İş Kanunu 26. madde, ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışlar nedeniyle tanınan derhal fesih hakkının ne kadar süre içinde kullanılabileceğini düzenler. Hak, karşı tarafın davranışının öğrenilmesinden itibaren altı iş günü ve her halde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir: kaçırıldığında, davranış ne kadar ağır olursa olsun o olaya dayanarak haklı fesih yapılamaz.
Kısa bir madde olmasına rağmen, işverenlerin en çok dava kaybettiği konulardan biri bu süre hesabıdır. Bu yazıda maddeyi fıkra fıkra açıklıyor, sürenin hangi anda başladığını ve soruşturma süreçlerinin sürelere etkisini örneklerle anlatıyoruz.
Kanun Metni
Aşağıdaki metin, mevzuat.gov.tr'deki güncel 4857 sayılı İş Kanunu metninden alınmıştır:
Derhal fesih hakkını kullanma süresi
Madde 26 - 24 ve 25 inci maddelerde gösterilen ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallere dayanarak işçi veya işveren için tanınmış olan sözleşmeyi fesih yetkisi, iki taraftan birinin bu çeşit davranışlarda bulunduğunu diğer tarafın öğrendiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılamaz. Ancak işçinin olayda maddi çıkar sağlaması halinde bir yıllık süre uygulanmaz.
Bu haller sebebiyle işçi yahut işverenden iş sözleşmesini yukarıdaki fıkrada öngörülen süre içinde feshedenlerin diğer taraftan tazminat hakları saklıdır.
Madde Ne Düzenliyor?
1. Hangi fesihlere uygulanır?
Süreler yalnızca 24. ve 25. maddelerin II numaralı bentlerine, yani ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallere dayanan fesihler için geçerlidir. Sağlık sebepleri, zorlayıcı sebepler ve gözaltı ya da tutuklama hallerinde 26. madde uygulanmaz; bu hallerde fesih hakkının doğduğu an ilgili bentteki bekleme sürelerine göre belirlenir.
Madde iki tarafa da uygulanır: işçinin haklı feshi de işverenin haklı feshi de bu sürelere tabidir.
2. Altı iş günlük süre (öğrenme süresi)
Süre, fesih yetkisine sahip tarafın davranışı öğrendiği günden başlar. Burada "öğrenme", davranışın failiyle birlikte, fesih kararı verilebilecek açıklıkta bilinmesi anlamına gelir. Bir dedikodu veya belirsiz bir şüphe süreyi başlatmaz; ancak olay netleştiği anda süre işlemeye başlar.
Süre iş günü olarak hesaplanır. Hafta tatili ve resmî tatil günleri sayılmaz. Cumartesi gününün iş günü sayılıp sayılmayacağı konusunda tereddüt yaşanabildiğinden, işveren açısından en güvenli yöntem cumartesiyi iş günü kabul ederek hesap yapmaktır.
3. Bir yıllık süre (fiil süresi)
Davranış ne zaman öğrenilirse öğrenilsin, fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl geçtikten sonra o fiile dayanılarak haklı fesih yapılamaz. Örneğin bir yolsuzluk iki yıl sonra ortaya çıkarsa, kural olarak bu fiile dayanılarak haklı fesih yapılamaz.
4. Maddi çıkar istisnası
İşçi olaydan maddi çıkar sağlamışsa (örneğin zimmet, sahte fatura, hırsızlık), bir yıllık süre uygulanmaz. Bu durumda yalnızca altı iş günlük öğrenme süresi geçerlidir. İstisna yalnızca işçi aleyhine öngörülmüştür; işverenin maddi çıkar sağladığı hallerde işçi lehine benzer bir istisna maddede yer almaz.
5. Tazminat hakları saklıdır
Süresi içinde haklı nedenle fesih yapan taraf, karşı taraftan ayrıca tazminat isteme hakkını kaybetmez. Örneğin işçinin verdiği zarar nedeniyle feshi süresinde yapan işveren, genel hükümlere göre zararın tazminini talep edebilir.
İşveren İçin Uygulamada Ne Anlama Geliyor?
| Senaryo | Süre ne zaman başlar? | İşveren ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Yöneticinin olayı bizzat görmesi | Fesih yetkilisinin öğrendiği gün | Tutanak tutup aynı gün fesih yetkilisine raporlayın |
| Soruşturma gerektiren olay | Soruşturmanın tamamlanıp sonucun yetkiliye sunulduğu gün | Soruşturmayı gecikmeden başlatın, tarihli adımlarla kayıt altına alın |
| Disiplin kurulu olan işyeri | Kurulun olayı öğrenmesi esas alınır | Kurulu kısa sürede toplayın, karar tarihini belgeleyin |
| Devamsızlık | Devamsızlığın fesih için gerekli eşiğe ulaştığı gün | Tutanakları gün gün düzenleyin, mazeret sorun, süreyi bekletmeyin |
| Maddi çıkar sağlanan suiistimal | Öğrenme günü (1 yıllık süre uygulanmaz) | Denetim raporunun tarihini ve yetkiliye sunuluş tarihini kaydedin |
| Ücretin ödenmemesi (işçi tarafı) | Sürekli ihlal kabul edildiğinden işçi aleyhine işletilmez | Ücret gecikmelerini tamamen önleyin |
Örnek hesap
Temsilî bir örnek: Pazartesi günü bir mağaza müdürü, çalışanın kasadan para aldığını kamera kaydında görüyor ve aynı gün genel müdürlüğe bildiriyor. Fesih yetkisi İK direktöründe ve direktör olayı aynı gün öğreniyor. Altı iş günlük süre salı gününden itibaren sayılmaya başlar. Cumartesi iş günü kabul edildiğinde son gün ertesi haftanın pazartesisidir. Fesih bildiriminin en geç bu tarihte işçiye ulaşacak biçimde yapılması gerekir. Savunma istenecekse savunma süresi de bu takvimin içinde planlanmalıdır.
