İş Kanunu 74. madde, kadın işçinin doğum öncesi ve sonrasında çalıştırılmayacağı süreleri, doğumdan sonra kullanılabilecek yarım çalışma ve ücretsiz izin haklarını, hamilelikte periyodik kontrol iznini ve bir yaşından küçük çocuk için günlük süt iznini düzenler. 22/4/2026 tarihli 7578 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle analık hâli izni toplam 24 haftaya, çoğul gebelikte 26 haftaya çıkarılmıştır. Bu yazıda maddenin güncel metnini fıkra fıkra açıklıyor ve işverenin izin planı, bordro ve SGK bildirimleri açısından ne yapması gerektiğini sıralıyoruz.
Kanun Metni
Aşağıdaki metin, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 7578 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler işlenmiş güncel metninden (mevzuat.gov.tr) alınmıştır; değişiklik ibareleri sadeleştirilmiştir.
Analık halinde çalışma ve süt izni
Madde 74 – Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra onaltı hafta olmak üzere toplam yirmidört haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre eklenir. Ancak, sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın işçi isterse doğumdan önceki iki haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda, kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir. Kadın işçinin erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler, doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır. Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, doğum sonrası kullanılamayan süreler babaya kullandırılır. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hâli izni kullandırılır. Bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya münferit olarak koruyucu aile olan işçiye, çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir.
Birinci fıkra uyarınca kullanılan doğum sonrası analık hâli izninin bitiminden itibaren çocuğunun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri hâlinde birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda ise yüz seksen gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Çoğul doğum hâlinde bu sürelere otuzar gün eklenir. Çocuğun engelli doğması hâlinde bu süre üç yüz altmış gün olarak uygulanır. Bu fıkra hükümlerinden yararlanılan süre içerisinde süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz.
Yukarıda öngörülen süreler işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre doğumdan önce ve sonra gerekirse artırılabilir. Bu süreler hekim raporu ile belirtilir.
Hamilelik süresince kadın işçiye periyodik kontroller için ücretli izin verilir.
Hekim raporu ile gerekli görüldüğü takdirde, hamile kadın işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır. Bu halde işçinin ücretinde bir indirim yapılmaz.
İsteği halinde kadın işçiye, yirmidört haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde yirmialtı haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu izin, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme hâlinde eşlerden birine veya evlat edinene verilir. Bu süre, yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz.
Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam birbuçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.
Bu madde hükümleri iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçi için uygulanır.
Madde Ne Düzenliyor?
1. Analık hâli izni: 8 + 16 = 24 hafta
Birinci fıkranın ilk cümlesi temel kuralı koyar: Kadın işçi doğumdan önce 8, doğumdan sonra 16 hafta, toplam 24 hafta çalıştırılmaz. Çoğul gebelikte doğum öncesi süreye 2 hafta eklenir ve toplam 26 hafta olur. Bu süreler "çalıştırılmamaları esastır" ifadesiyle düzenlendiğinden, işçinin rızası olsa bile kural olarak bu dönemde çalıştırma yapılamaz.
2. Doğuma iki hafta kalana kadar çalışma ve erken doğum
Sağlık durumu uygunsa ve doktor onaylarsa, kadın işçi isterse doğumdan önceki iki haftaya kadar çalışabilir; bu durumda çalıştığı süreler doğum sonrasına eklenir. 7578 sayılı Kanun öncesinde bu sınır üç haftaydı. Erken doğumda ise doğumdan önce kullanılamayan süreler doğum sonrasına eklenir; işçi izin hakkından bir gün bile kaybetmez.
3. Annenin ölümü, evlat edinme ve koruyucu aile
Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde kullanılamayan doğum sonrası süreler babaya kullandırılır. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya tek başına evlat edinene, çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren 8 hafta analık hâli izni verilir. 7578 sayılı Kanunla eklenen son cümleye göre koruyucu aile olan işçiye, isteği üzerine 10 gün ücretsiz izin verilir.
