"Bizde iş güvenliği riski yok, herkes masa başında çalışıyor." Ofis yöneticilerinden sık duyulan bu cümle, iş sağlığı ve güvenliğinin yalnızca sahada olduğu yanılgısına dayanır. Oysa günün büyük bölümünü bilgisayar başında geçiren çalışanlar boyun, sırt ve bilek ağrıları, göz yorgunluğu, hareketsizlik ve stres gibi risklerle karşı karşıyadır. Ekranlı araçlarla çalışma, ofis İSG'sinin merkezinde yer alır.
Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, işverene ekranlı araçların kullanıldığı iş istasyonlarının risk analizini yapma, iş istasyonlarını yönetmelikte belirtilen asgari şartlara uygun hale getirme, çalışma düzenini kesintili olacak şekilde planlama ve çalışanların göz sağlığını gözetme gibi yükümlülükler getirir. Ofisler genellikle az tehlikeli sınıfta yer alsa da bu yükümlülükler aynen geçerlidir.
Bu yazıda ofis ortamı için uygulanabilir, düşük maliyetli ve etkili önlemleri bir arada ele alıyoruz.
Ekranlı araçlarla çalışma: iş istasyonu nasıl düzenlenmeli?
İş istasyonu; ekran, klavye, fare, masa, sandalye ve çevresel koşulların bütünüdür. Doğru düzenleme için şu ilkeleri uygulayın:
Ekran
- Ekranın üst kenarı göz hizasında veya biraz altında olmalı.
- Ekran doğrudan karşıda durmalı; boynu sürekli yana çevirmeye zorlamamalı.
- Parlaklık ve kontrast kullanıcı tarafından kolayca ayarlanabilmeli; ekranda yansıma ve parlama olmamalı.
- Dizüstü bilgisayarla uzun süre çalışılıyorsa harici ekran veya yükseltici ile harici klavye-fare sağlanmalı.
Klavye ve fare
- Klavye ekrandan ayrı ve eğimi ayarlanabilir olmalı.
- Klavye önünde bilekleri destekleyecek boşluk bulunmalı.
- Fare klavyeyle aynı seviyede ve vücuda yakın konumlandırılmalı.
Masa ve sandalye
- Masa yüzeyi yansıma yapmayan, ekipmanları rahatça yerleştirmeye yetecek genişlikte olmalı.
- Sandalye yükseklik ayarlı, bel destekli ve dengeli olmalı.
- Ayaklar yere tam basmıyorsa ayak desteği sağlanmalı.
- Masa altında bacakların rahat hareket edebileceği boşluk olmalı.
Çevresel koşullar
İş istasyonu kadar çevre de önemlidir:
| Faktör | Dikkat edilmesi gereken | Pratik çözüm |
|---|---|---|
| Aydınlatma | Ekranda parlama, yetersiz veya aşırı ışık | Ekranı pencereye dik konumlandırmak, perde ve stor kullanmak |
| Gürültü | Açık ofiste dikkat dağınıklığı | Sessiz alanlar, ses emici paneller |
| İklimlendirme | Aşırı sıcak, soğuk veya kuru hava | Düzenli bakım, cereyan yapmayan menfez yerleşimi |
| İç hava kalitesi | Havasız ortam, baş ağrısı | Havalandırmanın düzenli bakımı ve yeterli taze hava |
| Kablolar | Takılma ve düşme | Kablo kanalları, priz yerleşimi |
Çalışma düzeni ve mola planlaması
Yönetmelik, ekranlı araçlarla çalışmanın aralıklı olacak şekilde planlanmasını ve iş yükünün buna göre düzenlenmesini öngörür. Mola sürelerine ve sıklığına ilişkin güncel hükümler için yönetmeliğin son halini esas alın. Bu molalar, 4857 sayılı Kanun'un 68. maddesindeki ara dinlenmeden farklı bir kavramdır; ara dinlenme süresi (4 saat veya daha kısa çalışmada 15 dakika, 4-7,5 saat arasında 30 dakika, 7,5 saatten fazla çalışmada 1 saat) ekran molalarının yerine geçmez.
