6356 sayılı kanun 27. madde, toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi kesinleşen işçi sendikasının işyerine kaç temsilci atayabileceğini, temsilcilerin nasıl belirleneceğini ve hangi görevleri yürüteceğini düzenler. Temsilcinin iş güvencesi ise hemen öncesindeki 24. maddede yer alır: İşveren, temsilcinin iş sözleşmesini ancak haklı bir nedenle ve nedeni yazılı olarak açık ve kesin biçimde belirterek feshedebilir. Bu iki madde birlikte okunduğunda, işyeri sendika temsilcisinin işyerindeki en güçlü korunan çalışan olduğu görülür.
Temsilciyle günlük ilişkinin nasıl yönetileceğine dair pratik öneriler için işyeri sendika temsilcisi: görevleri ve güvencesi yazımıza bakabilirsiniz. Bu yazı, maddelerin metnini ve hukuki sonuçlarını şerh eder.
Kanun Metni
Aşağıdaki metinler 6356 sayılı Kanun'un mevzuat.gov.tr'deki güncel metninden alınmıştır.
İşyeri sendika temsilcisinin atanması ve görevleri
MADDE 27 – (1) Toplu iş sözleşmesi yapmak üzere yetkisi kesinleşen sendika; işyerinde işçi sayısı elliye kadar ise bir, elli bir ile yüz arasında ise en çok iki, yüz bir ile beş yüz arasında ise en çok üç, beş yüz bir ile bin arasında ise en çok dört, bin bir ile iki bin arasında ise en çok altı, iki binden fazla ise en çok sekiz işyeri sendika temsilcisini işyerinde çalışan üyeleri arasından atayarak on beş gün içinde kimliklerini işverene bildirir. Bunlardan biri baş temsilci olarak görevlendirilebilir. Temsilcilerin görevi, sendikanın yetkisi süresince devam eder.
(2) Sendika tüzüğünde işyeri sendika temsilcisinin seçimle belirlenmesine ilişkin hüküm bulunması hâlinde, seçilen üye temsilci olarak atanır.
(3) İşyeri sendika temsilcileri ve baş temsilcisi; işyeri ile sınırlı olmak kaydı ile işçilerin dileklerini dinlemek ve şikâyetlerini çözümlemek, işçi ve işveren arasındaki iş birliğini, çalışma barışını ve uyumunu sağlamak, işçilerin hak ve çıkarlarını gözetmek ve iş kanunları ile toplu iş sözleşmelerinde öngörülen çalışma şartlarının uygulanmasına yardımcı olmakla görevlidir.
(4) İşyeri sendika temsilcileri, işyerindeki işlerini aksatmamak ve iş disiplinine aykırı olmamak şartı ile görevlerini yerine getirir. İşyerlerinde, sendika temsilcilerine görevlerini hızlı ve etkili biçimde yapmalarına imkân verecek kolaylıklar sağlanır.
İşyeri sendika temsilciliğinin güvencesi
MADDE 24 – (1) İşveren, işyeri sendika temsilcilerinin iş sözleşmelerini haklı bir neden olmadıkça ve nedenini yazılı olarak açık ve kesin şekilde belirtmedikçe feshedemez. Fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde, temsilci veya üyesi bulunduğu sendika dava açabilir.
(2) Dava basit yargılama usulüne göre sonuçlandırılır. Mahkemece verilen karar hakkında istinaf yoluna başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi kesin olarak karar verir.
(3) Temsilcinin işe iadesine karar verilirse fesih geçersiz sayılarak temsilcilik süresini aşmamak kaydıyla fesih tarihi ile kararın kesinleşme tarihi arasındaki ücret ve diğer hakları ödenir. Kararın kesinleşmesinden itibaren altı iş günü içinde temsilcinin işe başvurması şartıyla, altı iş günü içinde işe başlatılmaması hâlinde, iş ilişkisinin devam ettiği kabul edilerek ücreti ve diğer hakları temsilcilik süresince ödenmeye devam edilir. Bu hüküm yeniden temsilciliğe atanma hâlinde de uygulanır.
