İş Kanunu 19. madde hangi fesihlerde savunma alınmasını zorunlu tutar?

Çalışanın davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerle belirsiz süreli sözleşmenin feshinde savunma alınması zorunludur. İşletme gereklerine dayanan fesihlerde ve 25/II şartlarına uygun haklı fesihlerde bu zorunluluk yoktur.

Savunma için ne kadar süre verilmelidir?

Kanun belirli bir süre öngörmez. Çalışanın iddiaları öğrenip savunmasını hazırlayabileceği makul bir süre tanınmalı ve bu süre yazıda açıkça belirtilmelidir. TİS veya disiplin yönetmeliğinde süre öngörülmüşse ona uyulur.

Çalışan savunma vermeyi reddederse ne olur?

Usulüne uygun, iddiaları açıkça gösteren ve süre veren bir davete rağmen savunma vermeyen çalışan, savunma hakkını kullanmamış sayılır. Bu durum tanıklı bir tutanakla belgelenmelidir.

Fesih bildiriminde sebep yazılmazsa ne olur?

İş güvencesi kapsamındaki çalışan için sebep gösterilmemesi, feshin geçersizliği sonucunu doğurur. Çalışan işe iade talebiyle arabulucuya başvurabilir ve işveren mahkemede bildirimde yazmadığı bir sebebe dayanamaz.

E-posta ile fesih bildirimi yapılabilir mi?

Kanun yazılı bildirim ister ve tebliğin ispatı işverene düşer. E-posta, imzalı ve teslimi ispatlanabilir yöntemler kadar güvenli değildir. İmza karşılığı elden teslim, imzadan kaçınma halinde tutanak veya noter tebliği tercih edilmelidir.

İş Kanunu 19. Madde: Yazılı Fesih Bildirimi ve Savunma Alma

İş Kanunu 19. madde, işverenin fesih kararını hangi usulle uygulayacağını belirler: fesih bildirimi yazılı yapılmalı, fesih sebebi açık ve kesin biçimde gösterilmeli ve çalışanın davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerle fesihten önce savunması alınmalıdır. Kısa bir madde olmasına karşın işe iade davalarında işverenin en çok zorlandığı alan, sebebin değil usulün eksik kalmasıdır.

18. madde "hangi sebeple" fesih yapılabileceğini, 19. madde ise "nasıl" yapılacağını söyler. Haklı ve güçlü bir gerekçe, yazılı bildirim ve savunma adımları atlandığında mahkeme önünde etkisini yitirebilir. Bu yazıda maddeyi, işverenin fesih dosyasını adım adım hazırlamasına yardımcı olacak bir usul rehberi olarak ele alıyoruz.

Kanun Metni

Aşağıdaki metin, 4857 sayılı İş Kanunu'nun mevzuat.gov.tr'de yayımlanan güncel metninden alınmıştır.

Sözleşmenin feshinde usul
Madde 19 – İşveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır.
Hakkındaki iddialara karşı savunmasını almadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez. Ancak, işverenin 25 inci maddenin (II) numaralı bendi şartlarına uygun fesih hakkı saklıdır.

Madde Ne Düzenliyor?

Birinci fıkra: yazılı bildirim ve açık sebep

Fıkra iki ayrı yükümlülük içerir:

Yazılılık: Fesih bildirimi yazılı olmalıdır. Sözlü olarak "yarından itibaren gelme" demek, WhatsApp mesajı veya yalnızca SGK çıkışı yapmak bu şartı karşılamaz.
Açık ve kesin sebep: Bildirimde fesih sebebi, çalışanın ve gerektiğinde mahkemenin neyin gerekçe yapıldığını anlayabileceği somutlukta yazılmalıdır. "Performans düşüklüğü", "işletme gerekleri" veya "şirket politikası" gibi tek kelimelik genel ifadeler yeterli görülmez. Hangi dönemde, hangi hedefe göre, hangi olaylar nedeniyle fesih yapıldığı belirtilmelidir.

