Brüt ücretten nete giden yol, rastgele sıralanmış bir kesinti listesi değildir. Her kesinti bir öncekinin sonucuna dayanır: SGK payları vergi matrahını belirler, vergi matrahı kümülatif tarifeye girer, istisnalar en sonda düşülür. Bordroda SGK ve vergi kesintileri, bu zincirin doğru sırayla ve doğru matrah üzerinden uygulanmasıyla hesaplanır. Bu rehberde her kesintinin hangi tutar üzerinden, neden o sırayla yapıldığını ve işverenin hangi noktaları kontrol etmesi gerektiğini 2026 değerleriyle anlatıyoruz.
Sonuca odaklanan bir brütten nete hesap için brütten nete maaş hesaplama 2026 yazımıza bakabilirsiniz. Bu yazı, hesabın arkasındaki mantığı ve kesintiler arasındaki bağlantıyı açıklar.
Kesintilerin Sırası: Beş Basamak
| Sıra | Kesinti | Matrah | 2026 oranı |
|---|---|---|---|
| 1 | SGK işçi payı | Prime esas kazanç (alt ve üst sınır içinde) | %14 |
| 2 | İşsizlik sigortası işçi payı | Prime esas kazanç | %1 |
| 3 | Gelir vergisi | Brüt ücret − (1) − (2), kümülatif tarife | %15'ten başlayan artan oranlı tarife |
| 4 | Damga vergisi | Brüt ücret | Binde 7,59 |
| 5 | İstisnalar | Asgari ücrete isabet eden gelir ve damga vergisi | Hesaplanan vergiden düşülür |
Oranlar ve sınırlar bordro parametreleri 2026 tablosundaki değerlerdir. Yıl içinde değişiklik olabileceğinden kullanmadan önce güncel duyuruları kontrol edin.
1. SGK İşçi Payı: Matrahı Prime Esas Kazanç Belirler
SGK işçi payı %14'tür. 5510 sayılı Kanun md. 81'e göre bunun %9'u malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası, %5'i genel sağlık sigortası primidir. Kesinti, brüt ücret üzerinden değil prime esas kazanç üzerinden hesaplanır. İkisi her zaman aynı değildir:
- Alt sınır: 2026'da aylık 33.030 TL. Daha düşük bir kazanç bildirilemez (kısmi süreli ve eksik günlü çalışmada gün sayısına göre).
- Üst sınır: 2026'da aylık 297.270 TL (asgari ücretin 9 katı). Bu tutarı aşan kısımdan prim kesilmez.
- Kapsam: 5510 md. 80'e göre hak edilen ücretler ile prim, ikramiye ve benzeri ödemeler kazanca girer; ayni yardımlar, kıdem ve ihbar tazminatı gibi kalemler ise prime esas kazanca dahil edilmez.
Hangi yan hakların prime tabi olduğunu SGK primine tabi olan ve olmayan kazançlar yazımızda ayrıntılı ele aldık. Üst sınırın yüksek ücretlerde etkisini SGK prim tavanı yazımızda bulabilirsiniz.
2. İşsizlik Sigortası İşçi Payı
İşsizlik sigortası primi işçi payı %1'dir ve SGK primiyle aynı matrah üzerinden hesaplanır. Üst sınırı aşan ücretlerde bu kesinti de üst sınırda kalır. İşverenin ayrıca %2 işsizlik payı vardır; bu tutar çalışanın netini etkilemez, işveren maliyetine eklenir.
3. Gelir Vergisi: Matrah, Kümülatif Tarife ve Dilim
Gelir vergisi matrahı şöyle bulunur:
Gelir vergisi matrahı = Brüt ücret − SGK işçi payı − işsizlik işçi payı
SGK ve işsizlik payları vergiden önce düşüldüğü için sıralama önemlidir. Bu matrah, yılbaşından itibaren biriken kümülatif matraha eklenir ve 2026 ücretliler tarifesi uygulanır. İlk dilim 190.000 TL'ye kadar %15'tir; kümülatif matrah bu sınırı aştığında aynı brüt ücretle bile ödenen vergi artar. Tarifenin tamamı için 2026 gelir vergisi dilimleri yazımıza bakabilirsiniz.