Tutanak ve rapor düzeni için olay tutanağı örneği şablonumuzu, savunma süreci için savunma alma usulü yazımızı kullanabilirsiniz.
Kurumsal yapılarda "öğrenme" kimin öğrenmesidir?
Tüzel kişi işverenlerde süre, fesih yetkisine sahip kişi veya kurulun olayı öğrenmesiyle başlar. Bir şube çalışanının ya da ekip liderinin öğrenmesi, fesih yetkisi onda değilse kural olarak süreyi başlatmaz. Ancak bu durum, bilgiyi yukarı taşımayı geciktirme gerekçesi olarak kullanılamaz: bilginin makul olmayan bir süre astlarda bekletilmesi mahkemede işveren aleyhine yorumlanabilir. Bu nedenle disiplin yönetmeliğinizde olayların kime, hangi sürede raporlanacağını yazılı olarak belirlemeniz önemlidir.
Soruşturma gerektiren olaylarda takvim
Temsilî bir örnek: İç denetim ekibi, satın alma uzmanının tedarikçiden menfaat sağladığına dair bir ihbar alıyor. İhbar tek başına fesih için yeterli açıklıkta değildir; faturaların, yazışmaların ve tedarikçi kayıtlarının incelenmesi gerekir. Bu durumda işveren:
- İhbarı aldığı gün soruşturma başlattığını ve kimin yürüteceğini yazılı olarak kayda geçirir.
- İncelemeyi makul bir sürede, gereksiz duraklama olmadan tamamlar.
- Çalışandan, iddiaları açıkça gösteren bir yazıyla savunma ister.
- Rapor fesih yetkilisine sunulduğunda, altı iş günlük süre bu tarihten itibaren işlemeye başlar ve fesih bu süre içinde bildirilir.
Olayda maddi çıkar söz konusu olduğundan, fiil bir yıldan eski olsa bile fesih hakkı kaybolmaz. Ancak soruşturmanın aylarca kendiliğinden beklemeye alınması, işverenin davranışı "hoş gördüğü" yönünde yorumlanabilir.
Fesih bildiriminin tebliği
Sürenin içinde kalınıp kalınmadığı, fesih iradesinin işçiye ulaştığı tarihe göre değerlendirilir. Bildirimi elden imza karşılığı teslim etmek en güvenli yoldur. İşçi imzadan kaçınırsa, durum tanıklı bir tutanakla belgelenmeli ve aynı gün noter veya iadeli taahhütlü posta yoluyla gönderim yapılmalıdır.
Yargı Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler
Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre:
- Süreler hak düşürücüdür ve resen gözetilir. Taraflar ileri sürmese de mahkeme sürenin geçip geçmediğini kendiliğinden inceler.
- Soruşturma gerekiyorsa süre soruşturmanın sonunda başlar. Ancak soruşturmanın olayın öğrenilmesinden sonra makul sürede başlatılması ve gereksiz yere uzatılmaması gerekir.
- Disiplin kurulu öngörülen işyerlerinde süre, kurulun olayı öğrendiği tarihten itibaren işler.
- Ücretin ödenmemesi süregelen bir durumdur. İşçi ücreti ödenmediği sürece haklı fesih hakkını kullanabilir; altı iş günlük süre işçi aleyhine uygulanmaz.
- Süre geçtikten sonra yapılan fesih haklı sayılmaz. Böyle bir durumda olay, koşulları varsa geçerli neden olarak değerlendirilebilir; ancak bu ihtimal işvereni ihbar ve kıdem tazminatı ödemekten kurtarmaz.
Sık Yapılan Hatalar
- Olayı öğrendikten sonra "biraz bekleyelim, tekrar ederse çıkarırız" yaklaşımıyla süreyi kaçırmak.
- Soruşturmayı başlatmadan haftalarca bekleyip sonra soruşturma sonucuna dayanmak.
- Savunma süresini altı iş günü takviminin dışında planlamak.
- Sağlık veya tutukluluk gibi II dışındaki bentlerde 26. madde süresini uygulamaya çalışmak.
- Bir yıldan eski bir fiili, maddi çıkar olmadığı halde fesih gerekçesi yapmak.
- Fesih bildiriminin tebliğ tarihini belgelememek.
İlgili Maddeler ve Yazılar
- İşverenin haklı fesih bentleri: İş Kanunu 25. madde
- İşçinin haklı fesih bentleri: İş Kanunu 24. madde
- Fesih bildirimi ve savunma: İş Kanunu 19. madde
- Uygulama odaklı anlatım: fesihte 6 iş günü kuralı
Süreleri Disiplin Sürecinize Gömün
Altı iş günlük süre, ancak raporlama, soruşturma ve karar adımları önceden tanımlanmışsa güvenle yönetilebilir. Disiplin yönetmeliği ve fesih süreçlerinizin bu sürelere göre kurgulanması için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden yararlanabilir, bizimle iletişime geçin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın. Açıklamalar yürürlükteki düzenlemeye göredir.