İkinci fıkra: savunma alma zorunluluğu

Çalışanın davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerle belirsiz süreli sözleşme feshedilecekse, önce iddialara karşı savunması alınmalıdır. İşletme gereklerine dayanan fesihlerde (ör. yeniden yapılanma nedeniyle kadro kaldırma) bu fıkra uygulanmaz, çünkü sebep çalışanın kişisel durumundan kaynaklanmaz.

İstisna: 25/II'ye uygun haklı fesih

İşveren, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller nedeniyle 25. maddenin II numaralı bendi şartlarına uygun bir fesih yapıyorsa savunma alma zorunluluğu yoktur. Ancak bu istisna, fesih gerçekten 25/II şartlarını karşıladığı sürece geçerlidir. Mahkeme olayın haklı neden ağırlığında olmadığını, ancak geçerli sebep oluşturabileceğini değerlendirirse, savunma alınmamış olması feshi usulden geçersiz kılabilir.

Kapsam: kimin için geçerli?

maddenin son fıkrası, işletmenin veya işyerinin bütününü yöneten belirli işveren vekilleri hakkında 19. maddenin uygulanmayacağını açıkça belirtir. Yargıtay uygulamasında 19. maddedeki usul kuralları esas olarak iş güvencesi kapsamındaki çalışanlar bakımından feshin geçerlilik şartı olarak değerlendirilir. Kapsam dışındaki çalışanlar için de yazılı bildirim, ispat ve kötüniyet iddialarına karşı savunma açısından vazgeçilmezdir.

İşveren İçin Uygulamada Ne Anlama Geliyor?

Adım	Kural	İşveren ne yapmalı?
Olayın tespiti	Sebep somut olmalı	Tutanak, rapor, performans verisi gibi belgeleri toplayın
Savunmaya davet	Davranış veya verim nedeniyle fesihte zorunlu	Yazılı davette iddiaları tarih ve olay bazında açıkça yazın
Savunma süresi	Makul süre tanınmalı	Çalışana hazırlanabileceği bir süre verin ve bunu yazıda belirtin
Savunmanın alınması	Yazılı veya tutanakla	Savunmayı imzalı olarak alın; gelmezse veya vermezse tutanak düzenleyin
Değerlendirme	Savunma dikkate alınmalı	Savunmadaki iddiaları inceleyip kararınızı gerekçelendirin
Fesih bildirimi	Yazılı, açık ve kesin sebep	Bildirimde sebebi somut yazın, ihbar ve haklarla ilgili bilgiyi ekleyin
Tebliğ	İspatlanabilir olmalı	İmza karşılığı teslim edin; imzadan kaçınırsa tanıklı tutanak veya noter kullanın

Savunma yazısında nelere dikkat edilmeli?

Savunma, çalışanın kendisini gerçekten savunabilmesine imkân vermelidir. Bu nedenle davet yazısında:

İddia edilen olay veya performans sorununun tarihi, yeri ve içeriği,
Bu durumun hangi kural veya hedefle çeliştiği,
Savunmanın hangi tarihe kadar, nasıl (yazılı veya toplantıda) verileceği,
Belirtilen sürede savunma verilmezse savunma hakkının kullanılmamış sayılacağı,

açıkça yer almalıdır. "Son dönemdeki tutumunuz hakkında savunmanızı veriniz" gibi genel bir yazı, savunma hakkının içini boşaltır. Örnek metin için savunma istem yazısı örneği şablonumuza bakabilirsiniz.

Fesih bildiriminde bulunması gereken unsurlar

Kanun bildirimin içeriğini yalnızca "yazılı" ve "açık ve kesin sebep" ifadeleriyle tarif eder; ancak uyuşmazlıkta işin yükünü bildirimin kendisi taşır. İyi hazırlanmış bir fesih bildiriminde şu unsurlar bulunmalıdır:

[ ] Çalışanın kimlik ve görev bilgileri, bildirimin tarihi,
[ ] Feshin türü (geçerli sebeple bildirimli fesih veya haklı nedenle derhal fesih),
[ ] Fesih sebebinin somut anlatımı: olaylar, tarihler, ölçüm sonuçları veya işletme kararı,
[ ] Alınan savunmaya ve savunmanın neden yeterli görülmediğine kısa bir atıf,
[ ] İhbar süresi kullandırılacaksa sürenin başlangıç ve bitişi, peşin ödenecekse bu husus,
[ ] Ödenecek haklar (kıdem, ihbar, kullanılmamış izin ücreti) hakkında bilgi,
[ ] İşverenin yetkili imzası ve çalışanın tebellüğ imzası için alan.