4. Yarım çalışma için ücretsiz izin
İkinci fıkra, doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin hakkı tanır:
| Durum | Süre |
|---|---|
| Birinci doğum | 60 gün |
| İkinci doğum | 120 gün |
| Üçüncü ve sonraki doğumlar | 180 gün |
| Çoğul doğum | Yukarıdaki sürelere 30'ar gün eklenir |
| Çocuğun engelli doğması | 360 gün |
Bu dönemde işçi yarım gün çalışır, diğer yarı ücretsiz izindir ve süt izni uygulanmaz. 4447 sayılı Kanun'un Ek 5. maddesi, şartları taşıyan işçiye bu süre için İŞKUR tarafından "doğum ve evlat edinme sonrası yarım çalışma ödeneği" ödenmesini öngörür; şartlardan biri, doğumdan önceki son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi bildirilmiş olmasıdır.
5. Sürelerin hekim raporuyla uzatılması
İşçinin sağlık durumu ve işin özelliği gerektiriyorsa doğum öncesi ve sonrası süreler hekim raporuyla artırılabilir. Rapor, uzatmanın tek dayanağıdır; işverenin takdirine bırakılmış bir konu değildir.
6. Periyodik kontrol izni ve hafif iş
Hamilelik süresince periyodik kontroller için verilen izin ücretlidir. Hekim raporuyla gerekli görülürse hamile işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır ve ücretinde indirim yapılamaz.
7. Altı aya kadar ücretsiz izin
İşçi isterse 24 haftalık (çoğul gebelikte 26 haftalık) sürenin bitiminden sonra altı aya kadar ücretsiz izin kullanabilir. İşveren bu talebi reddedemez. Bu süre yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz.
8. Süt izni: günde 1,5 saat
Bir yaşından küçük çocuğu olan kadın işçiye günde toplam 1,5 saat süt izni verilir. Saatleri ve kaça bölüneceğini işçi belirler; süre günlük çalışma süresinden sayılır, yani ücretten kesinti yapılamaz.
9. Kapsam
Son fıkra, maddenin İş Kanunu kapsamında olsun olmasın iş sözleşmesiyle çalışan her işçiye uygulanacağını belirtir.
İşveren İçin Uygulamada Ne Anlama Geliyor?
| Konu | Kural | İşveren ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Doğum öncesi izin | 8 hafta (çoğulda 10) | Tahmini doğum tarihini rapordan alın, izin başlangıcını takvime işleyin |
| Doğuma 2 hafta kalana kadar çalışma | İşçinin isteği + doktor onayı | Yazılı talep ve doktor onayını özlük dosyasına koyun |
| Doğum sonrası izin | 16 hafta + eklenen süreler | Doğum belgesini isteyin, dönüş tarihini yeniden hesaplayın |
| Ücret | Analık izninde ücret ödeme zorunluluğu yok | SGK geçici iş göremezlik ödeneği sürecini ve e-Vizite işlemlerini takip edin |
| Yarım çalışma | 60/120/180/360 gün, haftalık sürenin yarısı | Yarım çalışma çizelgesi kurun, İŞKUR başvurusu için belgeleri hazırlayın |
| 6 aya kadar ücretsiz izin | İşçinin talebiyle | Talebi yazılı alın, SGK'ya eksik gün bildirimini doğru kodla yapın |
| Periyodik kontrol | Ücretli izin | Kontrol günlerini ücret kesmeden kaydedin |
| Süt izni | Günde 1,5 saat, saatleri işçi belirler | Vardiya planında süt iznini çalışma süresinden sayın |
Analık izni döneminde ücret yerine SGK tarafından ödenen ödenek, 5510 sayılı Kanun'un 18. maddesinde düzenlenir; ayrıntılar için geçici iş göremezlik ödeneği: 5510 md. 18 ve analık sigortası: 5510 md. 15–16 yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bağlantılı hükümler
- Yıllık izin hesabı: 4857 md. 55/b'ye göre kadın işçinin 74. madde gereğince doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadığı günler, yıllık izne hak kazanma bakımından çalışılmış gibi sayılır. Buna karşılık altı aya kadar ücretsiz izin süresi hesaba katılmaz.
