Bordroya yeni bir ödeme kalemi eklemek istediğinizde ilk sorulması gereken sorulardan biri şudur: Bu ödeme SGK primine tabi mi? Yanıt, hem çalışanın net ele geçen tutarını hem de işverenin maliyetini doğrudan etkiler. Yanlış sınıflandırma ise denetimde eksik prim bildirimi olarak karşınıza çıkabilir.
Bu yazıda 5510 sayılı Kanun'un 80. maddesindeki genel çerçeveden hareketle, hangi ödemelerin prime esas kazanca dahil edildiğini, hangilerinin kural olarak dışarıda kaldığını ve sınırda kalan kalemlerde nasıl düşünmeniz gerektiğini anlatıyoruz. Bazı istisnalar belirli tutarlarla sınırlı olduğundan, rakam gereken yerlerde güncel mevzuata ve mali müşavirinize başvurmanızı öneririz.
Temel ilke: Kural primlilik, istisna primsizlik
Prime esas kazanç; sigortalının hak ettiği ücretler, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her türlü ödeme ile para ve para ile ölçülebilen menfaatlerden oluşur. Yani başlangıç noktası şudur: Çalışma karşılığı yapılan her ödeme, kanunda açıkça istisna edilmedikçe prime tabidir.
Bu nedenle bir ödemenin adı değil, niteliği belirleyicidir. "Destek", "teşvik", "bonus" ya da "yardım" adıyla yapılan bir ödeme, düzenli olarak ve çalışma karşılığı veriliyorsa çoğunlukla prime tabi sayılır.
SGK primine tabi olan başlıca kazançlar
Aşağıdaki kalemler genel kural olarak prime esas kazanca dahil edilir:
- Brüt ücret: Aylık, günlük veya saatlik ücret.
- Fazla çalışma ücretleri: Fazla mesai ve fazla sürelerle çalışma karşılıkları.
- Prim ve ikramiyeler: Satış primi, performans primi, yıl sonu ikramiyesi.
- Tatil ücretleri: Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri.
- Yıllık izin ücretleri: Kullanılan izin ve fesihte ödenen kullanılmamış izin ücreti.
- Düzenli nakdi ödemeler: Kira yardımı, giyim yardımı, yakacak yardımı gibi nakden ödenen yardımlar.
- Para ile ölçülebilen menfaatler: Mevzuatta istisna edilmeyen ayni sağlamalar.
Kural olarak prime tabi olmayan kazançlar
5510 sayılı Kanun md. 80, bazı ödemeleri prime esas kazancın dışında tutar. Bunların bir kısmı tamamen, bir kısmı ise belirli bir tutara kadar istisnadır.
| Ödeme | Genel durum | Not |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | Prime tabi değil | İş sonu tazminatı da benzer şekilde |
| İhbar tazminatı | Prime tabi değil | |
| Ölüm, doğum, evlenme yardımları | Prime tabi değil | Nitelik olarak gerçek yardım olmalı |
| Görev yollukları ve harcırahlar | Prime tabi değil | Gerçek bir görevlendirmeye dayanmalı |
| Kasa tazminatı | Kanunda istisnalar arasında | Koşullar için mevzuata bakın |
| Yemek yardımı | Belirli koşul ve tutarla sınırlı istisna | SGK tutarı için güncel mevzuata bakın |
| Çocuk ve aile yardımları | Belirli tutara kadar istisna | Tutar için güncel mevzuata bakın |
| Özel sağlık sigortası ve BES işveren katkısı | Belirli limite kadar istisna | Limit için güncel mevzuata bakın |
Yemek ve yol ödemelerinde dikkatli olunmalıdır. 2026 yılı için gelir vergisi açısından günlük yemek istisnası 300 TL (KDV hariç), ayni sağlanan yol istisnası günlük 158 TL'dir; ancak bu rakamlar vergi istisnasıdır. SGK prime esas kazanç tarafındaki istisna kuralları farklıdır ve kaynaklar arasında yorum farkları bulunur. SGK tarafındaki tutarı mali müşavirinizle teyit etmeden belirlemeyin. Uygulama seçenekleri için yemek ve yol yardımı yazımıza göz atabilirsiniz.