(4) İşveren, yazılı rızası olmadıkça işyeri sendika temsilcisinin işyerini değiştiremez veya işinde esaslı tarzda değişiklik yapamaz. Aksi hâlde değişiklik geçersiz sayılır.
(5) Bu madde hükümleri işyerinde çalışmaya devam eden yöneticiler hakkında da uygulanır.
Madde Ne Düzenliyor?
Temsilciyi kim, ne zaman atar?
Temsilci atama hakkı yalnızca toplu iş sözleşmesi yapmak üzere yetkisi kesinleşmiş sendikaya aittir. Yetki tespiti itiraz aşamasındaysa veya sendika yetkili değilse 27. madde anlamında temsilci atanamaz. Sendika temsilcileri işyerinde çalışan üyeleri arasından seçer ve kimliklerini atamadan itibaren on beş gün içinde işverene bildirir. Tüzükte seçim öngörülmüşse seçilen üye atanır.
Kaç temsilci olabilir?
| İşyerindeki işçi sayısı | Azami temsilci sayısı |
|---|---|
| 50'ye kadar | 1 |
| 51-100 | 2 |
| 101-500 | 3 |
| 501-1.000 | 4 |
| 1.001-2.000 | 6 |
| 2.000'den fazla | 8 |
Temsilcilerden biri baş temsilci olarak görevlendirilebilir. Sayılar üst sınırdır; sendika daha az temsilci atayabilir. Sınırın üzerindeki atamalar 24. madde güvencesinden yararlanma bakımından tartışma doğurur.
Görev alanı ve sınırı
Temsilcinin görevleri işyeri ile sınırlıdır: işçilerin dilek ve şikâyetlerini dinlemek, çözümlemek, iş birliği ve çalışma barışını sağlamak, iş kanunları ve TİS'teki çalışma şartlarının uygulanmasına yardımcı olmak. Bu görevler, işini aksatmamak ve iş disiplinine aykırı olmamak şartıyla yürütülür. İşveren ise temsilcilere görevlerini hızlı ve etkili yapabilecekleri kolaylıkları sağlamakla yükümlüdür. Bu kolaylıkların kapsamı çoğu zaman TİS'te ayrıntılandırılır: görüşme odası, ilan panosu, belirli saatlerde izin gibi.
Temsilcilik görevi sendikanın yetkisi süresince devam eder.
Fesih güvencesi (24. madde)
- Yalnızca haklı neden: Temsilcinin sözleşmesi, 4857 sayılı Kanun md. 25'teki türden haklı bir nedenle feshedilebilir. Performans düşüklüğü, ekonomik daralma gibi geçerli nedenler temsilci için fesih gerekçesi olamaz.
- Yazılı, açık ve kesin gerekçe: Fesih bildiriminde neden somut olarak yazılmalıdır.
- Dava süresi: Tebliğden itibaren bir ay içinde temsilci veya sendikası dava açabilir.
- Hızlı yargılama: Dava basit yargılama usulüyle görülür; istinafta bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 8 de bu davalarda temyiz yolunu kapatır.
- Eşik yok: 4857 sayılı Kanun'daki otuz işçi ve altı ay kıdem şartları 24. madde güvencesi için aranmaz.
İşe iadenin sonuçları
İşe iade kararı verilirse temsilciye, fesih tarihi ile kararın kesinleşmesi arasındaki ücret ve diğer hakları, temsilcilik süresini aşmamak kaydıyla ödenir. Temsilci kesinleşmeden itibaren altı iş günü içinde başvurur ve işveren altı iş günü içinde onu işe başlatmazsa, iş ilişkisi devam ediyor sayılır ve ücret temsilcilik süresi boyunca ödenmeye devam eder. Bu sistem, 4857 sayılı Kanun'daki "işe başlatmama tazminatı ile ilişkiyi bitirme" seçeneğini işverenin elinden alır.
