4447 ek madde 2, işyerinde çalışma sürelerinin geçici olarak önemli ölçüde azaltıldığı veya faaliyetin durduğu dönemlerde, çalışılmayan süreler için işçiye İşsizlik Sigortası Fonu'ndan kısa çalışma ödeneği ödenmesini düzenler. Amaç, geçici bir kriz nedeniyle işverenin işçi çıkarmasının önüne geçmek ve istihdamı korumaktır. Hüküm 2008'de 4857 sayılı İş Kanunu'nun 65. maddesinden İşsizlik Sigortası Kanunu'na taşınmış, son olarak 2024'te 7495 sayılı Kanun'la önemli ölçüde değiştirilmiştir.
Bu yazıda maddenin güncel metnini fıkra fıkra açıklıyor, başvurudan ödemeye kadar işverenin hangi adımlardan sorumlu olduğunu gösteriyoruz. Başvuru ekranları ve belge listesi için kısa çalışma başvurusu işveren süreci yazımızı ayrıca okuyabilirsiniz.
Kanun Metni
Aşağıdaki metin mevzuat.gov.tr'deki güncel metinden alınmıştır; değişiklik ve dipnot işaretleri çıkarılmıştır.
Kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneği Ek Madde 2 – Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz, genel salgın ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak önemli ölçüde azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durdurulması hallerinde, işyerinde üç ayı aşmamak üzere kısa çalışma yapılabilir.
Bu Kanuna göre sigortalı sayılan kişileri hizmet akdine tabi olarak çalıştıran işveren, kısa çalışma talebini, derhal gerekçeleri ile birlikte Türkiye İş Kurumuna, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı sendikaya bir yazı ile bildirir. Talebin uygunluğunun belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar, ilgili kurum ve kuruluşların da görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Kısa çalışma halinde İşsizlik Sigortası Fonundan kısa çalışma ödeneği ödenir. Sigortalının kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için, kısa çalışma başlama tarihinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olması ve son üç yılda en az 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olması gerekir.
Günlük kısa çalışma ödeneği; sigortalının son oniki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının % 60'ıdır. Bu şekilde hesaplanan kısa çalışma ödeneği miktarı, 4857 sayılı Kanunun 39 uncu maddesine göre 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının % 150'sini geçemez. Kısa çalışma ödeneği, her ayın beşinde aylık olarak sigortalının kendisine ödenir. (…) Kısa çalışma ödeneği, damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz, nafaka borçları dışında onda birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik edilemez. (…) Kısa çalışma ödeneği olarak ödenen süreler, kısa çalışma başlama tarihinden itibaren 3 yıl içindeki hizmet akdi fesihlerine istinaden yapılacak işsizlik ödeneği ödemelerine ilişkin hak sahipliği sürelerinden düşülür.
Zorlayıcı sebeplerle kısa çalışma yapılması halinde, kısa çalışma ödeneği ödemeleri 4857 sayılı Kanunun 24 üncü maddesinin (III) numaralı bendinde ve aynı Kanunun 40 ıncı maddesinde öngörülen bir haftalık süreden sonra başlar.
Bu maddede yer alan kısa çalışma ödeneğinin süresini altı aya kadar uzatmaya ve işsizlik ödeneğinden mahsup edilip edilmeyeceğini belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.
İşverenin hatalı bilgi ve belge vermesi nedeniyle yapılan fazla ödemeler, yasal faizi ile birlikte işverenden tahsil edilir. Sigortalının kusurundan kaynaklanan fazla ödemeler ise yasal faizi ile birlikte sigortalıdan tahsil edilir, ölen sigortalılara ait fazla ödemeler geri tahsil edilmez.
Madde Ne Düzenliyor?
1. Hangi durumlarda kısa çalışma yapılabilir?
Madde dört sebep sayar: genel ekonomik kriz, sektörel veya bölgesel kriz, genel salgın ve zorlayıcı sebepler. "Genel salgın" ifadesi 2024'te eklenmiştir. Sebebin işverenin iç yönetiminden değil, dışsal bir etkiden kaynaklanması beklenir. Sipariş kaybı, kötü yönetim veya tek bir müşterinin iflası gibi işletmeye özgü sorunlar kural olarak genel veya sektörel kriz sayılmaz.
