İş Kanunu 68. madde, günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında işçiye çalışma süresine göre en az on beş dakika, yarım saat veya bir saat ara dinlenmesi verilmesini düzenler. Bu süreler asgaridir, kural olarak aralıksız kullandırılır ve çalışma süresinden sayılmaz. Madde basit görünse de "mola ne zaman verilir, bölünebilir mi, molada telefona bakan işçi dinleniyor mu?" gibi sorular, fazla mesai uyuşmazlıklarının önemli bir kısmının kaynağıdır.
Bu yazı maddeyi resmî metin üzerinden fıkra fıkra açıklıyor ve ara dinlenmesinin çalışma süresi hesabına etkisini somut vardiya örnekleriyle gösteriyor. Farklı vardiya tiplerine göre örnek hesaplar için ara dinlenme süresi vardiya örnekleri yazımıza da bakabilirsiniz.
Kanun Metni
Metin, 4857 sayılı İş Kanunu'nun mevzuat.gov.tr'deki güncel hâlinden alınmıştır.
Ara dinlenmesi
Madde 68 – Günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında o yerin gelenekleri ve işin gereğine göre ayarlanmak suretiyle işçilere;
a) Dört saat veya daha kısa süreli işlerde onbeş dakika,
b) Dört saatten fazla ve yedibuçuk saate kadar (yedibuçuk saat dahil) süreli işlerde yarım saat,
c) Yedibuçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat,
ara dinlenmesi verilir.
Bu dinlenme süreleri en az olup aralıksız verilir.
Ancak bu süreler, iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler ve işin niteliği göz önünde tutularak sözleşmeler ile aralı olarak kullandırılabilir.
Dinlenmeler bir işyerinde işçilere aynı veya değişik saatlerde kullandırılabilir.
Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.
Madde Ne Düzenliyor?
Birinci fıkra: süreler ve zamanlama
| Günlük çalışma süresi | Asgari ara dinlenmesi | Tipik örnek |
|---|---|---|
| 4 saat veya daha kısa | 15 dakika | Yarım gün çalışan kısmi süreli personel |
| 4 saatten fazla, 7,5 saate kadar (7,5 dahil) | 30 dakika | Altı gün × 7,5 saat düzeni |
| 7,5 saatten fazla | 1 saat | Beş gün × 9 saat düzeni |
Tablodaki "günlük çalışma süresi", ara dinlenmesi düşüldükten sonra kalan net çalışma süresidir. Örneğin 08.00-18.00 arasında işyerinde bulunan ve bir saat öğle arası veren bir çalışanın net çalışma süresi 9 saattir; bu süre 7,5 saati aştığı için bir saatlik ara dinlenmesi doğru uygulamadır.
Zamanlama. Ara dinlenmesi "günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında" verilir. Amaç, çalışmayı ikiye bölerek yorgunluğu gidermektir. Bu nedenle molayı vardiyanın en başına veya sonuna koyup "işçi bir saat erken çıksın" şeklinde uygulamak maddenin amacına aykırıdır. Ortalama zaman, yerel gelenekler ve işin gereğine göre esnek belirlenebilir; örneğin 07.00'de başlayan bir vardiyada öğle arasının 11.30'da verilmesi makuldür.
İkinci fıkra: asgari ve aralıksız
Kanundaki süreler en az sürelerdir; işveren daha uzun ara dinlenmesi verebilir. Kural olarak ara dinlenmesi tek parça hâlinde kullandırılır. Bir saatlik dinlenmeyi 6 × 10 dakika şeklinde dağıtmak, sözleşmesel bir dayanak olmadan bu kurala aykırıdır.
Üçüncü fıkra: sözleşmeyle bölme
İklim, mevsim, yerel gelenekler ve işin niteliği dikkate alınarak ara dinlenmesi sözleşmelerle bölünerek kullandırılabilir. Örneğin sıcak iklimde açık alanda çalışan bir inşaat ekibinde bir saatlik dinlenme, 30 dakikalık öğle arası ile iki adet 15 dakikalık gölge molası şeklinde kurgulanabilir. Bölme kararı iş sözleşmesine, toplu iş sözleşmesine veya işçinin imzaladığı bir eke dayanmalıdır; tek taraflı yönetici talimatı yeterli değildir.
Dördüncü fıkra: aynı veya farklı saatlerde
Ara dinlenmeleri tüm çalışanlara aynı anda verilmek zorunda değildir. Kesintisiz hizmet veren mağazalar, çağrı merkezleri veya üretim hatları, çalışanları gruplara ayırarak farklı saatlerde mola kullandırabilir. Yeter ki her çalışan kendi süresini tam olarak kullanabilsin.
Beşinci fıkra: çalışma süresinden sayılmaz
Ara dinlenmesi ücretli çalışma süresine dahil değildir. 45 saatlik haftalık sınır, fazla çalışma ve günlük 11 saat hesabı net çalışma süresi üzerinden yapılır. Bu kural işverene bir hak tanırken bir koşul da getirir: dinlenme gerçekten dinlenme olmalıdır.
Dinlenme mi, Hazır Bekleme mi?