Sınırda kalan kalemler nasıl değerlendirilir?
Bazı ödemelerin primli mi primsiz mi olduğu, ödemenin biçimine göre değişir. Değerlendirme yaparken şu soruları sorun:
- Ödeme çalışma karşılığı mı? Çalışma karşılığıysa prime tabi olma ihtimali yüksektir.
- Ödeme düzenli mi, tek seferlik mi? Düzenlilik, ücret niteliğini güçlendirir.
- Nakdi mi, ayni mi? Aynı yardımın nakden ödenmesi ile ayni sağlanması farklı sonuç doğurabilir.
- Kanunda açıkça sayılmış mı? İstisna yalnızca kanunda sayılan kalemler için geçerlidir.
- Belirli bir tutar sınırı var mı? Sınırı aşan kısım prime tabi olur.
- Belgelendirilmiş mi? Harcırah gibi kalemlerde görevlendirme yazısı ve harcama belgeleri gereklidir.
Örnek senaryolar
- Örnek senaryo 1: Bir şirket tüm çalışanlarına her ay sabit tutarlı "yol desteği" adıyla nakit ödeme yapıyor. Ödeme düzenli ve nakdi olduğundan, istisna koşullarını taşımıyorsa prime tabi sayılma riski yüksektir.
- Örnek senaryo 2: Bir çalışana şehir dışı müşteri ziyareti için görevlendirme yazısıyla harcırah ödeniyor. Gerçek bir görevlendirmeye dayalı harcırah, kural olarak prime tabi değildir; ancak görev yapılmadığı halde düzenli ödenen "harcırah", ücret niteliği kazanabilir.
- Örnek senaryo 3: Çalışanın evlenmesi nedeniyle tek seferlik evlenme yardımı ödeniyor. Bu ödeme kanunda sayılan istisnalar arasındadır.
Prime tabi kazancın sınırları
Prime tabi kazançların toplamı da sınırsız değildir. 2026 yılı için prime esas kazanç günlük alt sınırı 1.101,00 TL, aylık alt sınırı 33.030,00 TL; günlük üst sınırı 9.909,00 TL, aylık üst sınırı 297.270,00 TL'dir. Primli kalemlerin toplamı üst sınırı aşarsa, aşan kısım için prim hesaplanmaz. Ayrıntılı örnekler için prime esas kazanç alt ve üst sınırı 2026 yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Ödemenin adını değiştirerek primden kurtulmaya çalışmak
- Vergi istisnası tutarlarını SGK istisnası gibi uygulamak
- Belgesiz harcırah ödemek
- Tek seferlik yardım adı altında düzenli ödeme yapmak
- Yan hak politikasını bordro ekibine danışmadan tasarlamak
Bu hataların ortak noktası, ödeme kararının bordro etkisi düşünülmeden verilmesidir. Yeni bir ödeme kalemi devreye almadan önce kısa bir ön değerlendirme yapmanızı öneririz: ödemenin amacı, sıklığı, nakdi ya da ayni olması, vergi ve SGK karşısındaki durumu ve belgelendirme yöntemi tek sayfalık bir notta toplanmalı, mali müşavir onayıyla dosyalanmalıdır.
Yan hak politikanızı birlikte kurgulayalım
Yan haklar ve ek ödemeler, doğru kurgulandığında hem çalışan memnuniyetini hem de maliyet verimliliğini artırır. Yanlış kurgulandığında ise geriye dönük prim farkı riskine dönüşür. İK Partner olarak ödeme kalemlerinizi mevzuat açısından gözden geçiriyor, bordro ve yan hak politikanızı uyumlu hale getiriyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz için ücretsiz ilk görüşme talep edebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlarınız için mali müşavirinize veya hukuk danışmanınıza başvurmanızı öneririz.
