Nitelikli bir yabancı adayla anlaştınız, iş teklifini verdiniz ve ilk iş gününü planlamak istiyorsunuz. Bu noktada atılacak en önemli adım, yabancı personel çalıştırma şartlarının şirketiniz ve aday açısından karşılanıp karşılanmadığını kontrol etmektir. Çünkü Türkiye'de bir yabancıyı çalıştırmak, bir Türk vatandaşını işe almaktan farklı olarak, önceden alınmış bir idari izne bağlıdır.
Şartların bir kısmı işverene, bir kısmı yabancıya, bir kısmı da yapılacak işin niteliğine ilişkindir. Bunları işe alım sürecinin başında kontrol etmek, hem zaman kaybını hem de başvurunun reddedilmesi riskini azaltır. Bu yazıda, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve uygulama mevzuatı çerçevesinde işverenlerin kullanabileceği bir ön kontrol listesi sunuyoruz.
Yabancı Personel Çalıştırmada Temel Kural: Önce İzin
Yabancılar, kanunda veya uluslararası anlaşmalarda aksi öngörülmedikçe çalışma izni almadan çalışamaz ve çalıştırılamaz. Bu kural deneme amaçlı birkaç günlük çalışmaları, kısmi süreli işleri ve "eğitim" adı altında yapılan fiili çalışmaları da kapsar. Başvurunun yapılmış olması yeterli değildir; izin belgesi düzenlenmeden yabancının fiilen çalışmaya başlaması mevzuata aykırıdır.
İşverene İlişkin Şartlar
Bakanlık, çalışma izni başvurularını değerlendirirken işyerinin niteliğine de bakar. Değerlendirme kriterleri arasında genellikle şu başlıklar yer alır:
- İşyerinde istihdam edilen Türk vatandaşı çalışan sayısı ile yabancı çalışan sayısı arasındaki denge.
- Şirketin ödenmiş sermayesi, cirosu veya ihracat tutarı gibi ekonomik göstergeler.
- İşyerinin faaliyet alanı ile yabancının yapacağı işin uyumu.
- Şirketin vergi ve SGK yükümlülüklerini düzenli yerine getirip getirmediği.
Bu kriterlerin sayısal eşikleri Bakanlığın değerlendirme kriterlerinde belirlenir ve güncellenebilir. Rakamsal şartlar için başvuru öncesinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel düzenlemesini kontrol etmeniz gerekir. Doğrudan yabancı yatırım kapsamındaki şirketler ve bazı özel durumlar için kriterlerin farklı uygulanabildiğini de unutmayın.
Yabancıya ve İşe İlişkin Şartlar
İşyerinin yanında yabancının kendisi ve yapacağı iş de değerlendirilir:
- Eğitim ve mesleki yeterlilik: Yabancının diploması, sertifikaları ve deneyimi pozisyonla uyumlu olmalıdır. Bazı mesleklerde diploma denkliği veya mesleki yeterlilik belgesi istenebilir.
- Ücret düzeyi: Yabancıya ödenecek ücret en az asgari ücret olmalıdır; 2026 yılı için brüt asgari ücret aylık 33.030,00 TL'dir. Bakanlık ayrıca pozisyona göre daha yüksek ücret beklentisi uygulayabilir; meslek gruplarına göre beklenen ücret düzeyi için güncel değerlendirme kriterlerine bakın.
- Mesleki kısıtlar: Bazı meslekler kanunlarla Türk vatandaşlarına ayrılmıştır. Avukatlık, noterlik ve eczacılık gibi meslekler bu kapsamdadır. Pozisyonun bu tür bir kısıtlamaya takılıp takılmadığını mutlaka kontrol edin.
- Kamu düzeni ve güvenlik: Başvuru, ilgili kurumların görüşü doğrultusunda kamu düzeni ve güvenlik açısından da değerlendirilir.