Ücretin vergiden istisna kısımları (örneğin belirli tutara kadar yemek bedeli) bu aşamada matraha dahil edilmez. Yemek ve yol bedeli istisnalarının gelir vergisi tarafındaki günlük tutarları parametre tablosunda yer alır; SGK tarafındaki durum ayrıca değerlendirilmelidir.
4. Damga Vergisi: Kümülatif Değil, Brüt Üzerinden
Damga vergisi brüt ücret üzerinden binde 7,59 oranında hesaplanır. Gelir vergisinden farklı olarak SGK kesintisi düşülmez ve kümülatif hesap yapılmaz; her ay kendi içinde hesaplanır. Ayrıntılar için ücretlerde damga vergisi 2026 yazımıza bakabilirsiniz.
5. İstisnalar: En Sonda Düşülür
Asgari ücrete isabet eden gelir vergisi ve damga vergisi, tüm ücretlilerde hesaplanan vergiden düşülür. Mantık şudur: Önce çalışanın tüm ücreti üzerinden vergi hesaplanır, ardından asgari ücretli olsaydı ödeyeceği vergi kadar tutar indirilir.
- Gelir vergisi istisnası: 2026'da ocak-haziran döneminde aylık 4.211,33 TL; asgari ücretin kümülatif matrahı ikinci dilime geçtiği için temmuzda 4.537,75 TL, ağustos-aralık döneminde 5.615,10 TL.
- Damga vergisi istisnası: Her ay 250,70 TL.
İstisna, hesaplanan vergiyi aşamaz; aşan kısım çalışana ödenmez. Ayrıntılı hesap için asgari ücret vergi istisnası yazımıza bakın.
Örnek 1: Brüt 50.000 TL Ücretli Temsilî Çalışan (Ocak 2026)
Ay boyunca tam çalışmış, ek ödeme almamış ve yılbaşından itibaren aynı işyerinde çalışan temsilî bir çalışan için örnek hesap:
| Adım | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| Brüt ücret | — | 50.000,00 TL |
| SGK işçi payı | 50.000 × %14 | 7.000,00 TL |
| İşsizlik işçi payı | 50.000 × %1 | 500,00 TL |
| Gelir vergisi matrahı | 50.000 − 7.000 − 500 | 42.500,00 TL |
| Hesaplanan gelir vergisi | 42.500 × %15 | 6.375,00 TL |
| Gelir vergisi istisnası | Ocak tutarı | −4.211,33 TL |
| Ödenecek gelir vergisi | 6.375,00 − 4.211,33 | 2.163,67 TL |
| Hesaplanan damga vergisi | 50.000 × 0,00759 | 379,50 TL |
| Damga vergisi istisnası | Aylık tutar | −250,70 TL |
| Ödenecek damga vergisi | 379,50 − 250,70 | 128,80 TL |
| Toplam kesinti | 7.000 + 500 + 2.163,67 + 128,80 | 9.792,47 TL |
| Net ücret | 50.000 − 9.792,47 | 40.207,53 TL |
Bu çalışanın kümülatif matrahı her ay 42.500 TL arttığından, mayıs bordrosunda 190.000 TL sınırı aşılır ve vergi kesintisi yükselir. Net ücret yıl içinde bu nedenle değişebilir.
İşveren tarafı (aynı örnek, teşviksiz): SGK işveren payı 50.000 × %21,75 = 10.875,00 TL, işsizlik işveren payı 50.000 × %2 = 1.000,00 TL. Toplam işveren maliyeti 61.875,00 TL olur. İmalat dışı sektörlerde 2 puanlık prim indirimi şartları sağlanıyorsa SGK işveren payı 9.875,00 TL'ye, toplam maliyet 60.875,00 TL'ye iner.