Sonuç olarak iki durumdan biri gerçekleşmelidir: Haftalık çalışma süresinin geçici olarak önemli ölçüde azaltılması ya da faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durdurulması. Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmelik bu ölçütü somutlaştırır: Haftalık çalışma süresinin en az üçte bir oranında azaltılması veya faaliyetin en az dört hafta süreyle tamamen ya da kısmen durdurulması aranır.
2. Başvuru ve uygunluk tespiti
İşveren talebini gerekçeleriyle birlikte "derhal" İŞKUR'a, işyerinde toplu iş sözleşmesi varsa taraf sendikaya da yazılı olarak bildirir. Talebin uygun olup olmadığı yönetmelikte belirlenen usulle, iş müfettişlerinin incelemesiyle tespit edilir. Uygunluk tespiti yapılmadan ödeme yapılmaz; bu nedenle başvuru tarihi ile kısa çalışmanın fiilen başladığı tarih arasında uyum önemlidir.
3. İşçinin hak kazanma şartları
Ödenek işyerine değil, şartları taşıyan her işçiye ayrı ayrı bağlanır:
- Kısa çalışmanın başladığı tarihten önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olmak,
- Son üç yılda en az 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olmak.
2024 değişikliğinden önce işsizlik ödeneğindeki koşullara bağlı olan bu şart, artık 450 gün olarak maddede ayrıca yazılmıştır. Şartı sağlamayan işçi kısa çalışma kapsamındaki işyerinde çalışsa bile ödenek alamaz.
4. Ödeneğin hesabı ve ödenmesi
Günlük ödenek, son on iki aylık prime esas kazançlara göre bulunan günlük ortalama brüt kazancın %60'ıdır ve brüt asgari ücretin %150'sini geçemez. Ödenek her ayın beşinde doğrudan işçiye ödenir, yalnızca damga vergisi kesilir. Tutarlar asgari ücrete bağlı olduğundan güncel üst sınır için kısa çalışma ödeneği 2026 yazımıza bakın. Ödenek yalnızca çalışılmayan süreyi karşılar; çalışılan saatlerin ücreti işveren tarafından ödenmeye devam eder.
5. Süre
Kısa çalışma üç ayı aşamaz. Cumhurbaşkanı bu süreyi altı aya kadar uzatabilir. Süre, işyerindeki kısa çalışmanın süresidir; her işçi için ayrı bir üç ay başlamaz.
6. Zorlayıcı sebeplerde bir haftalık bekleme
Kısa çalışma zorlayıcı bir sebebe (deprem, yangın, sel gibi) dayanıyorsa ödenek ilk bir haftadan sonra başlar. Bu bir hafta, 4857 sayılı Kanun'un 40. maddesine göre işçiye her gün için yarım ücret ödenen bekleme süresidir. Yani ilk haftanın yarım ücret yükü işverendedir.
7. İşsizlik ödeneğinden mahsup
Kısa çalışmada ödenen süreler, kısa çalışmanın başladığı tarihten itibaren üç yıl içinde gerçekleşen bir fesih halinde işçinin işsizlik ödeneği süresinden düşülür. Örneğin 180 gün işsizlik ödeneği hakkı olan bir işçiye 60 gün kısa çalışma ödeneği ödenmişse, iki yıl sonra işten çıkarıldığında kalan hakkı bu süre kadar azalır. Cumhurbaşkanı mahsup yapılıp yapılmayacağını ayrıca belirleyebilir.
8. Fazla ödemelerin sorumluluğu
İşverenin hatalı bilgi ve belgesi nedeniyle yapılan fazla ödemeler, yasal faiziyle işverenden geri alınır. Bu kural, kısa çalışma döneminde fiilen çalıştırılan işçinin "çalışmıyor" gibi bildirilmesinin doğrudan işverene mali yük getirdiği anlamına gelir.
