Kıdem tazminatı hangi fesihte ödenir sorusunun cevabı, sözleşmeyi kimin, hangi gerekçeyle ve hangi kanun maddesine dayanarak sona erdirdiğine bağlıdır. 1475 sayılı İş Kanunu md. 14, kıdem tazminatına hak kazandıran halleri tek tek sayar; bu listede olmayan bir ayrılış, kural olarak kıdem tazminatı doğurmaz. Dolayısıyla işveren için asıl iş, her ayrılışı bu listeyle doğru eşleştirmek ve gerekçeyi belgelemektir.
Ayrılış nedenlerine göre SGK çıkış kodlarıyla birlikte hazırlanmış bir karşılaştırmayı kıdem tazminatı hak kazanma halleri yazımızda bulabilirsiniz. Bu yazıda ise konuya fesih türü açısından bakıyor, her türün içindeki ayrımları ve uygulamada en çok tartışma yaratan gri alanları ele alıyoruz.
Temel Kural: Kanundaki Liste ve Bir Yıl
1475 sayılı Kanun md. 14'e göre kıdem tazminatı şu hallerde ödenir:
- İşveren tarafından, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık halleri dışındaki nedenlerle fesih,
- İşçi tarafından haklı nedenle fesih,
- Muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılma,
- Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla ayrılma,
- Emeklilik için yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim günü şartlarını tamamlayarak kendi isteğiyle ayrılma,
- Kadın çalışanın evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması,
- Çalışanın ölümü.
Kanun metni eski 1475 sayılı Kanun'un 16 ve 17. maddelerine atıf yapar; bunların bugünkü karşılıkları 4857 sayılı İş Kanunu md. 24 (işçinin haklı feshi) ve md. 25'tir (işverenin haklı feshi). Uygulamada ve yerleşik yargı içtihadında ayrıca aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışma aranır.
Kıdem Tazminatı Hangi Fesihte Ödenir? Fesih Türüne Göre Tablo
| Fesih türü | Dayanak | Kıdem tazminatı |
|---|---|---|
| İşveren feshi | ||
| Bildirimli fesih (geçerli nedenle veya iş güvencesi dışında) | İş Kanunu md. 17-18 | Ödenir |
| İşletme gerekleri, toplu çıkarma, işyerinin kapanması | md. 18, 29 | Ödenir |
| Sağlık nedeniyle haklı fesih | md. 25/I | Ödenir |
| Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle haklı fesih | md. 25/II | Ödenmez |
| Zorlayıcı neden nedeniyle fesih | md. 25/III | Ödenir |
| Gözaltı veya tutukluluk nedeniyle fesih | md. 25/IV | Ödenir |
| Deneme süresinde fesih | md. 15 | Bir yıl dolmadığından kural olarak doğmaz |
| İşçi feshi | ||
| Sağlık nedeniyle haklı fesih | md. 24/I | Ödenir |
| İşverenin ahlak ve iyi niyete aykırılığı nedeniyle (ör. ücretin ödenmemesi) | md. 24/II | Ödenir |
| Zorlayıcı neden nedeniyle fesih | md. 24/III | Ödenir |
| Haklı neden olmadan istifa | — | Ödenmez |
| Özel ayrılış halleri | ||
| Muvazzaf askerlik | 1475 md. 14 | Ödenir |
| Emeklilik veya toptan ödeme amacıyla ayrılma | 1475 md. 14 | Ödenir (belge şartıyla) |
| Yaş dışındaki emeklilik şartlarını tamamlayarak ayrılma | 1475 md. 14 | Ödenir (SGK yazısıyla) |
| Kadın çalışanın evlilikten itibaren 1 yıl içinde ayrılması | 1475 md. 14 | Ödenir |
| Ölüm | 1475 md. 14 | Mirasçılara ödenir |
| Diğer sona erme halleri | ||
| Belirli süreli sözleşmenin süre bitimiyle sona ermesi | Yerleşik uygulama | Uygulamada ödenir |
| Karşılıklı anlaşma (ikale) | Sözleşme serbestisi | Anlaşmanın içeriğine ve kimin teklif ettiğine bağlı |
İşveren Feshinde Dikkat Edilecekler
Md. 25/II tek istisnadır
İşveren feshinde kıdem tazminatının ödenmediği tek hal, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle yapılan haklı fesihtir. Sağlık nedenleri, zorlayıcı nedenler ve gözaltı/tutukluluk hallerinde işveren bildirim süresi vermeden fesih yapabilir; ancak kıdem tazminatını ödemek zorundadır. Bu ayrım uygulamada sık karıştırılır: "Haklı fesih yaptık, tazminat ödenmez" düşüncesi yalnızca 25/II için doğrudur.
