Bir işverenin İSG yükümlülüklerini planlarken soracağı ilk soru "Hangi tehlike sınıfındayız?" olmalıdır. İşyeri tehlike sınıfları, 6331 sayılı Kanun çerçevesinde işyerlerini az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olarak üç gruba ayırır. Bu sınıflandırma; risk değerlendirmesinin ne sıklıkla yenileneceğinden görevlendirilecek iş güvenliği uzmanının belge sınıfına kadar pek çok konuyu doğrudan belirler.
Buna karşın pek çok işyeri, kendi tehlike sınıfını ya hiç kontrol etmemiş ya da yanlış bir NACE koduyla sistemde kayıtlıdır. Yanlış sınıf, eksik İSG hizmeti alınmasına veya tersine gereksiz maliyetlere yol açabilir. Bu yazıda tehlike sınıfının nasıl tespit edildiğini, hangi yükümlülükleri etkilediğini ve sık görülen hataları anlatıyoruz.
Tehlike Sınıfı Neye Göre Belirlenir?
Tehlike sınıfları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği ile belirlenir. Tebliğ ekindeki listede her ekonomik faaliyet, Avrupa Topluluğu'nda kullanılan NACE Rev.2 sınıflandırmasına göre kodlanmış ve karşısına bir tehlike sınıfı yazılmıştır.
Uygulamada süreç şöyle işler:
- İşyeri SGK'ya tescil edilirken bir faaliyet kodu (NACE kodu) belirlenir ve bu kod işyeri sicil numarasının içinde yer alır.
- Tebliğ listesinde bu kodun karşılığı olan tehlike sınıfı, işyerinin İSG açısından tehlike sınıfını gösterir.
- Sınıf belirlenirken işyerinde fiilen yürütülen asıl iş esas alınır; yardımcı işler sınıfı değiştirmez.
İSG-KATİP sistemi de sözleşme ve görevlendirmeleri bu sicil bilgisine göre değerlendirir. Bu nedenle NACE kodunun doğruluğu yalnızca SGK açısından değil, İSG açısından da kritik önemdedir.
İşyeri Tehlike Sınıfları ve Genel Örnekler
| Tehlike sınıfı | Genel nitelik | Sık rastlanan örnek alanlar |
|---|---|---|
| Az tehlikeli | Ciddi kaza ve meslek hastalığı riski görece düşük işler | Büro ve ofis faaliyetlerinin önemli bölümü, bazı hizmet işleri |
| Tehlikeli | Makine, ekipman, kimyasal veya biyolojik etkenlerle daha belirgin risk | Pek çok imalat faaliyeti, bazı sağlık ve bakım hizmetleri |
| Çok tehlikeli | Ağır yaralanma ve ölümlü kaza riski yüksek işler | İnşaat, madencilik, bazı ağır sanayi faaliyetleri |
Tablodaki örnekler yalnızca yön göstermek içindir. Benzer görünen iki faaliyet farklı sınıflarda olabilir; kendi NACE kodunuzun karşılığını mutlaka güncel tebliğ listesinden kontrol edin.
Tehlike sınıfı ile gerçek risk aynı şey değildir
Tehlike sınıfı, bir faaliyet türünün genel risk düzeyini yansıtan idari bir sınıflandırmadır. İşyerinizdeki gerçek riskler ise ancak risk değerlendirmesiyle ortaya çıkar. Az tehlikeli sınıftaki bir ofiste bile arşiv odasında yüksek raflar, eski elektrik tesisatı veya kalabalık bir kaçış yolu ciddi tehlikeler oluşturabilir. Bu nedenle "az tehlikeliyiz" düşüncesi, risk değerlendirmesini yüzeysel yapmanın gerekçesi olmamalıdır. Tersine, çok tehlikeli sınıftaki bir işyerinde iyi kurgulanmış önlemlerle kalıntı riskler oldukça düşürülebilir. Sınıf yükümlülüklerin çerçevesini çizer; önlemlerin içeriğini ise her işyerinin kendi tehlike ve riskleri belirler. Bu ayrımı yöneticilere anlatmak, İSG bütçesinin doğru yerlere harcanmasını da kolaylaştırır.
