İş Kanunu 47. madde, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmayan işçiye o günün ücretinin iş karşılığı olmaksızın tam ödenmesini, çalışan işçiye ise ayrıca bir günlük ücret verilmesini düzenler. Bu maddenin uygulanabilmesi için önce 44. maddenin cevap verdiği soru netleşmelidir: o gün işyerinde çalışılacak mı ve kararı kim verecek? Kısaca bayram ve genel tatil (UBGT) çalışmasının "karar" ayağı 44. maddede, "ücret" ayağı 47. maddede yer alır.
Bu yazı, iki maddeyi ve bunlarla birlikte okunması gereken 45. madde (saklı haklar) ile 49. maddenin aylık ücretlilere ilişkin son fıkrasını birlikte ele alıyor. Hafta tatili ücreti ayrı bir rejime tabi olduğu için onu İş Kanunu 46. madde yazısında inceledik.
Kanun Metni
Metinler 4857 sayılı İş Kanunu'nun mevzuat.gov.tr'deki güncel hâlinden alınmıştır.
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma
Madde 44 – Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işyerlerinde çalışılıp çalışılmayacağı toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmeleri ile kararlaştırılır. Sözleşmelerde hüküm bulunmaması halinde söz konusu günlerde çalışılması için işçinin onayı gereklidir. Bu günlere ait ücretler 47 nci maddeye göre ödenir.
Saklı haklar
Madde 45 – Toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerine hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatillerde işçilere tanınan haklara, ücretli izinlere ve yüzde usulü ile çalışan işçilerin bu Kanunla tanınan haklarına aykırı hükümler konulamaz.
Bu hususlarda işçilere daha elverişli hak ve menfaatler sağlayan kanun, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi veya gelenekten doğan kazanılmış haklar saklıdır.
Genel tatil ücreti
Madde 47 – Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti ödenir.
Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde işçilerin ulusal bayram ve genel tatil ücretleri işverence işçiye ödenir.
Aylık ücretliler için 49. maddenin son fıkrası da şöyledir: "Hasta, izinli veya sair sebeplerle mazeretli olduğu hallerde dahi aylığı tam olarak ödenen aylık ücretli işçilere 46, 47 ve 48 inci maddenin birinci fıkrası hükümleri uygulanmaz. Ancak bunlardan ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışanlara ayrıca çalıştığı her gün için bir günlük ücreti ödenir."
Madde Ne Düzenliyor?
Hangi günler ulusal bayram ve genel tatildir?
- madde günleri saymaz; "kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günler" ifadesiyle 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun'a gönderme yapar. Yürürlükteki düzenlemeye göre bu günler şunlardır:
| Gün | Niteliği |
|---|---|
| 28 Ekim saat 13.00'ten itibaren ve 29 Ekim | Ulusal bayram (Cumhuriyet Bayramı) |
| 1 Ocak | Genel tatil (Yılbaşı) |
| 23 Nisan | Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı |
| 1 Mayıs | Emek ve Dayanışma Günü |
| 19 Mayıs | Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı |
| 15 Temmuz | Demokrasi ve Millî Birlik Günü |
| 30 Ağustos | Zafer Bayramı |
| Ramazan Bayramı | Arife günü saat 13.00'ten itibaren 3,5 gün |
| Kurban Bayramı | Arife günü saat 13.00'ten itibaren 4,5 gün |
Dinî bayramların tarihleri her yıl değiştiği için yıllık planlamayı bayram takvimi ilan edildiğinde güncelleyin. Cumhurbaşkanlığınca ilan edilen "idari izin" günleri kamu personeline yöneliktir; özel sektör işyerleri için genel tatil sayılmaz.
44. madde: çalışma kararı üç katmanda verilir
- Toplu iş sözleşmesi: TİS varsa, UBGT günlerinde çalışılıp çalışılmayacağı orada düzenlenebilir.