Örnek 2: Üst Sınırı Aşan Ücret (Ocak 2026)
Brüt 320.000 TL ücretli temsilî bir çalışanda prime esas kazanç üst sınırı devreye girer:
| Adım | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| Prime esas kazanç | Üst sınır | 297.270,00 TL |
| SGK işçi payı | 297.270 × %14 | 41.617,80 TL |
| İşsizlik işçi payı | 297.270 × %1 | 2.972,70 TL |
| Gelir vergisi matrahı | 320.000 − 41.617,80 − 2.972,70 | 275.409,50 TL |
| Hesaplanan gelir vergisi | 28.500 + (275.409,50 − 190.000) × %20 | 45.581,90 TL |
| Ödenecek gelir vergisi | 45.581,90 − 4.211,33 | 41.370,57 TL |
| Ödenecek damga vergisi | 320.000 × 0,00759 − 250,70 | 2.178,10 TL |
| Net ücret | 320.000 − 88.139,17 | 231.860,83 TL |
Bu örnek iki önemli noktayı gösterir: SGK kesintisi üst sınırda sabitlenir, ancak gelir ve damga vergisi brüt ücretin tamamı üzerinden hesaplanır. Ayrıca yüksek ücretlerde ilk ayda bile dilim geçişi yaşanabilir.
Özel Durumlar
- Eksik günlü aylar: Prime esas kazanç ve istisna tutarları gün sayısına göre değerlendirilir; eksik gün nedeni bildirimde gösterilir.
- Yıl ortasında işe giriş: Önceki işverendeki kümülatif matrahın dikkate alınıp alınmayacağı vergi mevzuatına göre değerlendirilmelidir; mali müşavirinizle netleştirin.
- Prim ve ikramiye ödemeleri: Ödendiği ayın kazancına eklenir; SGK üst sınırı ve vergi dilimi aynı ay içinde birlikte etkilenebilir.
- Engelli çalışanlar: Engellilik indirimi gelir vergisi matrahından düşülür; tutarlar parametre tablosundadır.
- Kıdem ve ihbar tazminatı: Prime esas kazanca dahil değildir ve farklı vergisel kurallara tabidir; normal ücret bordrosu mantığıyla hesaplanmamalıdır.
İşveren İçin Kontrol Listesi
- [ ] Prime esas kazanç alt ve üst sınırları güncel mi?
- [ ] Vergi matrahı, SGK ve işsizlik payları düşüldükten sonra mı hesaplanıyor?
- [ ] Kümülatif matrah her çalışan için doğru taşınıyor mu?
- [ ] Temmuz ve ağustosta istisna tutarlarındaki değişim bordroya yansıdı mı?
- [ ] Damga vergisi brüt üzerinden ve istisna düşülerek mi hesaplanıyor?
- [ ] Yan hakların SGK ve vergi istisnaları ayrı ayrı değerlendirildi mi?
- [ ] Ücret hesap pusulasında her kesinti ayrı satırda gösteriliyor mu?
Aylık sürecin tamamı için bordro hazırlama adım adım rehberimize bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Damga vergisini net ücret veya vergi matrahı üzerinden hesaplamak: Damga vergisi brüt üzerinden alınır.
- Üst sınırı aşan ücrette SGK kesintisini brütün tamamına uygulamak: Fazla prim kesilmiş olur.
- İstisnayı matrahtan düşmek: İstisna matrahtan değil, hesaplanan vergiden düşülür.
- Kümülatif matrahı her ay sıfırlamak: Dilim geçişi kaçırılır, yıl sonunda vergi farkı doğar.
- Teklifte tek ay netini taahhüt etmek: Yıl içinde değişen net, çalışanla anlaşmazlık yaratabilir.
Sonuç
Bordro kesintilerinde hata çoğunlukla oranlardan değil, matrah ve sıradan kaynaklanır. SGK payları prime esas kazanç üzerinden, gelir vergisi bu payların düşüldüğü kümülatif matrah üzerinden, damga vergisi ise brüt üzerinden hesaplanır; istisnalar en sonda vergiden düşülür. Bu sırayı bilen bir İK ekibi, bordro programının sonuçlarını kolayca doğrulayabilir.
Bordro hesaplarınızın ve parametrelerinizin bağımsız kontrolü için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden destek alabilir ya da bizimle iletişime geçin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki veya mali müşavirlik hizmeti niteliği taşımaz; oranlar ve tutarlar değişebilir. Somut durumunuz için uzman desteği alın.