Tehlike Sınıfının Etkilediği Yükümlülükler
Tehlike sınıfı, İSG mevzuatındaki pek çok ayrıntının anahtarıdır. Başlıcaları:
| Konu | Tehlike sınıfının etkisi |
|---|---|
| Risk değerlendirmesinin yenilenmesi | Çok tehlikelide 2 yıl, tehlikelide 4 yıl, az tehlikelide 6 yılda bir |
| İş güvenliği uzmanının belge sınıfı | Çok tehlikelide (A), tehlikelide en az (B), az tehlikelide en az (C) sınıfı belge |
| İSG profesyonellerinin çalışma süresi | Çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre ilgili yönetmelikte belirlenir |
| Diğer sağlık personeli | Çok tehlikeli sınıfta belirli çalışan sayısının üzerindeki işyerlerinde gerekir |
| İSG eğitimlerinin tekrar sıklığı | Tehlike sınıfı ağırlaştıkça eğitimler daha sık tekrarlanır |
| Acil durum tatbikatları ve planlama | Tehlike düzeyi, senaryoların kapsamını ve hazırlık düzeyini etkiler |
Çalışma süreleri, eğitim periyotları ve ceza tutarları gibi sayısal ayrıntılar yönetmeliklerde ve her yıl güncellenen tutarlarda yer alır; güncel değerler için Resmî Gazete'yi ve Bakanlık duyurularını takip etmenizi öneririz. Yenileme sürelerinin ayrıntısını risk değerlendirmesi yenileme süreleri yazımızda ele aldık.
Aynı Şirkette Farklı Tehlike Sınıfları
Tehlike sınıfı şirket bazında değil, işyeri bazında belirlenir. Örnek senaryo: Merkez ofisi İstanbul'da bulunan bir gıda şirketinin Kocaeli'de bir üretim tesisi ve Ankara'da bir depo işyeri olsun. Her işyerinin ayrı SGK sicil numarası ve faaliyet kodu varsa:
- merkez ofis büro faaliyetine göre,
- üretim tesisi gıda imalatı koduna göre,
- depo ise depolama faaliyetine göre
ayrı ayrı sınıflandırılır. Her biri için ayrı risk değerlendirmesi, ayrı İSG hizmeti planlaması ve ayrı acil durum düzenlemesi gerekir. Merkezdeki az tehlikeli sınıfın üretim tesisine "taşınması" sık yapılan ve denetimde tespit edilen bir hatadır.
NACE Kodu Yanlışsa Ne Yapılmalı?
İşyerinde fiilen yürütülen iş ile sicildeki faaliyet kodu uyuşmuyorsa öncelikle SGK nezdinde kodun düzeltilmesi gerekir. Kod değişikliği yalnızca İSG yükümlülüklerini değil, prim ve teşvik süreçlerini de etkileyebileceği için mali müşavirinizle birlikte değerlendirmeniz faydalıdır.
Yanlış kodun tipik sonuçları şunlardır:
- Gerçekte tehlikeli olan bir işyerinin az tehlikeli görünmesi, yetersiz belge sınıfında uzman görevlendirilmesine yol açar.
- Risk değerlendirmesi olması gerekenden uzun aralıklarla yenilenir.
- İş kazası sonrası yapılan incelemede, işverenin eksik hizmet aldığı ortaya çıkar ve kusur oranı artabilir.
- İSG-KATİP'te sözleşme süreleri yanlış hesaplanır.
Tehlike Sınıfını Kontrol Etmek İçin Kısa Liste
- SGK işyeri sicil numaranızdaki faaliyet kodunu öğrenin.
- Güncel tehlike sınıfları tebliği listesinde bu kodun karşılığına bakın.
- Fiilen yaptığınız asıl işin bu kodla örtüşüp örtüşmediğini değerlendirin.
- Birden fazla işyeriniz varsa her biri için aynı kontrolü yapın.
- İSG-KATİP'teki sözleşmelerin doğru sınıfa göre düzenlendiğini doğrulayın.
İK Partner ile Tehlike Sınıfı ve Uyum Kontrolü
Tehlike sınıfı, İSG uyumunun temel taşıdır ve hatası zincirleme sonuçlar doğurur. İK Partner olarak işyerlerinizin sınıflandırmasını, mevcut İSG sözleşmelerinizi ve risk değerlendirmesi takviminizi birlikte gözden geçiriyor, eksikleri raporluyoruz. Ayrıntılar için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimize göz atabilir, ücretsiz ilk görüşme talep edebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat ve tebliğ listeleri değişebilir. Somut durumunuz için İSG profesyoneline ve hukuk danışmanınıza başvurun.