- İş sözleşmesi: Bireysel sözleşmeye konulan bir hükümle işçi bu günlerde çalışmayı baştan kabul edebilir.
- İşçinin onayı: Sözleşmelerde hüküm yoksa, her işçinin onayı ayrıca alınmalıdır.
Maddenin son cümlesi önemlidir: çalışma kararı nasıl verilmiş olursa olsun ücret 47. maddeye göre ödenir. Yani sözleşmede "bayramlarda çalışmayı kabul ederim" yazması, ek ücret hakkından vazgeçildiği anlamına gelmez.
45. madde: kanunun altına inilemez
Sözleşmelere UBGT ücretini azaltan veya kaldıran hükümler konulamaz. Buna karşılık TİS, iş sözleşmesi ya da işyeri geleneğiyle sağlanmış daha iyi haklar (örneğin bayram çalışmasına iki günlük ilave ücret) saklıdır.
47. madde: iki ihtimal, iki ödeme
- Çalışılmazsa: İşçi, o günün ücretini iş karşılığı olmaksızın tam alır.
- Çalışılırsa: Tatil ücretine ek olarak, çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir.
Aylık ücretlilerde tatil günü ücreti zaten aylığın içindedir; bu nedenle 49. maddenin son fıkrası gereği yalnızca çalışılan gün için "ayrıca bir günlük ücret" eklenir. Yüzde (servis) usulünün uygulandığı işyerlerinde ise UBGT ücretlerini yüzdelerden değil, işveren kendi kaynağından öder.
Ücret Nasıl Hesaplanır?
Tatil günü ücreti, 49. maddeye göre işçinin çalıştığı günlere göre bir güne düşen ücretidir. Ücret şekline göre hesap şöyle yapılır:
| Ücret şekli | Çalışılmayan UBGT | Çalışılan UBGT |
|---|---|---|
| Aylık ücret | Aylık içinde, ek ödeme yok | Aylık + 1 günlük ücret (aylık ÷ 30) |
| Günlük ücret | 1 günlük ücret | 1 günlük ücret (tatil) + 1 günlük ücret (çalışma) |
| Saat ücreti | Saat ücreti × 7,5 | Saat ücreti × 7,5 + çalışma karşılığı bir günlük ücret |
| Parça başı, akort, yüzde | Dönem kazancı ÷ çalışılan gün | Bu ortalama üzerinden ayrıca bir günlük ücret |
Temsilî bir örnek: Aylık brüt ücretle çalışan bir depo sorumlusu, 29 Ekim'de tam gün ve 28 Ekim'de saat 13.00'ten sonra çalışmıştır. Aylık ücretine ek olarak 29 Ekim için bir günlük, 28 Ekim yarım günü için yarım günlük ücret ödenir. Günlük ücret, aylık brüt ücretin 30'a bölünmesiyle bulunur. Fazla çalışma ve prim gibi kalemler, 50. madde gereği tatil ücretinin hesabına katılmaz.
Güncel asgari ücret ve bordro parametreleri için 2026 bordro parametreleri sayfasını kullanın. Adım adım bordro örnekleri ise ulusal bayram ve genel tatilde çalışma ücreti yazımızda yer alıyor.
İşveren İçin Uygulamada Ne Anlama Geliyor?