Pratikte işe yarayan yöntemler:
- Uzun ekran çalışmasını telefon görüşmesi, dosyalama veya ayakta yapılan toplantılarla bölmek
- Göz dinlendirmek için ekrandan uzaktaki bir noktaya bakma alışkanlığını teşvik etmek
- Belirli aralıklarla kalkıp kısa yürüyüş yapmayı hatırlatan basit dijital hatırlatıcılar kullanmak
- Arka arkaya planlanan çevrim içi toplantılar arasında kısa boşluklar bırakmak
Göz sağlığı ve sağlık gözetimi
Ekranlı araçlarla çalışanların göz ve görme muayeneleri, sağlık gözetiminin bir parçasıdır. İşyeri hekimi, işe girişte ve belirli aralıklarla çalışanların görme durumunu değerlendirir; gerekli görülürse göz uzmanına yönlendirir. Muayene periyotlarını işyeri hekiminizin değerlendirmesi belirler. Sağlık gözetiminin genel çerçevesi için işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri yazımıza bakabilirsiniz.
Ofisteki diğer riskler
Ekran çalışması dışında ofislerde sık rastlanan riskler de göz ardı edilmemelidir:
- Kayma, takılma ve düşme: Islak zeminler, açık çekmeceler, koridorlara bırakılan kutular
- Elektrik: Aşırı yüklenmiş uzatma kabloları, hasarlı fişler, kontrolsüz kişisel ısıtıcılar
- Yangın: Kaçış yollarının arşiv malzemesiyle daraltılması, kilitli acil çıkışlar
- Elle taşıma: Kâğıt kolileri, su damacanaları, ofis taşınmaları
- Mutfak alanları: Kesici aletler, sıcak sıvılar, bakımsız cihazlar
- Psikososyal riskler: Yoğun iş yükü, sürekli erişilebilir olma baskısı
Çalışanı sürece dahil edin
En iyi tasarlanmış iş istasyonu bile çalışan onu nasıl ayarlayacağını bilmiyorsa işe yaramaz. Sandalyesinin yükseklik koluna hiç dokunmamış, ekranını fabrika ayarlarında kullanan çalışanlar oldukça yaygındır. Bu nedenle işe girişte verilen İSG eğitimine iş istasyonunun kişiye göre ayarlanmasını anlatan kısa bir uygulamalı bölüm ekleyin.
Çalışanların iş istasyonlarını kendi kendine değerlendirebileceği basit bir öz değerlendirme formu da faydalıdır. Formda ekran yüksekliği, sandalye ayarı, ayak desteği ihtiyacı, yansıma ve ağrı şikâyetleri gibi sorular yer alabilir. Formlardan çıkan sonuçlar İSG ekibine iletilir ve gerekli görülen düzenlemeler takip edilir.
Paylaşımlı masa düzeninde (her gün farklı masada oturma) bu konu daha da önemli hale gelir. Her masada ayarlanabilir ekipman bulunmalı ve çalışanlar oturdukları her yeri hızlıca kendilerine göre düzenleyebilmelidir.
Ofis İSG kontrol listesi
- Her iş istasyonu için risk analizi yapıldı mı?
- Sandalyeler ayarlanabilir ve sağlam mı?
- Dizüstü bilgisayar kullananlara harici ekran veya ekipman sağlandı mı?
- Ekranlarda yansıma ve parlama giderildi mi?
- Çalışma düzeni aralıklı olarak planlandı mı?
- Çalışanlara iş istasyonunu nasıl ayarlayacakları anlatıldı mı?
- Kaçış yolları açık, acil çıkış işaretleri görünür mü?
- Uzatma kabloları ve priz kullanımı kontrol edildi mi?
Ofisinizin İSG durumunu birlikte değerlendirelim
Ofis İSG'si, düşük maliyetli düzenlemelerle büyük fark yaratabilen bir alandır. İK Partner, ofis çalışma düzeninin, mola politikalarının ve İSG eğitim kayıtlarının mevzuata uygun şekilde yapılandırılmasında destek veriyor. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için İSG profesyonellerine ve hukuk danışmanınıza başvurmanızı öneririz.
