çalışma sırasında yaşanan her kazayı derhal bildirmeleri gerektiğini anlatın.
- Bildirim kanalını ve sorumlu kişiyi açıkça belirleyin.
- İş kazası niteliği taşıyan olayların kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya bildirilmesi gerektiğini hatırlayın.
- Tereddütlü durumlarda hukuk danışmanınızdan görüş alın.
Acil durumlar ve yalnız çalışma
Ev ofiste çalışan kişi, ofisteki gibi bir ilk yardım ekibine veya acil durum organizasyonuna sahip değildir. Bu nedenle uzaktan çalışma eğitiminde temel ilk yardım bilgilerine, evdeki yangın ve elektrik risklerine ve acil bir sağlık sorunu yaşandığında kime nasıl haber verileceğine yer verin. Çalışanın güncel acil durum iletişim bilgisinin İK kayıtlarında bulunmasını sağlayın. Gün boyunca hiçbir iletişime dönmeyen bir çalışan için ekip içinde nasıl hareket edileceğine dair basit bir kural, yalnız yaşayan çalışanlar açısından önemli bir güvenlik ağıdır.
Psikososyal riskleri yönetmek
Uzaktan çalışmada fiziksel risklerden çok psikososyal riskler öne çıkar. Pratik önlemler:
- Mesai saatleri dışında iletişime ilişkin açık kurallar belirleyin.
- Yöneticilerin düzenli birebir görüşmelerle iş yükünü ve iyi oluşu takip etmesini sağlayın.
- Ekip içi sosyal bağları güçlendirecek düzenli buluşmalar planlayın.
- Psikolojik destek kaynaklarını uzaktan çalışanlar için de erişilebilir kılın.
Sözleşmede yer alması gereken İSG ve ekipman hükümleri için uzaktan çalışma sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.
Uzaktan çalışma İSG süreçlerinizi kuralım
Uzaktan çalışmada İSG; politika, sözleşme, eğitim ve ekipman yönetiminin birlikte tasarlanmasını gerektirir. İK Partner, uzaktan çalışanlar için İSG bilgilendirme ve öz değerlendirme süreçlerinin kurulmasında işverenlere destek veriyor. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için İSG profesyonellerine ve hukuk danışmanınıza başvurmanızı öneririz.