| Konu | Kural | İşveren ne yapmalı |
|---|---|---|
| Çalışma kararı | TİS, iş sözleşmesi veya işçi onayı | Sözleşmenize açık bir UBGT maddesi koyun; yoksa her bayram öncesi yazılı onay alın |
| Onay belgesi | Kanun şekil şartı aramaz | İspat için yazılı ve imzalı onay alın; genel tatil çalışma onay formu kullanılabilir |
| Ücret | Çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret | Bordroda ayrı satırda "UBGT çalışması" olarak tahakkuk ettirin |
| Yarım günler | Arife ve 28 Ekim öğleden sonra | Yarım günlük ücreti ayrıca hesaplayın, puantajda saatleri gösterin |
| Yüzde usulü | İşveren öder | Servis paralarından mahsup etmeyin |
| Yıllık izin çakışması | Tatil günleri izinden sayılmaz | İzin süresine düşen UBGT günlerini izin bakiyesinden düşmeyin |
| Raporlu işçi | Md. 48: geçici iş göremezlik süresine rastlayan tatiller SGK ölçüsünde ödenir | Rapor dönemlerini bordroda doğru mahsup edin |
Onay vermeyen işçi
Sözleşmede hüküm yoksa ve işçi onay vermiyorsa, işçinin UBGT gününde çalışmaya gelmemesi devamsızlık sayılmaz ve disiplin yaptırımına konu edilemez. Vardiya planlamasını gönüllülük ve rotasyon esasıyla yapmak, hem uyuşmazlığı hem de bayram dönemlerindeki kadro açığını azaltır. Planlama yöntemleri için izin çakışmalarını önleme rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
Köprü günleri ve telafi
Bayram öncesi veya sonrasında işyerini kapatarak köprü yaptırdığınızda, çalışılmayan süreyi sonradan telafi ettirme imkânı 64. maddede düzenlenir. Bu çalışma UBGT çalışması değildir ve tatil günlerinde yaptırılamaz. Ayrıntılar için İş Kanunu 64. madde: telafi çalışması yazımıza göz atın.
Yargı Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler
- İspat yükü işçidedir, ancak kayıtlar belirleyicidir. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre UBGT'de çalıştığını iddia eden işçi bunu ispatlamalıdır. İşveren kayıtları, imzalı puantajlar ve bordrolar bu ispatta temel delildir.
- İmzalı bordroda tahakkuk önemlidir. Bordroda UBGT çalışması tahakkuk ettirilmiş ve işçi bordroyu ihtirazi kayıt koymadan imzalamışsa, o kalemin ödendiği kabul edilir. Bordroda görünmeyen ek çalışmalar ise başka delillerle ispatlanabilir.
- Karşılığında izin vermek ödemenin yerini tutmaz. Kanun bu günler için ücret ödenmesini öngördüğünden, UBGT çalışması karşılığında başka bir gün izin verilmesi ek ücret borcunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
- "Ücrete dahil" kayıtları dikkatle değerlendirilir. Sözleşmeye konulan "bayram çalışmaları ücrete dahildir" ibaresi, 45. madde karşısında işçinin kanuni hakkını ortadan kaldıramaz.
Sık Yapılan Hatalar
- Sözleşmede hüküm yokken işçinin onayını almadan bayram vardiyası yazmak.
- Aylık ücretli işçiye UBGT çalışması için ek ödeme yapmamak; "zaten aylık alıyor" demek.
- Arife günü ve 28 Ekim'in öğleden sonrasını hesaplamaya katmamak.
- UBGT çalışmasını fazla çalışma satırına gömerek bordroda ayrı göstermemek.
- Yüzde usulü işyerlerinde UBGT ücretini servis paralarından karşılamak.
- Yıllık izin süresine denk gelen bayram günlerini izinden düşmek.
- Kamu için ilan edilen idari izin günlerini özel sektörde genel tatil sanmak.
İlgili Maddeler ve Yazılar
- İş Kanunu 46. madde: hafta tatili ücreti
- İş Kanunu 54-56. maddeler: yıllık izin hesabı ve kullanımı
- Ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) nedir?
- Ulusal bayram ve genel tatilde çalışma ücreti hesaplama
Bayram ve genel tatil dönemleri için sözleşme maddesi, onay süreci ve bordro kontrollerini birlikte gözden geçirmek isterseniz iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden yararlanabilir veya bizimle iletişime geçin. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; yürürlükteki düzenlemeyi resmî kaynaktan kontrol edin ve somut durumunuz için uzman desteği alın.