- Fesih koruması: 4857 md. 18'e göre 74. maddede öngörülen ve kadın işçinin çalıştırılmasının yasak olduğu sürelerde işe gelmemek geçerli fesih sebebi oluşturmaz. Hamilelik ve doğum da aynı maddede geçerli sebep sayılmayan haller arasındadır.
- Bildirimsiz fesih süresi: 4857 md. 25/I-b'ye göre doğum ve gebelik hallerinde işverenin sağlık nedeniyle bildirimsiz fesih hakkına ilişkin süre, 74. maddedeki sürenin bitiminde başlar.
- Kısmi süreli çalışma: 4857 md. 13'e göre 74. maddedeki izinlerin bitiminden sonra çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar ebeveynlerden biri kısmi süreli çalışma talep edebilir; işveren bu talebi karşılar.
Yargı Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler
- Gebelik nedeniyle fesih ayrımcılıktır. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında hamilelik veya doğum sonrası dönemde yapılan fesihlerde, gerçek sebebin gebelik olup olmadığı sıkı biçimde incelenir; geçerli sebebin ispat yükü işverendedir ve şüphe işveren aleyhine değerlendirilir.
- Süt izninin kullandırıldığını işveren ispatlar. Süt izni çalışma süresinden sayıldığından, kullandırılmadığı iddiasıyla açılan davalarda kayıtlar ve vardiya çizelgeleri belirleyicidir. Kullandırılmayan süt izni, fazla çalışma hesaplarında dikkate alınabilir.
- Ücretsiz izin talebi reddedilemez. Altı aya kadar ücretsiz izin ve yarım çalışma izni, işçinin talebine bağlı kanuni haklardır; işverenin onayına tabi değildir.
- Hafif işe geçirmede ücret korunur. Hekim raporuna dayanan hafif iş değişikliğinde ücretin düşürülmesi, çalışma koşullarında esaslı değişiklik ve hak kaybı olarak değerlendirilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Doğum iznini hâlâ 16 hafta üzerinden hesaplamak; 7578 sayılı değişikliği izin takip sistemine işlememek.
- Doğuma üç hafta kalana kadar çalışma talebini eski kurala göre kabul etmek; güncel sınır iki haftadır.
- Süt iznini "öğle arasına ekleyelim" diyerek işverenin belirlemesi; saatleri işçi belirler.
- Yarım çalışma döneminde ayrıca süt izni vermek veya tersine, yarım çalışma bitince süt iznini unutmak.
- Altı aylık ücretsiz izin talebini iş yoğunluğu gerekçesiyle ertelemek ya da istifaya yönlendirmek.
- Periyodik kontrol günlerinin ücretini kesmek.
- Analık izni süresini yıllık izin hak ediş hesabından düşmek.
İlgili Maddeler ve Yazılar
- 5510 sayılı Kanun 15–16. madde: analık sigortası
- 5510 sayılı Kanun 18. madde: geçici iş göremezlik ödeneği
- İş Kanunu 13–14. madde: kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışma
- İş Kanunu 18. madde: feshin geçerli sebebe dayandırılması
- Doğum izni 24 hafta: 2026 işveren rehberi
- Süt izni nasıl kullandırılır?
Analık izni, yarım çalışma ve süt izni süreçlerinizi politika, form ve bordro adımlarıyla birlikte kurgulamak isterseniz iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz kapsamında destek verebiliriz; bizimle iletişime geçin. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın. 7578 sayılı Kanunun geçiş hükümleri ve yönetmelik değişiklikleri için resmî kaynaklardaki güncel metni kontrol etmenizi öneririz.