İşveren İçin Uygulamada Ne Anlama Geliyor?
| Konu | Kural | İşveren ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Sebep | Kriz, salgın veya zorlayıcı sebep | Sebebi dışsal verilerle (sipariş, sektör, resmî kararlar) belgeleyin |
| Ölçüt | Önemli ölçüde azalma veya durma | Azaltılan saatleri ve durma süresini işçi bazında planlayın |
| Bildirim | Derhal İŞKUR'a ve varsa sendikaya | Başvuruyu kısa çalışmayı başlatmadan önce yapın |
| İşçi şartı | 120 gün + son üç yılda 450 gün | Listeyi hazırlarken her işçinin prim gününü kontrol edin |
| Çalışılan saat | Ücreti işveren öder | Bordroda çalışılan ve çalışılmayan saatleri ayrı izleyin |
| Fiilî çalışma | Çalışılmayan saatte çalıştırma yok | Puantaj, giriş-çıkış ve uzaktan erişim kayıtlarını düzenli tutun |
| Fazla ödeme | İşverenden faiziyle tahsil | Kısa çalışmayı erken bitirdiğinizde değişikliği hemen bildirin |
Temsilî bir örnek: Sektörel bir daralma nedeniyle siparişleri belirgin şekilde düşen bir tekstil işletmesi, üretim bölümündeki haftalık çalışma süresini 45 saatten 27 saate indirmeyi planlıyor. Başvurudan önce her işçinin son 120 gün ve 450 gün şartını kontrol ediyor, şartı sağlamayan iki işçi için ayrı bir planlama yapıyor. Çalışılan 27 saatin ücretini kendisi ödüyor; kalan 18 saatin karşılığını ödenek olarak işçi alıyor. İşletme, kısa çalışma süresince bu bölümde fazla çalışma yaptırmıyor.
Yargı Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler
- Usulüne uygun kısa çalışma hukuka uygun bir çalışma düzenidir. İŞKUR'ca uygun bulunan kısa çalışma, kanundan doğan bir uygulama olduğu için genel olarak çalışma koşullarında işçi aleyhine tek taraflı esaslı değişiklik gibi değerlendirilmez.
- Uygunluk tespiti olmadan uygulanan "kısa çalışma" işverenin riskindedir. Onay alınmadan çalışma sürelerinin azaltılması ve ücretin düşürülmesi, işçinin ücret farkı talebine ve haklı nedenle fesih iddiasına konu olabilir.
- Kısa çalışma sırasında fiilen çalıştırma ciddi sonuç doğurur. Ödeneğin çalışılmayan süre için ödendiği ilkesi esastır; fiilî çalışmanın tespiti halinde fazla ödemeler işverenden geri istenir.
Sık Yapılan Hatalar
- Kısa çalışmayı işletmeye özgü bir mali sıkıntı için talep etmek ve "genel kriz" gerekçesini belgeleyememek.
- Kısa çalışma kapsamındaki işçiyi çalışılmayan saatlerde uzaktan veya kayıt dışı çalıştırmak.
- Başvuruyu, kısa çalışma fiilen başladıktan çok sonra yapmak.
- 450 gün şartını sağlamayan işçileri ödenek alacakmış gibi listeye dahil etmek.
- Zorlayıcı sebepte ilk bir haftalık yarım ücreti ödememek.
- İşçileri kısa çalışmanın ileride işsizlik ödeneği süresinden düşüleceği konusunda bilgilendirmemek.
İlgili Maddeler ve Yazılar
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu madde haritası
- 4447 md. 51: işsizlik ödeneği şartları
- İş Kanunu 64. madde: telafi çalışması: Zorunlu nedenlerle durma sonrası kayıp sürenin telafisi.
- İş Kanunu 63. madde: çalışma süresi ve denkleştirme
- Kısa çalışma ve işsizlik ödeneği farkı
- Ücretsiz izin nedir?
Kriz dönemlerinde kısa çalışma, telafi çalışması, ücretsiz izin ve fesih seçenekleri birbirine karıştırılmamalıdır. Hangi aracın işletmenize uygun olduğunu birlikte değerlendirmek isterseniz kriz yönetimi hizmetimizden yararlanabilir ya da bizimle iletişime geçin. Bu yazı yürürlükteki düzenlemeye göre hazırlanmış genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın.