Belge Hazırlığı İçin Kontrol Listesi
Belgelerin eksiksiz ve tutarlı olması, değerlendirme süresini doğrudan etkiler. Uygulamada sıklıkla istenen belgeler şunlardır:
| Taraf | Genellikle istenen belgeler |
|---|---|
| Yabancı | Pasaport sureti, biyometrik fotoğraf, diploma ve gerekiyorsa denklik belgesi, özgeçmiş |
| İşveren | Taraflarca imzalı iş sözleşmesi veya iş teklifi, ticaret sicil kayıtları, faaliyet belgesi, son döneme ait mali tablolar |
| Yurt içi başvurular | Yabancının geçerli ikamet izni bilgileri |
Belge listesi başvuru türüne ve yabancının durumuna göre değişebilir. Güncel liste için Bakanlığın elektronik başvuru sistemindeki yönlendirmeleri esas alın. Türk vatandaşı çalışanlar için kullandığınız işe giriş belgeleri listesi de iç süreçleriniz açısından iyi bir başlangıç noktasıdır.
İş Sözleşmesinde Dikkat Edilecekler
Yabancı çalışanla yapılan iş sözleşmesi, Türk iş hukukuna tabidir. Sözleşmede şu noktalara dikkat edilmesini öneririz:
- Sözleşmenin yazılı ve iki dilli hazırlanması: Yabancının anlayacağı bir dilde çevirisinin bulunması, ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda önemli bir güvencedir.
- Ücretin brüt olarak açıkça yazılması: Net ücret pazarlığı yapıldıysa brüt karşılığı da belirtilmelidir.
- İşin tanımı ve işyeri: Çalışma izni belirli bir işyeri ve iş için verildiğinden, sözleşmedeki görev tanımı başvuru bilgileriyle uyumlu olmalıdır.
- Başlangıç tarihi: Başlangıç tarihi, çalışma izninin düzenlenmesine bağlı olarak belirlenmelidir.
İşe Alım Takvimini Gerçekçi Planlamak
Yabancı personel alımında en çok yaşanan hayal kırıklığı, işe başlama tarihinin iznin süresine göre değil, iş ihtiyacına göre belirlenmesidir. Çalışma izni sürecinde belge toplama, çeviri ve onay, başvurunun değerlendirilmesi, harç ödemesi ve yurt dışından gelen adaylar için vize ile seyahat planlaması gibi aşamalar bulunur. Bu aşamaların her birinde beklenmedik gecikmeler yaşanabilir.
Gerçekçi bir takvim için şu yaklaşımı öneririz:
- Aday seçimiyle eş zamanlı ön kontrol: Mülakat sürecinin son aşamasında adaydan pasaport, diploma ve deneyim belgelerini isteyin; eksikleri erkenden tespit edin.
- Belge çevirilerine hemen başlayın: Yurt dışından gelen belgelerin çeviri ve onay süreçleri, çoğu zaman başvurunun kendisinden daha uzun sürer.
- Başlangıç tarihini koşullu belirleyin: Teklif mektubunda işe başlama tarihinin çalışma izninin düzenlenmesine bağlı olduğunu açıkça yazın.
- Ekip planlamasını tampon süreyle yapın: Yabancı çalışanın gelişine bağlı projelerde, olası gecikmeleri karşılayacak geçici çözümler planlayın.
Bu yaklaşım, hem adayın hem de ekibinizin beklentilerini doğru yönetmenizi sağlar. Ayrıca yabancı adayın Türkiye'ye taşınma, konut ve aile planlamasını da daha sağlıklı yapmasına yardımcı olur.
Sık Yapılan Hatalar
- Aday seçilmeden önce işyerinin değerlendirme kriterlerini karşılayıp karşılamadığını kontrol etmemek.
- Başvuruda beyan edilen ücretten farklı bir ücretle çalıştırmak.
- Diploma ve deneyim belgelerinin çeviri ve onay işlemlerini sona bırakmak.
- Çalışma izni alınmadan "oryantasyon" adı altında yabancıyı işyerinde görevlendirmek.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; değerlendirme kriterleri ve belge listeleri değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanı veya mali müşavirle görüşmenizi öneririz.
Yabancı İstihdamı Sürecinizi Birlikte Planlayalım
Yabancı personel çalıştırma süreci, doğru planlandığında yönetilebilir bir prosedürdür. İK Partner olarak iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz kapsamında ön uygunluk kontrolünden başvuru dosyasının hazırlanmasına kadar size destek oluyoruz. Ücretsiz ilk görüşmede şirketinizin durumunu birlikte değerlendirebiliriz.