Uzun rapor ve tutukluluk: haklı ama tazminatlı fesih
İki örnek bu ayrımı netleştirir. Temsilî bir örnek: Dört yıllık kıdemi olan bir çalışan, iş dışı bir kaza nedeniyle uzun süre raporlu kalır. Md. 25/I'e göre işveren, devamsızlık bildirim süresini (bu kıdemde 8 hafta) altı hafta aştıktan sonra bildirimsiz fesih yapabilir. Ancak bu sağlık kaynaklı bir haklı fesih olduğundan kıdem tazminatı ödenir; ihbar tazminatı ödenmez.
Benzer şekilde çalışan gözaltına alınır veya tutuklanır ve devamsızlığı bildirim süresini aşarsa, işveren md. 25/IV'e göre fesih yapabilir. Bu fesihte de kıdem tazminatı ödenir. Fesih bildiriminde suç isnadına değil, devamsızlığın süresine dayanılması önemlidir. Bu hallerin ayrıntısı için sağlık nedeniyle fesih, zorlayıcı sebep ve tutukluluk yazımıza bakın.
İspatlanamayan 25/II, kıdem tazminatını doğurur
İşveren 25/II'ye dayanarak fesih yapar ancak olayı ispat edemezse fesih haksız sayılır ve kıdem tazminatı ödenir. Aynı sonuç, öğrenmeden itibaren 6 iş günü geçtikten sonra yapılan 25/II fesihlerinde de doğar. İspat konusunu haklı fesihte ispat yükü yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Fesih gerekçesi sonradan değiştirilemez
Fesih bildiriminde gösterilen gerekçe, kıdem hakkının belirlenmesinde esas alınır. Bildirimde "performans düşüklüğü" yazıp uyuşmazlık sırasında "aslında güveni kötüye kullandı" demek, Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında kabul görmez.
İşçi Feshinde Dikkat Edilecekler
İstifa ile haklı fesih arasındaki çizgi
Haklı neden göstermeden yapılan istifa kıdem tazminatı doğurmaz. Ancak çalışan istifa dilekçesinde ücretinin ödenmediğini, fazla çalışma ücretinin verilmediğini, mobbinge maruz kaldığını veya sigortasının eksik bildirildiğini belirterek ayrılıyorsa, bu ayrılış md. 24 kapsamında haklı fesih niteliği taşıyabilir. Bu durumda kıdem tazminatı gündeme gelir; ispat yükü ise haklı nedeni ileri süren çalışandadır.
İşveren ne yapmalı? İstifa dilekçesini aldığınızda gerekçeyi okuyun. Bir hak ihlali iddiası varsa, kayıtlarınızı (bordro, banka dekontu, puantaj) hemen gözden geçirin. Dilekçede "kendi isteğimle" yazması, gerekçede haklı neden varsa tek başına belirleyici olmayabilir.
İşçinin haklı feshinde süre
Md. 26'daki 6 iş günü ve 1 yıl süreleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa dayanan işçi feshi için de geçerlidir. Ancak ücretin ödenmemesi gibi devam eden ihlallerde sürenin nasıl işleyeceği konusunda uygulamada farklı değerlendirmeler bulunabilir.