Bildirimi yazmadan önce hukuki dayanakla olgular arasındaki bağı bir kez daha kontrol edin: bildirimde yazdığınız her cümle, davada savunmanızın sınırını belirleyecektir.

Haklı fesihte süre ile savunmanın ilişkisi

Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle derhal fesihte, 26. madde uyarınca işverenin olayı öğrenmesinden itibaren altı iş günü ve her halde olayın gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde fesih hakkını kullanması gerekir. Savunma süreci bu süreyi göz ardı edecek şekilde uzatılmamalıdır. Savunma 25/II feshinde zorunlu olmasa da, olayın netleşmesi ve feshin ileride geçerli sebep olarak değerlendirilme ihtimaline karşı süre içinde savunma almak güvenli bir uygulamadır.

Temsilî bir örnek: Bir çağrı merkezinde temsilci, üç ay üst üste kalite hedefinin altında kalıyor. İşveren, hedefleri ve ölçüm sonuçlarını içeren bir savunma davet yazısı gönderiyor, çalışana hazırlanması için süre tanıyor, savunmasını alıyor ve sunulan mazeretleri değerlendirdikten sonra fesih bildiriminde hangi dönemde hangi hedeflerin karşılanmadığını ayrıntılı olarak yazıyor. Böyle bir dosya, yalnızca "performans yetersizliği" yazılan bir bildirime göre mahkeme önünde çok daha savunulabilirdir.

Yargı Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler

Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında 19. maddeye ilişkin şu ilkeler öne çıkar:

Yazılı olmayan fesih geçersizdir. İş güvencesi kapsamındaki çalışan bakımından yazılı bildirim yapılmaması, sebebin varlığına bakılmaksızın feshi geçersiz kılar.
Bildirimde gösterilmeyen sebebe sonradan dayanılamaz. İşveren, davada fesih bildiriminde yazmadığı başka bir sebebi ileri sürerek feshi savunamaz; bu nedenle sebebin eksiksiz yazılması gerekir.
Savunma alınmaması usulden geçersizlik sebebidir. Davranış veya verim nedeniyle yapılan fesihte savunma alınmamışsa, sebep gerçek olsa bile fesih geçersiz sayılabilir.
İşverenin kendi disiplin prosedürüne uyması gerekir. Toplu iş sözleşmesi, personel yönetmeliği veya disiplin yönetmeliğinde öngörülen kurul, süre ve aşamalara uyulmaması da feshin geçerliliğini etkileyebilir.
Usulüne uygun davete rağmen savunma vermeyen çalışan, bu hakkı kullanmamış sayılır. Davetin açık, süreli ve ispatlanabilir biçimde yapılmış olması gerekir.

Sık Yapılan Hatalar

Fesih kararını sözlü olarak veya yalnızca mesajla bildirmek.
Fesih bildiriminde sebep yerine kanun maddesi numarası yazmakla yetinmek.
Savunma istemini fesih bildirimiyle aynı gün, aynı toplantıda almak ve çalışana hazırlanma süresi tanımamak.
Savunmada çalışanın ileri sürdüğü hususları hiç değerlendirmeden fesih yapmak.
25/II'ye dayanıp savunma almamak; mahkemenin olayı geçerli sebep seviyesinde görmesi halinde feshin usulden geçersiz sayılması riskini göz ardı etmek.
İşyerinde yürürlükte olan disiplin yönetmeliğindeki kurul ve aşamaları atlamak.

İlgili Maddeler ve Yazılar

Savunma, uyarı ve fesih belgelerinizi standart bir prosedüre bağlamak ve yöneticilerinizi bu süreçte yönlendirmek için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimize göz atabilir veya bizimle iletişime geçin. Bu yazı yürürlükteki düzenlemeye göre hazırlanmış genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın.