İşyeri Hekimi (İngilizce: Occupational Physician), iş sağlığı ve güvenliği alanında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yetkilendirilmiş, işyeri hekimliği belgesine sahip ve işyerinde çalışanların sağlık gözetimini yürüten hekim demektir. Görevi, çalışanların işten kaynaklanan sağlık risklerinden korunmasını ve işe uygunluklarının izlenmesini sağlamaktır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, kural olarak tüm işverenlere işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğü getirir. İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanıyla birlikte işyerindeki İSG hizmetinin iki temel profesyonelinden biridir. İşe giriş muayeneleri, periyodik kontroller, meslek hastalıklarının önlenmesi ve ilk yardım organizasyonu gibi konularda belirleyici rol oynadığı için kavram işverenleri, İK uzmanlarını ve İSG koordinasyonundan sorumlu yöneticileri doğrudan ilgilendirir.
İşyeri Hekimi Nedir? Kapsamı ve Belge Sınıfları
İşyeri hekimliği belgesi de iş güvenliği uzmanlığında olduğu gibi (A), (B) ve (C) sınıflarına ayrılır ve hekimin hangi tehlike sınıfındaki işyerlerinde görev yapabileceğini belirler:
| Belge sınıfı | Görev yapabileceği işyerleri |
|---|---|
| (A) sınıfı | Çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli |
| (B) sınıfı | Tehlikeli ve az tehlikeli |
| (C) sınıfı | Az tehlikeli |
Belge, Bakanlıkça yetkilendirilmiş kurumlarda verilen işyeri hekimliği eğitiminin tamamlanması ve sınavda başarılı olunmasıyla alınır. Bazı uzmanlık alanlarındaki hekimler için farklı esaslar da öngörülmüştür. İşyerinizin hangi sınıfta olduğunu belirlemek için işyeri tehlike sınıfı terimine bakabilirsiniz. Hekimin işyerine ayıracağı asgari süre, çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre yönetmelikte belirlenir.
Başlıca Görevleri
İşyeri hekiminin görevleri ilgili yönetmelikte sayılmıştır. Ana başlıklar şunlardır:
- Rehberlik: İşyerinde sağlık açısından yapılacak düzenlemeler, iş ekipmanı seçimi ve çalışma ortamı konusunda işverene öneride bulunmak.
- Sağlık gözetimi: İşe giriş, periyodik, işe dönüş ve iş değişikliği muayenelerini yapmak ve sağlık raporlarını düzenlemek.
- Risk değerlendirmesi: Risk değerlendirmesi çalışmalarına sağlık boyutuyla katılmak.
- Meslek hastalıklarının önlenmesi: Meslek hastalığı şüphesi olan durumları değerlendirmek, gerekli yönlendirmeleri yapmak.
- Eğitim: Çalışanlara sağlık ve hijyen konularında eğitim vermek.
- İlk yardım ve acil müdahale: İlk yardım ve acil müdahale hizmetlerinin organizasyonuna katkı vermek.
- Özel politika gerektiren gruplar: Gebe, emziren, genç, yaşlı, engelli ve kronik hastalığı olan çalışanlar için özel önlemleri belirlemek.
Görevlendirme süreci, görev tanımı ve sözleşme ayrıntıları için işyeri hekimi görevlendirme ve görevleri rehberimize göz atabilirsiniz.
Bağımsızlık ve Gizlilik
İşyeri hekimi, mesleki faaliyetlerini bağımsız olarak yürütür; işveren, hekimin görevini yerine getirmesini kısıtlayamaz ve hekim bu görevleri nedeniyle hak kaybına uğratılamaz. Hekim, tespit ve önerilerini işyerindeki onaylı deftere yazar. Hayati tehlike arz eden durumları işverene yazılı olarak bildirir; gerekli önlemler alınmazsa bunu yetkili makama bildirme yükümlülüğü bulunur.
Hekimin en önemli sorumluluklarından biri de tıbbi gizliliktir. Çalışanların teşhis ve tetkik bilgileri hekimin sorumluluğundaki sağlık dosyalarında saklanır; İK ve yöneticilerle kural olarak yalnızca işe uygunluk sonucu ve gerekli çalışma kısıtları paylaşılır. Bu ayrım, hem tıbbi etik hem de KVKK açısından önem taşır.
Görevlendirme Modelleri
İşyeri hekimi; işverenin kendi bünyesinde istihdam ettiği bir hekim olabileceği gibi, hizmet bir ortak sağlık ve güvenlik biriminden (OSGB) de satın alınabilir. Çok tehlikeli sınıftaki bazı işyerlerinde hekime ek olarak diğer sağlık personeli görevlendirilmesi de gerekebilir. Hangi model seçilirse seçilsin, görevlendirme İSG-KATİP sistemi üzerinden kayıt altına alınır ve işveren tarafından onaylanır.
Model seçiminde yalnızca maliyet değil, hizmetin sürekliliği de dikkate alınmalıdır. Kendi bünyesinde hekim istihdam eden işverenler, çalışanlarla daha yakın ilişki kurulması ve sahaya hâkimiyet gibi avantajlar elde eder. OSGB modeli ise özellikle küçük ve orta ölçekli işyerleri için esneklik sağlar. Her iki modelde de hekimin işyerinde gerçekten zaman geçirmesi, sahayı tanıması ve kayıtlarını düzenli tutması, hizmetin yalnızca kâğıt üzerinde kalmaması için belirleyicidir.
Örnek Senaryo
Aşağıdaki durum örnek amaçlı kurgulanmıştır. Bir boya üretim tesisinde görevli işyeri hekimi, periyodik muayeneler sırasında aynı bölümde çalışan birkaç kişide benzer solunum şikâyetleri tespit eder. Durumu onaylı deftere yazar ve iş güvenliği uzmanıyla birlikte ortam ölçümü yapılmasını önerir. Ölçüm sonucunda havalandırma sisteminin yetersiz olduğu anlaşılır; sistem iyileştirilir ve ilgili çalışanların periyodik kontrol sıklığı hekimin önerisiyle artırılır.
İK Uygulamasında İpuçları
- Hekimin belge sınıfını ve geçerliliğini görevlendirme öncesinde doğrulayın.
- Periyodik muayene takvimini İK sistemiyle entegre takip edin; gecikmeleri raporlayın.
- Sağlık dosyalarını özlük dosyalarından ayrı ve erişimi sınırlı biçimde saklayın.
- Hekimin onaylı defterdeki önerilerini bir aksiyon listesine dönüştürün ve sonuçlarını kayda geçirin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; görevlendirme koşulları için güncel mevzuatı esas alın. İK Partner, iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmeti kapsamında İSG görevlendirmelerinizin ve sağlık gözetimi süreçlerinizin uyumunu değerlendirmenize destek olur. İlk görüşme ücretsizdir.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