İşyeri ve iş değişikliği yasağı
Temsilcinin yazılı rızası olmadan işyeri değiştirilemez veya işinde esaslı değişiklik yapılamaz; aykırı değişiklik geçersizdir. Bu, 4857 sayılı Kanun md. 22'deki genel usulden daha sıkı bir korumadır: Temsilci reddederse işveren değişiklik için geçerli nedenle fesih yoluna da gidemez.
İşveren İçin Uygulamada Ne Anlama Geliyor?
| Konu | Kural | İşveren ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Bildirim | Sendika 15 gün içinde kimlikleri bildirir | Bildirimi kayda alın, temsilci listesini İK ve hat yöneticileriyle paylaşın |
| Sayı | İşçi sayısına göre üst sınır var | Sınırı aşan atamalarda yazılı olarak sendikaya bildirimde bulunun |
| Kolaylık | Görevin etkin yapılmasına imkân sağlanır | TİS'teki temsilci izin ve olanak hükümlerini uygulayın |
| Disiplin | Görev, iş disiplinine aykırı olmamak şartıyla yürütülür | Disiplin kurallarını temsilciye de eşit uygulayın, olayları tutanakla belgeleyin |
| Fesih | Yalnızca haklı neden, yazılı ve somut gerekçe | Haklı nedeni belgeleyin, altı iş günlük hak düşürücü süreyi takip edin |
| Nakil ve görev değişikliği | Yazılı rıza şart | Rıza alınamıyorsa değişikliği uygulamayın |
Temsilî bir örnek: 180 işçili bir tekstil işletmesinde yetkili sendika dört temsilci atadığını bildiriyor. Kanuna göre bu büyüklükte en çok üç temsilci atanabilir. İşverenin bu durumu sendikaya yazılı olarak bildirmesi ve hangi üç kişinin temsilci sayılacağının netleştirilmesini istemesi, ileride hangi çalışanın 24. madde güvencesinden yararlandığı konusundaki belirsizliği ortadan kaldırır.
Yargı Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler
- Güvence statüye bağlıdır. Yerleşik uygulamaya göre 24. madde güvencesi, temsilcinin usulüne uygun atanıp işverene bildirilmesiyle başlar ve temsilcilik süresince devam eder.
- Temsilcilik görevinin kötüye kullanımı korunmaz. Görevi gerekçe göstererek işi aksatmak, iş disiplinini açıkça bozmak veya hakaret ve şiddet içeren davranışlar, haklı fesih nedeni olarak değerlendirilebilir.
- Haklı neden sıkı denetlenir. Mahkemeler, temsilci feshinde ileri sürülen olayın gerçekten haklı neden ağırlığında olup olmadığını özenle inceler; geçerli neden düzeyindeki olaylar yeterli görülmez.
- Görev kapsamı işyeriyle sınırlıdır. Temsilcinin işyeri dışındaki genel sendikal faaliyetleri 27. madde görevi kapsamında değil, 25. maddedeki genel sendikal güvence kapsamında değerlendirilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Temsilciyi "yeniden yapılanma" veya performans gerekçesiyle geçerli nedenle çıkarmaya çalışmak.
- Temsilciyi rızası olmadan başka şubeye veya vardiyaya kaydırmak.
- Temsilcinin sendikal görüşmeler için iş saatinde kullandığı süreyi kesintisiz devamsızlık gibi değerlendirmek; TİS ve teamüldeki izin hükümlerine bakmadan işlem yapmak.
- Fesih bildiriminde olayı somut yazmamak.
- İşe iade kararından sonra temsilciyi işe başlatmayıp yalnızca tazminat ödemeyi düşünmek.
İlgili Maddeler ve Yazılar
- 6356 md. 25: Sendikal güvence ve tazminat
- 6356 md. 41-43: Toplu sözleşme yetkisi — temsilci atama hakkının ön koşulu.
- 4857 md. 25: İşverenin haklı nedenle feshi
- 4857 md. 22: Çalışma koşullarında değişiklik
- İSG çalışan temsilcisi — farklı bir temsilcilik türü.
Temsilciyle ilgili disiplin, görev değişikliği veya fesih kararlarını uygulamadan önce iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz kapsamında değerlendirmek için bizimle iletişime geçin. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın.