Ara dinlenmesi, işçinin zamanını serbestçe kullanabildiği süredir. İşçi molada masasından ayrılamıyor, müşteri gelirse kalkıp ilgilenmek zorunda kalıyor veya telefonları cevaplamaya devam ediyorsa, bu süre gerçek bir ara dinlenmesi değildir. Böyle durumlarda süre, 66. maddenin (c) bendindeki "her an iş görmeye hazır hâlde bekleme" niteliği kazanır ve çalışma süresinden sayılır. Ayrıntı için İş Kanunu 66. madde yazımıza bakabilirsiniz.
Temsilî bir örnek: Tek kasiyerin çalıştığı küçük bir şarküteride kasiyer öğle arasında kasanın yanında yemek yiyor ve müşteri geldiğinde kalkıp ödeme alıyor. İşveren puantajda bir saatlik ara dinlenmesi gösterse de bu sürenin dinlenme olarak kabul edilmesi zordur. Doğru çözüm, mola saatinde kasayı başka bir çalışana devretmek veya kısa süreli kapanış uygulamaktır.
İşveren İçin Uygulamada Ne Anlama Geliyor?
| Konu | Kural | İşveren ne yapmalı |
|---|---|---|
| Süre | 15 dk / 30 dk / 1 saat, asgari | Her vardiya tipi için net çalışma süresine göre mola süresini belirleyin |
| Zamanlama | Çalışma süresinin ortalama bir zamanında | Molayı vardiya başına veya sonuna koymayın |
| Bölme | Kural olarak aralıksız; sözleşmeyle bölünebilir | Bölünmüş mola uyguluyorsanız sözleşmeye veya imzalı eke dayandırın |
| Farklı saatler | Mümkün | Grup bazlı mola çizelgesi hazırlayın, kimin ne zaman molada olduğunu gösterin |
| Duyuru | 67. madde: dinlenme saatleri duyurulur | Mola saatlerini çalışma saatleriyle birlikte işyerinde ilan edin |
| Gerçek dinlenme | İşçi zamanını serbestçe kullanabilmeli | Molada iş yaptırmayın; nöbetçi düzeni kurun |
| Kayıt | Uyuşmazlıkta ispat | PDKS veya puantajda mola giriş-çıkışlarını ya da standart mola süresini belgeleyin |
Uzun vardiyalar
Kanun 7,5 saati aşan tüm işler için tek bir asgari süre (bir saat) öngörür. Ancak 11 saate yaklaşan vardiyalarda veya özel güvenlik, sağlık gibi sektörlerdeki uzun nöbetlerde yalnızca bir saatlik dinlenme, işçi sağlığı açısından çoğu zaman yeterli olmaz. Bu tür vardiyalarda daha uzun veya birden fazla mola planlamak hem iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin hem de verimliliğin gereğidir. Gece çalışmasına ilişkin ek sınırlar için İş Kanunu 69. madde: gece çalışması yazımıza bakabilirsiniz.
Yargı Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler
- Ara dinlenmesi fazla çalışma hesabında düşülür. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre fazla çalışma hesaplanırken işyerinde geçen süreden 68. maddeye göre ara dinlenmesi düşülür. Düşülecek süre, işyeri uygulaması ve deliller ışığında belirlenir.
- Uzun çalışmalarda daha uzun dinlenme kabul edilebilir. Çok uzun süreli vardiya ve nöbetlerde, yargı kararlarında kanundaki asgari bir saatin üzerinde ara dinlenmesi verildiği kabul edilerek hesap yapıldığı görülür. Bu da somut işyeri uygulamasının belgelenmesini önemli kılar.
- Gerçek dinlenme olmayan süre çalışmadır. İşçinin molada iş başında kalmak veya hazır beklemek zorunda olduğu ispatlanırsa, bu süre çalışma süresine eklenir.
- Kayıtlar ve tanık beyanları birlikte değerlendirilir. Mola sürelerine ilişkin uyuşmazlıklarda imzalı puantajlar, işyeri yönetmelikleri ve tanık anlatımları birlikte ele alınır.
Sık Yapılan Hatalar
- Ara dinlenmesini vardiya sonuna koyarak "erken çıkış" şeklinde kullandırmak.
- 9 saatlik net çalışmada 30 dakika mola vermek; 7,5 saat sınırını yanlış okumak.
- Bir saatlik dinlenmeyi sözleşmesel dayanak olmadan çok sayıda kısa molaya bölmek.
- Mola sırasında çalışanın telefon, kasa veya müşteriyle ilgilenmeye devam etmesine göz yummak.
- Mola saatlerini işyerinde duyurmamak ve puantajda hiç göstermemek.
- Ara dinlenmesini ücretli çalışma süresine dahil ederek haftalık süreyi yanlış hesaplamak ya da tersine dinlenme verilmediği hâlde süreyi düşmek.
İlgili Maddeler ve Yazılar
- İş Kanunu 63. madde: çalışma süresi ve denkleştirme
- İş Kanunu 66. madde: çalışma süresinden sayılan haller
- Ara dinlenmesi nedir?
- Çalışma süresi ve ara dinlenme cezaları 2026
- Vardiyalı çalışma düzeni nasıl planlanır?
Vardiya ve mola düzeninizi kanuna, iş sağlığı ve güvenliği gereklerine ve puantaj sisteminize uygun hâle getirmek isterseniz iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden yararlanabilir veya bizimle iletişime geçin. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; yürürlükteki düzenlemeyi resmî kaynaktan kontrol edin ve somut durumunuz için uzman desteği alın.
