İş Güvenliği Uzmanı (İngilizce: Occupational Safety Specialist), iş sağlığı ve güvenliği alanında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip mühendis, mimar veya teknik eleman demektir. İşyerinde risklerin belirlenmesi, önlemlerin planlanması ve işverene rehberlik edilmesi bu uzmanın temel görevidir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, kural olarak tüm işverenlere iş güvenliği uzmanı görevlendirme yükümlülüğü getirir. Uzman, işyerindeki İSG sisteminin teknik omurgasıdır: risk değerlendirmesi, eğitim planlaması, kaza incelemesi ve acil durum hazırlığı gibi süreçlerin çoğu onun katkısıyla yürür. Bu nedenle kavram işverenleri, tesis ve üretim yöneticilerini, İSG süreçlerini koordine eden İK ekiplerini yakından ilgilendirir.
İş Güvenliği Uzmanı Nedir? Kapsamı ve Belge Sınıfları
İş güvenliği uzmanlığı belgesi A, B ve C olmak üzere üç sınıfa ayrılır. Belge sınıfı, uzmanın hangi tehlike sınıfındaki işyerinde görev yapabileceğini belirler:
| Belge sınıfı | Görev yapabileceği işyerleri |
|---|---|
| (A) sınıfı | Çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli |
| (B) sınıfı | Tehlikeli ve az tehlikeli |
| (C) sınıfı | Az tehlikeli |
Belge sınıfları arasındaki geçiş, belirli süre fiilen görev yapma ve sınav gibi koşullara bağlıdır. Belge sahibi olmak için ilgili meslek grubundan gelmek, Bakanlıkça yetkilendirilmiş kurumlarda eğitim almak ve yapılan sınavda başarılı olmak gerekir. Bu nedenle iş güvenliği uzmanlığı, bir unvandan çok belgeye dayalı bir yetkinlik olarak tanımlanır.
Uzmanın görev yaptığı işyerinde bağımsızlığı da korunur. Kanun, işverenin uzmanın mesleki faaliyetlerini kısıtlayamayacağını ve uzmanın görevini yerine getirdiği için hak kaybına uğratılamayacağını öngörür. Uzman ise görevlerini mesleğin gerektirdiği özenle yerine getirmekle yükümlüdür; görevini yapmaması hâlinde belgesinin askıya alınması gibi yaptırımlarla karşılaşabilir. İşyerinizin hangi sınıfta olduğunu belirlemek için işyeri tehlike sınıfı terimine göz atabilirsiniz. Uzmanın işyerine ayıracağı asgari süre ise çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre yönetmelikte belirlenir.
Başlıca Görevleri
İş güvenliği uzmanının görevleri ilgili yönetmelikte ayrıntılı olarak sayılmıştır. Öne çıkan görev alanları şunlardır:
- Rehberlik: İşyerinde yapılacak planlama, düzenleme ve yeni ekipman seçiminde İSG açısından işverene önerilerde bulunmak.
- Risk değerlendirmesi: Tehlikelerin belirlenmesi ve önlemlerin planlanması çalışmalarına katılmak.
- Eğitim: Çalışanların İSG eğitimlerini planlamak ve verilmesini sağlamak.
- İnceleme: İş kazası, meslek hastalığı ve ramak kala olaylarının nedenlerini araştırmak.
- Kayıt: Tespit ve önerilerini işyerindeki onaylı deftere yazmak.
- İzleme: Periyodik bakım, kontrol ve ölçümlerin planlanmasını ve takibini yapmak.
- Acil durum hazırlığı: Acil durum planlarının hazırlanmasına ve tatbikatlara katkı vermek.
Yetkileri ve Görev Durdurma
İş güvenliği uzmanı, yalnızca öneride bulunan bir danışman değildir. Hayati tehlike arz eden bir durum tespit ettiğinde bunu işverene yazılı olarak bildirir. Bildirime rağmen gerekli önlemler alınmazsa, bu durumu yetkili makama bildirme yükümlülüğü bulunur. Uzmanın görevini bağımsız olarak yürütebilmesi için işveren gerekli araç, gereç, mekân ve zamanı sağlamak zorundadır.
Uzmanın öneri ve tespitlerini yazdığı onaylı defter, işverenin bu önerilere ne şekilde yanıt verdiğinin de kanıtıdır. Bu nedenle defterdeki tespitlerin takip edilmesi ve kapatılan önlemlerin kayda geçirilmesi, olası bir uyuşmazlıkta işverenin özen yükümlülüğünü gösteren önemli belgelerdendir.
Görevlendirme Modelleri
İş güvenliği uzmanı görevlendirmesi farklı yollarla yapılabilir:
- İşveren, kendi çalışanları arasından gerekli belgeye sahip birini görevlendirebilir.
- Belgeli bir uzmanı tam veya kısmi süreli olarak istihdam edebilir.
- Hizmeti, yetkilendirilmiş bir ortak sağlık ve güvenlik biriminden (OSGB) satın alabilir.
- Kanunda belirtilen şartları taşıyan bazı küçük işyerlerinde, gerekli eğitimi alan işveren veya işveren vekili bu hizmeti kendisi üstlenebilir.
Hangi model seçilirse seçilsin, görevlendirme İSG-KATİP sistemi üzerinden kayıt altına alınır. Görevlendirme süreci, belge kontrolleri ve sözleşme detayları için iş güvenliği uzmanı görevlendirme rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Örnek Senaryo
Aşağıdaki durum örnek amaçlı kurgulanmıştır. Tehlikeli sınıftaki bir mobilya atölyesinde görevli iş güvenliği uzmanı, saha turunda bir daire testerenin koruyucu kapağının söküldüğünü tespit eder. Durumu onaylı deftere yazar ve kapağın derhal takılmasını, ilgili operatörlere kısa bir eğitim verilmesini önerir. İşveren öneriyi aynı gün uygular; uzman bir sonraki ziyaretinde önlemin sürdüğünü kontrol ederek deftere not düşer.
İK Uygulamasında İpuçları
- Uzmanın belge sınıfını ve geçerliliğini görevlendirme öncesinde mutlaka doğrulayın.
- Çalışan sayısı veya faaliyet değiştiğinde uzmanın çalışma süresini güncelleyin.
- Onaylı defterdeki önerileri bir aksiyon listesine dönüştürüp sorumlu ve tarih atayın.
- Uzmanın işyeri hekimi ve çalışan temsilcisiyle düzenli iletişim kurmasını kolaylaştırın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; görevlendirme koşulları için güncel mevzuatı esas alın. İK Partner, iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmeti kapsamında İSG görevlendirmelerinizin ve dokümantasyonunuzun uyumunu değerlendirmenize yardımcı olur. İlk görüşme ücretsizdir.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