Özel Ayrılış Hallerinde Belge Şartı
- Emeklilik: Md. 14'e göre çalışan, aylık veya toptan ödemeye hak kazandığını ve ilgili kuruma başvurduğunu belgelemelidir.
- Yaş dışındaki şartları tamamlama: SGK'dan alınan ve sigortalılık süresi ile prim günü şartlarının tamamlandığını gösteren yazı istenir. Ayrıntı için kıdem tazminatı alabilir yazısı yazımıza bakın.
- Askerlik: Sevk belgesi veya askerlik durum belgesi istenir. Ayrıntı için askerlik nedeniyle kıdem tazminatı yazımıza bakın.
- Evlilik: Evlilik belgesi ve ayrılışın evlilikten itibaren bir yıl içinde olduğunun kontrolü. Ayrıntı için evlilik nedeniyle kıdem tazminatı yazımıza bakın.
- Ölüm: Mirasçılık belgesi; tazminat kanuni mirasçılara ödenir.
Gri Alanlar
Karşılıklı anlaşma (ikale)
İkale, tarafların sözleşmeyi anlaşarak sona erdirmesidir ve kanunda kıdem hakkı doğuran haller arasında sayılmaz. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında, teklifin işverenden gelmesi halinde çalışana kıdem ve ihbar tazminatına ek olarak makul bir yarar sağlanıp sağlanmadığına bakılır; aksi halde anlaşmanın geçerliliği tartışılabilir. Ayrıntı için ikale sözleşmesi nedir yazımıza bakın.
Belirli süreli sözleşmenin sona ermesi
Belirli süreli sözleşmenin süre bitimiyle kendiliğinden sona ermesi, yerleşik uygulamada kıdem tazminatı gerektiren bir hal olarak kabul edilir. Süre sonunda ödenmesi gereken tazminatı planlamak için belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesi yazımıza bakabilirsiniz.
Önel içinde bir yılın dolması
Bildirim süresi kullandırılarak yapılan fesihte sözleşme önelin sonunda sona erer. Önel sonunda bir yıl dolan çalışan kıdem tazminatına hak kazanır.
İşveren İçin Kontrol Listesi
- [ ] Ayrılışın hangi fesih türüne girdiği ve dayanılan madde belirlendi.
- [ ] İşveren feshinde 25/II dışında bir neden varsa kıdem tazminatı hesaplandı.
- [ ] 25/II feshinde olay kanıtları ve 6 iş günü süresi kontrol edildi.
- [ ] İstifa dilekçesindeki gerekçe okundu; haklı neden iddiası varsa kayıtlar incelendi.
- [ ] Özel ayrılış hallerinde gerekli belge alındı.
- [ ] Kıdem süresinin bir yılı doldurup doldurmadığı önel dahil kontrol edildi.
- [ ] Fesih bildirimi, çıkış kodu ve ödeme tablosu birbiriyle tutarlı.
Hesaplama aşaması için kıdem tazminatı rehberi 2026 yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Her haklı feshi kıdem tazminatı ödenmeyecek fesih saymak.
- İstifa dilekçesindeki haklı neden iddiasını görmezden gelmek.
- Emeklilik veya askerlik ayrılışında belge almadan işlem yapmak.
- İkaleyi kıdem tazminatından kurtulmanın yolu olarak kullanmak.
- Fesih gerekçesini uyuşmazlık sırasında değiştirmek.
Fesih Kararlarınızı Birlikte Netleştirelim
Kıdem tazminatının doğup doğmadığı, çıkış sürecindeki en maliyetli karardır. İK Partner olarak fesih türünün belirlenmesi, gerekçenin belgelenmesi ve çıkış dosyasının tutarlılığı konusunda destek veriyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyin veya bizimle iletişime geçin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın.
